I SA/Lu 670/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] listopada 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych. Podał, że jest osobą rozwiedzioną, ma zasądzone alimenty na dwóch synów w kwocie po [...] zł, które płaci co miesiąc. Nie posiada przy tym żadnego majątku, środków pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Skarżący podał też, że jest pod stałą opieką kardiologiczną, a koszty leczenia wynoszą miesięcznie [...] zł. Dodał, że w chwili obecnej nie osiąga dochodu, a ponosi stratę z działalności gospodarczej. Dopytany przez referendarza sądowego przedłożył dokumenty i złożył oświadczania, z których wynika, że nieruchomość w której jest zameldowany należy do jego matki, na podstawie udzielonej przez niego darowizny. On sam mieszka natomiast tam gdzie pracuje, z reguły wynajmując pokój i sam ponosi koszty własnego utrzymania - "sam się utrzymuje". Zawodowo prowadzi działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych i wykończeniowych osiągając z tego tytułu w 2017 r. przychód (opodatkowany stawką 5,5%) w wysokości [...] zł. Podał też, że nie posiada firmowego rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że owszem osiągnął wskazywany przez referendarza przychód ale nie jest to równoznaczne z osiągniętym faktycznie dochodem. Dodał, że rozlicza się ryczałtem i nie może odliczyć kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W ocenie Sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego oczekuje skarżący, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że to osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna przedstawić okoliczności, które w sposób przekonujący uprawdopodobnią spełnienie przez nią opisanej wyżej przesłanki. Przy czym nie jest tu wystarczające oświadczenie strony, że nie może ona takich kosztów ponieść. Z przepisów art. 252 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. wynika bowiem, że oświadczenie strony nie jest zapewnieniem, że strona nie może ponieść kosztów postępowania, lecz powinno informować o okolicznościach, które pozwalają na wykazanie, że strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) albo na wykazanie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Przypomnieć również należy, że przyznanie prawa pomocy, o które ubiega się skarżący stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Koszty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest zatem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których wykaże ona w sposób przekonywujący, że zdobycie przez nią środków na ten cel jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Ponadto koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienie NSA z dnia 20 sierpnia 2014 r. w sprawie sygn. akt. II GZ 432/14, LEX nr 1502227). Sąd podziela przy tym i aprobuje pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu sygn. akt II CZ 104/84, LEX nr 8623, że ubiegający się o prawo pomocy winien, w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych środków utrzymania dla siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa oraz, że nawet przejściowe trudności materialne strony w zasadzie nie stanowią podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych (por. też orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1955 r., sygn. akt IV CZ 196/55, OSN 1957, nr 1, poz. 11 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt. V CZ 150/05, niepubl.). Stanowisko to choć wyrażone na tle przesłanki przyznania prawa pomocy uregulowanej wówczas w kodeksie postępowania cywilnego (art. 113 § 1) znajduje, z uwagi na brzmienie redakcyjne, odniesienie do oceny przesłanek przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu zatem nawet spadek dochodów, czy też nawet ich przejściowy brak, sam w sobie, nie może stanowić przesłanki przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Odnosząc powyższe do oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie oraz zarzutów zawartych w sprzeciwie Sąd doszedł do przekonania, że prawidłowe było rozstrzygnięcie referendarza sądowego z dnia [...] listopada 2018 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. W ocenie Sądu trafne są przede wszystkim wnioski referendarza, że skarżący nie przedstawił w sposób wiarygodny swojej sytuacji dochodowej w jakiej obecnie się znajduje, co jest niezbędne dla oceny jego zdolności płatniczych, a jego oświadczenia wzajemnie się wykluczają. Mianowicie z oświadczeń skarżącego wynika, że od trzech miesięcy nie osiąga żadnego dochodu (ponosi stratę). Nie posiada przy tym żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Od 2005 r. jest rozwiedziony, zamieszkuje w wynajętych pokojach (tam gdzie wykonuje pracę). Jego była małżonka oraz dzieci zamieszkują w domu należącym do jego matki, który nabyła od skarżącego w drodze darowizny (wyrok rozwodowy). Jednocześnie z oświadczeń skarżącego wynika, że każdego miesiąca płaci alimenty w kwocie [...] zł oraz sam się utrzymuje (ponosi koszty najmu mieszkania, codziennego utrzymania oraz stałe wydatki na koszty leczenia w kwocie [...] zł miesięcznie). Słusznie więc ocenił referendarz sądowy, że przedstawione okoliczności już same w sobie są sprzeczne, co czyni je niewiarygodnymi. Trafnie również referendarz podnosi, że zważywszy na fakt, że skarżący nie zadeklarował żadnych oszczędności, aktualnym pozostaje pytanie o źródło finansowania jego wydatków w tym dokonanych w II kwartale 2018 r. ([...] zł) nabyć towarów i usług w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Poza tym dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a przychód z tej działalności. Dochód jest bowiem jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Natomiast przyjęta przez skarżącego forma rozliczania (ryczałtem) nie może sama w sobie stawiać go w uprzywilejowanej sytuacji w stosunku do pozostałych podatników (współobywateli). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.