III SA/Łd 867/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2018r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. B.K. W dniu 9 sierpnia 2017r. A. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia (...) w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2018r. Straszy Referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że skarżący nie posiada środków na bieżące wydatki, od kilku miesięcy nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia, czeka na decyzję ZUS o przyznaniu świadczenia. Pozostaje na utrzymaniu żony, której miesięczny dochód wynosi 1 500 zł netto, pomagają mu rodzice. Ponosi następujące koszty: alimenty 500 zł na syna, przedszkole córki – 100 zł, koszty leczenia – 250 zł, wynajem – 300 zł, koszty mediów – 800 zł. Wnioskodawca oświadczył również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. W odpowiedzi natomiast na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej, tj.: 1) wyciągów z rachunków bankowych, których wnioskodawca oraz jego żona są posiadaczami lub współposiadaczami za ostatnie 3 miesiące; 2) zeznań o wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2016 skarżącego i jego żony; 3) dokumentu, z którego wynika zatrudnienie żony skarżącego oraz wysokość wynagrodzenia; 4) informacji (potwierdzonej stosownym dokumentem), za jaki lokal skarżący uiszcza czynsz w wysokości 300 zł; 5) informacji o dacie zbycia i za jaką kwotę żona A. S. zbyła udziały w spółce Ax na rzecz W. P. - skarżący oświadczył, że nie korzysta od dwóch lat z rachunków bankowych z uwagi na zajęcia egzekucyjne, zaś żona sprzedała udziały w spółce w czerwcu 2016r. za kwotę 100.000 zł. Przedstawił kopię umowy najmu lokalu biurowego oraz listę płac, z której wynika wynagrodzenie A. S.. Z zeznania o wysokości dochodu osiągniętego przez A. S. w roku 2016 wynika, że z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 2.199.521,15 zł (strata – 12.049,54 zł), zaś jego żona odpowiednio - 962.441,47 zł i 318.488,14 zł. Mając na uwadze przedstawione przez stronę informacje Referendarz sądowy stwierdził, że brak jest podstaw, aby zaliczyć skarżącego do kręgu osób, którym przypisać można jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia skarżącego wynika, że w zasadzie z uwagi na przebyty wypadek samochodowy nie osiąga żadnych dochodów, oczekuje na świadczenie z ZUS, pozostaje na utrzymaniu żony i uzyskuje pomoc finansową od rodziców. Referendarz sądowy podkreślił również, że skarżący składając w toczących się przed tut. sądem postępowaniach wnioski o przyznanie prawa pomocy, powołuje się już od wielu lat na trudności w życiu zawodowym wynikające z wypadku samochodowego. Nie stanęło to jednak skarżącemu na przeszkodzie, aby w roku 2016 (jak to wynika z nadesłanego zeznania podatkowego) z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskać przychód w wysokości 2.199.521,15 zł (strata – 12.049,54 zł). Uzyskanie takiego przychodu świadczy o tym, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i to znacznych rozmiarów. O złej kondycji finansowej nie przesądza również strata. Strata powstaje bowiem wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jest ona wynikiem bilansowym spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej (por. post. NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., I GZ 92/11). Podmiot wykazujący stratę bilansową w danym roku może równocześnie dysponować dużymi zasobami pieniężnymi, a zatem powstanie w jednym roku rozliczeniowym straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Ocena ta pozostaje aktualna również w stosunku do działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego. Reasumując Referendarz sądowy stwierdził, że wobec prowadzenia działalności gospodarczej znacznych rozmiarów niewiarygodne są twierdzenia skarżącego, że utrzymuje się jedynie dzięki pomocy rodziców i z wynagrodzenia żony. Skarżący dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym jest w stanie znaleźć pokrycie w swych dochodach. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o uchylenie postanowienia z dnia 18 stycznia 2018r. w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że Referendarz sądowy porównał jego aktualną sytuację finansową do oświadczeń o stanie majątkowym i dochodach przedstawionych w innych postępowaniach sądowych toczących się przed tut. sądem. Taka sytuacja nie powinna mieć miejsca, ponieważ każda sprawa jest inna i powinna być rozpatrywana indywidualnie. Podał, że w poprzednio prowadzonych postępowaniach dwukrotnie przyznano mu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Wskazał, że nie zgadza się z twierdzeniem, że od wielu lat powołuje się na trudności w życiu zawodowym wynikające z wypadku samochodowego. Podkreślił, że wypadek miał miejsce ponad trzy lata temu, ale jego skutki odczuwa do dnia dzisiejszego. Podał, że w marcu br. musi poddać się operacji wymiany endoprotezy stawu biodrowego, nadal