III SA/Łd 744/11

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do kwietnia 2006 roku oraz od czerwca do sierpnia 2006 roku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 744/11 Uzasadnienie W dniu 22 czerwca 2011 roku C. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do kwietnia 2006 roku oraz od czerwca do sierpnia 2006 roku. W dniu 9 sierpnia 2011 r. skarżący, w związku z wezwaniem Sądu, uiścił wpis od skargi w kwocie 2.947 zł. Na dalszym etapie postępowania skarżący ustanowił profesjonalnego pełnomocnika do prowadzenia niniejszej sprawy. Wyrokiem z dnia 18 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. W dniu 11 stycznia 2012 roku skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, w treści której sformułował wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając następnie – po wezwaniu Sądu – formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". W uzasadnieniu wniosku podniósł, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, a w praktyce przynosi stratę. Podkreślił, że jest w stosunku do niego prowadzona egzekucja administracyjna. Nadmienił, iż ponosi koszty wynajmu mieszkania, w którym obecnie mieszka (700 zł), reguluje koszty energii elektrycznej i wody (ok. 200 zł), a także koszty utrzymania syna (ok. 600 zł). Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem M. M. Zródłem utrzymania jest działalność gospodarcza w postaci usług transportowych, która obecnie przynosi straty, z uwagi na zablokowanie kont bankowych. Z żoną od stycznia 2010 roku pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 0,8 ha w A. oraz samochodu osobowego marki B. z 1997 roku i samochodu dostawczego C. z 2001 roku, nie posiada innego majątku ani oszczędności. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie strony skarżącej o jej stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji referendarz wezwał stronę skarżącą, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Zażądano w związku z tym przekazania następujących informacji: poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych za lata 2010 - 2011 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tym okresie dochodach (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów); złożenia odpisu deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 6 miesiący 2011 r.; złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w szczególności z rachunku, z którego skarżący regulował dotychczasowe opłaty sądowe w sprawie (wpis oraz oplata kancelaryjna za odpis orzeczenia); wyjaśnienia wątpliwości w zakresie określenia miejsca zamieszkania skarżącego (we wniosku wskazywał, że nie posiada żadnej nieruchomości ani mieszkania) oraz wskazania czyją własnością są zajmowane lokale i na jakich zasadach skarżący je zajmuje; sprecyzowanie wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego (skazywanych we wniosku), poprzez wykazanie kwot wydatków z określeniem ich przeznaczenia; wyjaśnienia źródeł uzyskiwanych środków finansowych służących pokryciu kosztów utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego, wskazywanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy na łączną kwotę ok. 1.500 zł. W wezwaniu pouczono skarżącego, iż nie udzielenie odpowiedzi skutkować może odmową przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, iż nie posiada bilansu ani rachunku zysków i strat z prowadzonej działalności. Jego konto bankowe jest przedmiotem zajęcia przez organy podatkowe od ponad roku, a opłaty reguluje na poczcie. Jego żona prowadzi indywidualną działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu dochody, jednak skarżący zawarł z nią umowę rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Zamieszkuj obecnie u znajomych w wynajętym mieszkaniu. Ponosi z tego tytułu koszty miesięczne w wysokości 400 zł, opłaty 300 zł oraz za żywność i ubrania ok. 500 zł. Jak wyjaśnił wykonuje prace dorywcze związane z mechaniką pojazdową i usługami transportowymi jako kierowca, stąd posiada dochody, który wysokości nie podał. Nadmienił, że osiągając te dochody nie jest nigdzie zarejestrowany. Nadesłał jedynie kopie zeznania podatkowego za 2010 roku, z którego wynika, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał on przychody w wysokości 1.142.200,61 zł, poniósł koszty w wysokości 1.118.536,80 zł osiągając zysk w wysokości 23.668,81 zł. Z nadesłanych odpisów deklaracji VAT-7 wynika, iż w roku ubiegłym jego przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniosły w lipcu 46.861 zł, w sierpniu 24.264 zł, wrześniu 0 zł, w październiku 7.800 zł , w listopadzie 20.500 zł zaś w grudniu 22.500 zł. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie strona skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc się do wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków, 2005, s. 585). W tej sytuacji szczególnie istotne jest, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca nie przekazała wszystkich niezbędnych do prawidłowej oceny jego stanu majątkowego informacji. Nie przekazała także takich informacji w związku z dodatkowym wezwaniem Sądu. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego o braku środków na opłacenie kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania (skarga kasacyjna), w ocenie referendarza, nie sposób dać wiary twierdzeniom skarżącego o braku jakichkolwiek środków pieniężnych z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe. Przede wszystkim ze względu na brak dowodów potwierdzających trudną sytuację materialną jego rodziny. Złożone na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy oświadczenia strony budzą uzasadnione wątpliwości, skarżący w żaden sposób nie udokumentował miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, kosztów opłat, kosztów żywności i utrzymania syna, na które wskazuje w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy. Gołosłowne i nie potwierdzone żadnymi dokumentami twierdzenia skarżącego, że te koszty pokrywane są z – jak to określił – prac dorywczych nie mogą zostać uznane za wiarygodne. Przede wszystkim nie sposób ocenić faktycznej wysokości tych dochodów. Stwierdził również, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i ma na utrzymaniu syna jednak nie wskazuje wysokości środków finansowych łożonych na ten cel, uchyla się także od wskazania sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych swojej żony, zasłaniając się zawartą w 2010 roku umową majątkową małżeńską. Skarżący błędnie przyjmuje, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z obowiązku pomocy finansowej, a jemu samemu uniemożliwia uzyskanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Przypomnieć w tym miejscu jedynie należy, że zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz .U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe. Dlatego też, również w razie zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej małżonkowie nadal zobowiązani są do zaspokajania potrzeb innych członków rodziny. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Instytucja wyłączenia wspólności ustawowej dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 31/09; z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09 oraz z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10). Takie ukształtowanie relacji majątkowych bynajmniej nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10). Obowiązek ten dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Z powyższych uwag wynika, że przy rozpoznaniu wniosku, należało brać pod uwagę nie tylko dochody skarżącego, lecz również jego żony, która zobowiązana jest przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą wraz ze skarżącym stworzyli zawierając związek małżeński. Powyższy obowiązek obejmuje także obowiązek w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Stąd też na członkach rodziny skarżącego spoczywa obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania skarżącego oraz wspólnego gospodarstwa domowego a także obowiązek pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. W tej sytuacji natomiast brak jest możliwości przeprowadzenia całościowej oceny możliwości płatniczych skarżącego w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Trzeba także podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Przeciwko twierdzeniom skarżącego o braku jakichkolwiek środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty procesu, przemawia także miesięczny poziom obrotów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który w drugim półroczu ubiegłego roku kształtował się średnio na poziomie około 20.000 zł. Powyższe wskazuje, że podatnik może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów obecnego procesu. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, skarżący będąc przedsiębiorcą i właścicielem znacznej wartości majątku nie należy do tego kręgu podmiotów. Za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie może przemawiać jedynie eksponowana przez niego okoliczność ponoszenia strat z prowadzonej działalności gospodarczej. Przede wszystkim należy podkreślić, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, że prowadzona działalność gospodarcza w roku 2011 przyniosła straty, nie potwierdzają tego nadesłane deklaracje VAT-7, nadto trzeba mieć na uwadze, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Skarżący w ramach prowadzonej działalności obraca kwotami przewyższającymi wysokość obciążających skarżącego kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, posiada wiec realną możliwość wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych w swojej sprawie. W ocenie referendarza, fakt odmowy przekazania żądanych informacji czyni niewiarygodnym powoływanie się przez stronę skarżącą na okoliczność braku możliwości płatniczych i poniesienia kosztów postępowania w sprawie. Tym samym strona pozbawiła referendarza informacji niezbędnych do faktycznej oceny jej zdolności płatniczych. Wskazać w związku z tym należy, iż orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09). W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z taką właśnie sytuacją, albowiem strona skarżąca odmówiła przekazania dodatkowych informacji w związku z wezwaniem do ich przedłożenia. Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącego, czy członków jego rodziny może zatem w takiej sytuacji stanowić o odmowie przyznania jej prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. W świetle powyższych ustaleń, złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera – zdaniem referendarza – dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy nie wykazała w związku z tym w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznać należało, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.