I SA/Lu 763/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem dołączonym do skargi K. W. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W tym zakresie podniósł, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Skarżący utrzymuje się z dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 5.000 zł miesięcznie. Również żona skarżącego prowadzi własną działalność gospodarczą przynoszącą miesięczny dochód w kwocie 2.500 zł. Dodał, że prowadzone wobec niego postępowanie podatkowe w przedmiocie podatku akcyzowego opiewa na kwotę 300.000 zł, a tym samym kwota wpisu jest bardzo wysoka i przekracza jego możliwości płatnicze. Wszczęte jest także postępowanie w przedmiocie podatku VAT za czerwiec 2012 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. Postanowieniem z dnia 10 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że sytuacja majątkowa strony pozwala na poniesienie kosztów nie tylko niniejszego lecz wszystkich postępowań zawisłych przed tutejszym Sądem. Od powyższego postanowienia skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł sprzeciw, zarzucając wadliwą ocenę zdolności płatniczych skarżącego. Nie wzięto bowiem pod uwagę, że w stosunku do skarżącego prowadzone są inne postępowania podatkowe oraz tego, że jest on pracodawcą zatrudniającym czterech pracowników. Wadliwie również oceniono okoliczność rozdzielności majątkowej skarżącego oraz pozostawania przez niego od lat w separacji faktycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skuteczne wniesienie sprzeciwu przez stronę skarżącą powoduje zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., iż zaskarżone postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się natomiast do istoty sprawy rozpocząć należy od wskazania, że przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, tj. takim jakiego domaga się skarżący – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie powyższe twierdzenia wskazać należy, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. W uznaniu Sądu, słusznie w tej mierze zauważył uprzednio orzekający referendarz sądowy, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży paliw na znaczną skalę o czym świadczy uzyskany przez niego w latach 2012-2013 przychód (odpowiednio 12.904.462,55 zł i 13.752.522,82 zł). Na prowadzenie działalności gospodarczej dużych rozmiarów wskazują również złożone deklaracje VAT - 7. Mianowicie wynika z nich, że skarżący dokonał dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w styczniu 2014 r. - 917.762 zł, w lutym 2014 r. - 849.507 zł, w marcu 2014 r. - 1.311.448 zł, w kwietniu 2014 r. - 1.095.204 zł, w maju 2014 r. - 1.015.529 zł, w czerwcu 2014 r. - 1.005.032 zł, w lipcu 2014 r. - 1.240.345 zł i w sierpniu 2014 r. – 754.045 zł. Z powyższych danych jednoznacznie wynika, że działalność gospodarcza skarżącego cały czas osiąga bardzo wysokie obroty, które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Słusznie również odniósł się do prowadzonej przez żonę wnioskodawcy działalności gospodarczej, która za wskazane lata przyniosła przychód w wysokości odpowiednio 550.662,06 zł i 577.107,08 zł. Na brak środków na poniesienie kosztów sądowych w żaden sposób nie wskazuje również analiza wyciągu z rachunku bankowego skarżącego. Pomijając, iż skarżący złożył wyciąg tylko z jednego rachunku bankowego podczas gdy analiza akt sprawy wskazuje, iż jest on właścicielem również innych rachunków bankowych, to stan środków na koncie oraz wysokość zasileń i obciążeń jednoznacznie wskazuje, że skarżący jest osobą która nie zasługuje na dofinansowanie. Mówiąc wprost jest on osobą majętną, prowadzącą działalność gospodarczą z dużym rozmachem i na znaczną skalę. Przyznanie prawa pomocy takiej osobie, mijałoby się wprost z celem tej instytucji, polegającym na udzielaniu przez Państwo wsparcia finansowego wyłącznie tym podmiotom, które z przyczyn losowych nie są w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym w całości lub w części. Na zdolność poniesienia kosztów zainicjowanych postępowań sądowych nie ma przy tym wpływu, ani fakt prowadzenia w stosunku do skarżącego innych postępowań podatkowych, ani konieczność wypłaty wynagrodzeń swoim pracownikom. W pierwszej kwestii wskazać należy, że oceniający wniosek o prawo pomocy obowiązany jest wziąć pod uwagę wyłącznie wymagane koszty zawisłych przed Sądem spraw, a nie koszty przyszłych, hipotetycznych postępowań sądowych. Druga natomiast okoliczność - wbrew twierdzeniom skarżącego - wskazuje, iż jest on osobą dysponującą środkami finansowymi przeznaczanymi w tej sytuacji na prowadzoną działalność gospodarczą przynoszącą wymierne dochody. Na dokonaną ocenę nie ma również wpływu fakt pozostawania na utrzymaniu skarżącego jego córki. Stan majątku oraz wysokość dochodu wnioskodawcy nie pozwala przyjąć, iż okoliczność ta może mieć jakikolwiek wpływ na jego zdolności płatnicze. Uwzględniając powyższe brak jest jakichkolwiek podstaw do przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych. Dla porządku należy przy tym wskazać, że Sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącego o pozostawaniu przez niego w wieloletniej separacji faktycznej. Pierwotnie bowiem skarżący zaliczył małżonkę do osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, podając przy tym jej miesięczny dochód, a dopiero w odpowiedzi na wezwanie do złożenia dokumentów oraz sprzeciwie zaprezentował odmienne stanowisko. W sprawie bezspornym jest, iż skarżący pozostaje w związku małżeńskim. Obowiązkiem prawnym małżonków (art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) jest natomiast niesienie sobie wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt II OZ 35/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.). A zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11). W przypadku, gdy skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można badając jego sytuację materialną przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów samego skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, tych natomiast skarżący nie przedstawił. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.