leczy się psychiatrycznie i uczęszcza na zabiegi rehabilitacyjne. Wskazał, że ponosi wysokie wydatki na leczenie i nie może podjąć żadnej pracy fizycznej ze względu na stan zdrowia. Odnosząc się do kwestii osiągniętego w 2016r. przychodu w wysokości 2.199.521,15 zł skarżący wyjaśnił, że prowadził działalność gospodarczą w zakresie obrotu paliwami płynnymi, a wykazany przychód w zestawieniu do kwot, gdzie dokonuje się zakupu w m3 jest bardzo niski. Analiza bilansu i aktywów firmy wskazuje, że firma nie powzięła nigdy żadnych inwestycji, ponieważ nie dysponowała żadnym kapitałem, nie dysponuje też żadnymi oszczędnościami ani środkami trwałymi, które mogłyby zostać zamortyzowane. Firma wygenerowała ogromne starty, a w konsekwencji decyzji administracyjnych wydawanych przez organy podatkowe skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślił, że mógł dysponować środkami finansowymi, które uzyskiwał, ponieważ musiał zapłacić za towar. Podobna sytuacja dotyczy działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę. W ocenie skarżącego argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia są nieprawdziwe i nietrafione, ponieważ przedstawione dokumenty w pełni uzasadniają przyznanie prawa pomocy, z uwagi na trudną sytuację rodzinną i finansową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Należy przede wszystkim zaznaczyć, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy, bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010r., sygn. akt II OZ 26/10). Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Prawo pomocy nie może chronić lub też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 23 lipca 2013r., sygn. akt II FZ 565/13; z dnia 29 maja 2013r., sygn. akt II OZ 406/13). Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznego do swojego utrzymania. Dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623; postanowienie NSA z dnia 19 marca 2012r., sygn. akt I FZ 10/12). Jak stanowi art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym określa art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z powyższym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008r., sygn. akt II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. W rozpoznawanej sprawie sąd podzielił stanowisko Referendarza sądowego, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał w żaden sposób, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i nie uczynił tego również w złożonym sprzeciwie. Nie zmieniły się zatem okoliczności faktyczne leżące u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wynika jedynie, że skarżący nie posiada środków na bieżące wydatki, od kilku miesięcy nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia, oczekuje na decyzję ZUS o przyznaniu świadczenia. Pozostaje na utrzymaniu żony, której miesięczny dochód wynosi 1 500 zł netto i rodziców, a stałe miesięczne wydatki wynoszą: alimenty na syna - 500 zł, przedszkole córki – 100 zł, koszty leczenia – 250 zł, czynsz – 300 zł oraz koszty za media – 800 zł. W odpowiedzi natomiast na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej, skarżący oświadczył, że nie korzysta od dwóch lat z rachunków bankowych z uwagi na zajęcia egzekucyjne, zaś żona sprzedała udziały w spółce w czerwcu 2016r. za kwotę 100.000 zł. Przedstawił kopię umowy najmu lokalu biurowego oraz listę płac, z której wynika wynagrodzenie A. S. oraz zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2016, z którego wynika, że z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 2.199.521,15 zł (strata – 12.049,54 zł), zaś jego żona odpowiednio - 962.441,47 zł i 318.488,14 zł. W świetle powyższych okoliczności zgodzić się zatem należy z Referendarzem sądowym, że skarżący nie zobrazował swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych w sposób umożliwiający ich ocenę w kontekście wskazanych na wstępie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tylko wykazanie tej przesłanki umożliwiało uwzględnienie wniosku w żądanym zakresie. Uchylając się od przedstawienia rzetelnej i pełnej dokumentacji dotyczącej sytuacji majątkowej skarżący powinien liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W ocenie sądu Referendarz sądowy zasadnie uznał, że wobec prowadzenia działalności gospodarczej znacznych rozmiarów niewiarygodne są twierdzenia skarżącego, że utrzymuje się jedynie dzięki pomocy rodziców i z wynagrodzenia żony. Powyższych kwestii strona nie wyjaśniła również w złożonym w niniejszej sprawie sprzeciwie. Podsumowując skoro to stronę skarżącą obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się nie wywiązał, a fakt ten nie został w sposób skuteczny zakwestionowany w złożonym sprzeciwie, należy uznać, że skarżący nie wykazał, by błędna była konkluzja Referendarza sądowego co do niewykazania w okolicznościach niniejszej sprawy spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w postanowieniu. B.K.