III SA/Łd 539/18

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 21 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] znak [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia odmówić przyznania prawa pomocy a.l. III SA/Łd 539/18 Uzasadnienie D. P. (dalej skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona skarżąca sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając formularz wniosku na druku "PPF". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest współwłaścicielem w ½ części domu o powierzchni 159 m2. Na dochody gospodarstwa domowego składają się jedynie dochody z tytuły wierzytelności w kwocie 120 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała ponadto na fakt posiadania pojazdu marki Opel Meriva, rok prod. 2010 o szacunkowej wartości 14.000 zł oraz oszczędności w kwocie 2.000 zł. Z przekazanych informacji wynika także, że koszty miesięczne utrzymania skarżącej związane z domem wynoszą ok. 500 zł miesięcznie. Dodatkowo wskazała na wydatki na żywność – ok. 500 zł, na środki czystości – ok. 250 zł. Wskazała ponadto, że spłaca raty miesięczne kredytu hipotecznego (80 zł). W związku z wezwaniem do przekazania dodatkowych danych o stanie majątku o dochodach, skarżąca przekazała jedynie odpis zeznania podatkowego PIT-36 za 2017, z którego wynikało, że uzyskała dochód w kwocie 21.185,12 zł, a w roku 2016 – 30.727,37 zł. Przedłożyła wyciąg z rachunku bakowego, którego saldo na 31.07.2018 r. wynosiło 1.054,50 zł. Nie przedłożyła informacji o rachunku i wysokości rat oraz terminach spłat kredytu hipotecznego. Wyjaśniła, że korzysta z pomocy dzieci, które – jak to określiła – okresowo przelewają jej środki pieniężne celem wywiązania się z zawartej z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego ugody. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1369 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że strona skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., GZ 71/04; z 21 grudnia 2010, I OZ 967/10; z 22 grudnia 2008 r., II FZ 606/08). We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie przedstawiła wszystkich niezbędnych do prawidłowej oceny jej stanu majątkowego informacji. Nie przekazała także pełnych informacji w związku z dodatkowym wezwaniem referendarza. Oceniając w tym kontekście spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. wskazać należy, iż zgodnie z art. 243 powoływanej ustawy orzeka się o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać referendarza sądowego o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii referendarza rozpoznającego wniosek pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (por. postanowienie NSA 28 stycznia 2009 r., I FZ 525/08). Dodać również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (por. postanowienie WSA w G. sygn. akt [...] z [...]). Zauważyć w związku z tym należy, iż skarżąca nie wyjaśniła w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej i majątkowej. Przede wszystkim, nie przekazała informacji i wyciągów z rachunku do spłaty zaciągniętego kredytu hipotecznego, nie przekazała żadnych informacji z tym kredytem związanych. Wskazać w związku z tym należy, iż orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z taką właśnie sytuacją, albowiem skarżąca nie przekazała dodatkowych informacji w związku z wezwaniem do ich przedłożenia. Zatem w praktyce odmówiła przekazania stosownych informacji i dokumentów. Nie może być tak, że to strona wnioskująca o przyznanie jej praw pomocy, a zatem oczekująca, iż to Skarb Państwa pokryje za nią koszty sądowe, będzie decydować jakie informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i rodzinnej przekaże na żądanie rozstrzygającego jej wniosek. Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącej może zatem w takiej sytuacji stanowić o odmowie przyznania jej prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. Odnosząc się natomiast do dokumentów i oświadczeń, które zostały przedłożone, stwierdzić należy, że również nie przemawiają one za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy na informacje wynikające z przekazanych informacji o stanie oszczędności skarżącej, w którym przyznaje, iż dysponuje kwotą 2.000 zł. Z przekazanego wyciągu z rachunku bieżącego wynika, że saldo na 31.07.2018 r. wynosiło 1.054,50 zł. W praktyce zatem skarżąca dysponowała środkami na rachunku bieżącym i oszczędnościowym. Ma to o tyle znaczenie, że skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie wynoszą 720 zł. W ocenie referendarza, w sytuacji posiadania oszczędności w kwocie 2.000 zł oraz środków na rachunku bieżącym skarżąca nie może zasłaniać się argumentem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) – por. m.in. orzeczenia NSA z 10 października 2007 r., II OZ 985/07, z 1 października 2010 r., I OZ 730/10; z 2 grudnia 2010 r., II OZ 1231/10. W ocenie referendarza, przedmiotowe okoliczności, tj. posiadane oszczędności – w zestawieniu z wysokością aktualnie obciążających skarżącą, na tym etapie postępowania kosztów sądowych oraz faktem, iż rozłożone byłyby one w czasie, pozwalają na przyjęcie, że skarżąca jest w stanie ponieść te koszty. Dalej zauważyć należy, w związku z podniesionymi powyżej ustaleniami, na fakt, że skarżąca w praktyce wydawała większe sumy pieniędzy niż faktycznie uzyskiwane dochody. Logika oraz doświadczenie życiowe podpowiadają, że osoba, która jak twierdzi nie dysponuje środkami na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, w szczególności kosztów użytkowania mieszkania, wydaje środki pieniężne większe niż faktyczne jej dochody. W tej sytuacji powstaje pytanie o faktyczne źródło tych dodatkowych dochodów, które posłużyły na pokrycie tych wydatków. Stwierdzić należy, że osoba która posiada środki na pokrycie zwiększonych kosztów wydatków (ponad faktycznie uzyskiwane dochody) w ramach swojego gospodarstwa domowego (m.in. rat kredytu, niezależnie od tego, kto je faktycznie finansuje) jest również w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Kwestią wyboru strony pozostaje czy uiści ona koszty sądowe, czy pokryje inne swoje wydatki niezwiązane z koniecznym utrzymaniem. Skarżąca podnosiła, że korzysta z pomocy dzieci. Powyższe ma znaczenie dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych skarżącej, w szczególności w kwestii poniesienia kosztów postępowania. Zdaniem referendarza, w tej sytuacji uznać należało, że wnioskodawczyni nie może zasłaniać się argumentem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wskazać w tym miejscu należy na wynikający z art. 87 i art. 91 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy między rodzicami i dziećmi. Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Obowiązek pomocy dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Istotne jest wskazanie, że dotyczy on w szczególności prowadzenia postępowania sądowego. Przedmiotowe informacje mogą świadczyć o tym, że skarżąca dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi, a przedmiotowe ustalenie nie może pozostać bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Końcowo wskazać należy, iż skarżąca działa w sprawie przez pełnomocnika – adwokata, co z natury rzeczy jest związane z określonymi wydatkami, z pokryciem których również bez wątpienia musiała się liczyć i zabezpieczyć na to odpowiednie środki, zapewne znacznie większe niż wpis od skargi. Brak jest w tej sytuacji przesłanek, by wydatki związane z jego wynagrodzeniem traktowane były w sposób priorytetowy względem kosztów sądowych. Fakt iż skarżąca korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru, pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma takiego obowiązku, nie jest wprawdzie okolicznością, która sama przez się może zdecydować o zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże okoliczność ta podlega ocenie w całości sytuacji majątkowej strony skarżącej (orzeczenie SN z 6 listopada 1953 r., I C 1427/53). W świetle powyższych ustaleń, skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznać należało, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. a.l.