III SA/Łd 647/16

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 25 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z [...] znak [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku akcyzowym wraz z odsetkami, przybliżonej kwoty opłaty paliwowej wraz z odsetkami oraz zabezpieczenia zobowiązania podatkowego i opłaty paliwowej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 647/16 Uzasadnienie R. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku akcyzowym wraz z odsetkami, przybliżonej kwoty opłaty paliwowej wraz z odsetkami oraz zabezpieczenia zobowiązania podatkowego i opłaty paliwowej. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, załączając następnie – po wezwaniu sądu - formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a z żoną posiada rozdzielność majątkową. Określając swój stan majątkowy wykazał, że nie jest właścicielem domu, mieszkania ani żadnej innej nieruchomości. Jest właścicielem dwóch pojazdów: BMW 53C (rok prod. 2006) oraz Nissan Primera (rok prod. 2003) – nie podał ich szacunkowej wartości. Zgodnie z oświadczeniem uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie ok. 10.000 – 15.000 zł. Podniósł także, że spłaca kredyty bankowe, których rata miesięczna wynosi ok. 13.700 zł. Z załączonej kserokopii zeznania podatkowego PIT-36 za 2015 r. wynika, że przychód skarżącego wyniósł 23.218.769,38 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 23.103.341,64 zł, co dawało dochód w kwocie 115.427,74 zł. Załączył także kserokopie umów kredytowych, potwierdzające fakt regulowania wskazanych we wniosku rat kredytów. W związku z wezwaniem referendarza do przekazania dodatkowych informacji o stanie majątkowym o dochodach skarżący przekazał kserokopie deklaracji VAT-7 za okres od marca 2016 r. do sierpnia 2016 r. Z deklaracji za marzec wynikało, że podstawa opodatkowania wyniosła 1.674.080 zł, za kwiecień – 1.631.187 zł, za maj – 1.631.874 zł, za czerwiec – 1.584.760 zł, za lipiec – 1.747.059 zł, za sierpień – 1.703.318 zł. Z przekazanych wyciągów z rachunków bankowych wynikało natomiast, że salda na poszczególnych rachunkach wynosiły na dzień 30 września 2016 r.: w ESBanku Banku Spółdzielczym – 383,82 zł; w Banku BPH debet 0,60 zł; w banku PKO BP saldo 160,02 zł. Przy czym na rachunku w ESBanku w analizowanym okresie zarejestrowano "Obroty MA" na kwotę ok. 315.000 zł, w tym wpłaty własne żony skarżącego na łączną kwotę ok. 144.000 zł. Na rachunku w Banku BPH "Obroty MA" wyniosły ok. 35.000 zł. Rachunek w PKO BP wykazał w tym okresie Obroty MA" w kwocie ok. 1.300.000 zł. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków, 2005, s. 585). Wskazać w związku z tym należy, że skarżący osiąga stałe dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z przekazanej deklaracji podatkowej PIT-36 za 2015 rok, wynikało, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz innych źródeł uzyskał przychód w wysokości 23.218.769,38 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 23.103.341,64 zł, co dawało dochód w kwocie 115.427,74 zł.. Zwrócić w tym zakresie uwagę należy na wielkość przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, która świadczyć może niewątpliwe o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej. Potwierdzają to również informacje przekazane przez skarżącego, a dotyczące zaciągniętych zobowiązań kredytowych, wielkości regulowanych rat kredytów (łączne koszty rat miesięcznych wynoszą ok. 13.700 zł), fakt posiadania dwóch pojazdów, służących – jak wskazał – skarżący do prowadzenia działalności gospodarczej oraz informacje o wysokości podstawy opodatkowania w podatku VAT (wysokość podstawy opodatkowania w miesiącach marzec – sierpień 2016 r. wynosiła ok. 1.700.000 zł każdego miesiąca). Wszystkie te informacje świadczą o skali prowadzonej działalności, a co za tym idzie o faktycznych możliwościach finansowych skarżącego. Wskazać w tym miejscu także należy na – wynikający z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych – fakt przekazywania przez żonę skarżącego wpłat własnych na jego konto bankowe w ESBanku w łącznej kwocie ok. 144.000 zł – w okresie od kwietnia do września 2016 r. W tym zakresie wskazać należy na wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami. Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieistnienia wspólności majątkowej, czy nie prowadzenia przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego. Obowiązek pomocy dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Istotne jest wskazanie, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe. Dlatego też, również w razie zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej małżonkowie nadal zobowiązani są do zaspokajania potrzeb innych członków rodziny. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Instytucja wyłączenia wspólności ustawowej dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09 oraz z 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10). Takie ukształtowanie relacji majątkowych bynajmniej nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10). Z powyższych uwag wynika, że przy rozpoznaniu wniosku, należało brać pod uwagę nie tylko dochody skarżącego, lecz również jego żony, która zobowiązana jest przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą wraz ze skarżącym stworzyli zawierając związek małżeński. Argumentem przemawiającym przeciwko przyznaniu skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych jest także fakt, iż skarżący – mimo podnoszonych przez niego w uzasadnieniu trudności finansowych – reguluje na bieżąco wszelkie inne zobowiązania zarówno publicznoprawne, jak i – co szczególnie ważne – prywatnoprawne (spłata kredytów bankowych – w przypadku skarżącego na łączną kwotę ok. 13.700 zł miesięcznie). Podkreślić w związku z tym należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje szerokie, ugruntowane poparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, czy postanowienie NSA z 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). W orzecznictwie generalnie przyjmuje się, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Wątpliwości w tym zakresie budzie także fakt, iż jedne z kredytów bankowych zaciągnięty został na zakup samochodu osobowego marki BMW. Kwota kredytu wyniosła 120.000 zł. Niewątpliwie nie można odmówić skarżącemu prawa zaciągania kredytów i swobodnego dysponowania tak zdobytymi środkami, ale wątpliwości w tym zakresie budzi argumentacja skarżącego, iż nie posiada środków na opłacenie wpisu od skargi, wobec wydatkowania takich kwot na zakup pojazdu osobowego, nawet gdyby służył on prowadzeniu działalności gospodarczej. Raz jeszcze należy podkreślić, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku koszty regulowania rat kredytu, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W orzecznictwie podnosi się także, że koszt regulowania rat kredytu, niezależnie jakiemu celowi one służą, nie może być przesłanką do argumentacji, że strona nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych (por. m.in. z 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05). Dla rozstrzygnięcia w sprawie nie może także pozostać obojętny fakt, że skarżący wykazuje na swoich kontach bankowych wysokie obroty bieżące. Z przekazanych wyciągów z rachunków bankowych wynikało, że na rachunku w ESBanku w analizowanym okresie zarejestrowano "Obroty MA" na kwotę ok. 315.000 zł, w tym wpłaty własne żony skarżącego na łączną kwotę ok. 144.000 zł. Na rachunku w Banku BPH "Obroty MA" wyniosły ok. 35.000 zł. Rachunek w PKO BP wykazał w tym okresie Obroty MA" w kwocie ok. 1.3000.000 zł. W świetle wszystkich powyższych ustaleń uznać należało, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.