I SA/Lu 894/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi O. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Pismem z 26 września 2017 r. O. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej jako: skarżąca lub Spółka) wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że posiada kapitał zakładowy o wartości [...] zł, zaś wartość jej środków trwałych wynosi [...] zł. Ponadto w ostatnim roku obrotowym Spółka z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniosła stratę w kwocie [...]zł. Spółka oświadczyła, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku nie miała na rachunkach bankowych żadnych środków pieniężnych. Pismem z dnia 8 czerwca 2017 r. Spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości z likwidacją majątku, który nie został dotychczas rozpoznany. Postanowieniem z dnia 1 września 2017 r. Sąd Rejonowy [...] w L. z/s w Ś. dokonał zabezpieczenia majątku Spółki poprzez ustanowienie tymczasowego dozorcy sądowego. Nadto skarżąca wskazała, że nie prowadzi działalności i nie posiada środków na opłacenie wpisu sądowego. Na wezwanie referendarza sądowego do wniosku Spółka dołączyła: zeznanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2016, sprawozdanie finansowe za 2016 r. oraz za okres od stycznia do sierpnia 2017 r., deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do listopada 2017 r., raporty kasowe za okres ostatnich 6 miesięcy, umowę spółki, wyciągi z rachunków bankowych oraz dokumenty wskazujące wysokość posiadanych zobowiązań. Postanowieniem z 20 grudnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz wskazał, że wszczęcie postępowania upadłościowego wobec Spółki nie oznacza automatycznie przyznania jej prawa pomocy. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w trakcie prowadzonego postępowania podatkowego skarżąca osiągała przychody z prowadzonej działalności, a tym samym miała możliwość zdobycia środków celem zabezpieczenia wydatków związanych z prowadzonym obecnie postępowaniem sądowym. W ocenie referendarza o braku spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy świadczą: wysoki kapitał zakładowy oraz wysokie aktywa trwałe i aktywa obrotowe Spółki; wysoki przychód opodatkowany Spółki za 2016 r. (ponad 6 milionów zł); wysoki obrót wykazywany przez Spółkę w deklaracjach na podatek VAT od czerwca do listopada 2017 r.; uzyskiwane w tym okresie wpływy, z których Spółka pokrywała koszty działalności; sprawozdanie tymczasowego nadzorcy sądowego, z którego wynika, że szacowane fundusze masy uzyskane z likwidacji wolnych od obciążeń składników majątkowych spółki są wystarczające na zaspokojenie kosztów postępowania obejmującego likwidację jej majątku. W terminie otwartym pełnomocnik Spółki złożył sprzeciw od postanowienia referendarza. W sprzeciwie podniesiono, że Spółka wykazała zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, przedstawiła również wszelkie żądane dokumenty księgowe oraz związane z postępowaniem upadłościowym. Spółka zarzuciła, że referendarz nie wziął pod uwagę znanych sądowi z urzędu okoliczności dotyczących wydania wobec Spółki decyzji podatkowych w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego oraz określenia jego wysokości. W ocenie pełnomocnika Spółka przekonująco wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W obecnym stanie prawnym sąd dokonuje zatem merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak miało to miejsce wcześniej – rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Skarżąca Spółka ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (lub innej jednostce organizacyjnej) następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy na wstępie podkreślić podstawową zasadę, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy: celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Zdaniem Sądu trafne są konkluzje referendarza, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Na aktualnym etapie postępowania koszty sądowe, jakie musi ponieść skarżąca Spółka obejmują wpis od skargi w kwocie [...]zł. Ustalenia faktyczne poczynione przez referendarza są w zasadzie niesporne, a Spółka w swej argumentacji nie tyle zmierza do podważenia tych ustaleń, co zarzuca referendarzowi wadliwą ich ocenę. W ocenie Sądu nie ma żadnych podstaw do tego, aby uznać za wadliwe wywody referendarza w odniesieniu do poszczególnych argumentów, które w jego ocenie przemawiają za tym, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Po pierwsze, ocena przesłanek przyznania prawa pomocy powinna obejmować zarówno sytuację finansową, a zatem bieżące zasoby finansowe i wymagalne zobowiązania wnioskodawcy, jak i jego sytuację majątkową, czyli posiadany majątek, na który składać się mogą bardzo różne składniki. Nie można zatem nie zgodzić się z referendarzem, że w rozpoznawanej sprawie istotnym czynnikiem przeczącym tezom skarżącej o braku możliwości pokrycia kosztów postępowania są znaczących rozmiarów aktywa trwałe (ponad 500 tys. zł) i obrotowe (ponad 1.600 tys. zł). Już samo porównanie wielkości tych składników majątkowych z wielkością wpisu sądowego (nieco ponad [...] zł) stawia w wątpliwość twierdzenia, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Po drugie, istotnym argumentem w sprawie jest bardzo wysoki przychód Spółki, osiągnięty w 2016 r. (ponad 6 mln zł). Trafnie przy tym referendarz zwraca uwagę, że nie należy przypisywać nadmiernego znaczenia faktowi znacznie niższego dochodu do opodatkowania (około 49 tys. zł). Wysokość dochodu do opodatkowania jest często determinowana operacjami księgowymi, związanymi z tzw. optymalizacją podatkową. Z tego względu dużo bardziej wiarygodnym czynnikiem pozwalającym na ocenę kondycji przedsiębiorstwa jest wysokość uzyskiwanego z tej działalności przychodu. W orzecznictwie podkreśla się, że nawet wykazywana przez stronę strata nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych, lecz powstaje w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienia NSA z 19 stycznia 2016 r., II GZ 961/15; z 20 stycznia 2016 r., II GZ 889/15; z 2 lutego 2016 r., II GZ 9/16). W związku z powyższym Sąd zgadza się z argumentem referendarza, że wysoki przychód uzyskany przez Spółkę w 2016 r. przeczy twierdzeniu, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Po trzecie, referendarz wskazuje na argumenty płynące z analizy dokumentacji bieżących rozliczeń podatkowych (deklaracji VAT) i przepływów finansowych Spółki (raportów kasowych). Z dokumentów tych wynika, że spółka od czerwca do listopada 2017 r. wykazywała obrót znacznej wartości. Treść tych dokumentów potwierdza zasadność wniosku referendarza, że spółka osiąga wpływy, z których pokrywa wydatki związane z prowadzoną działalnością. Wysokość przepływów finansowych wskazuje, że Spółka powinna być w stanie wygospodarować środki na uiszczenie wpisu sądowego. Po czwarte nie podstaw, aby kwestionować zasadność argumentu referendarza odwołującego się do informacji wynikających ze sprawozdania tymczasowego nadzorcy sądowego. Nadzorca wskazuje, że szacowane fundusze masy uzyskane z likwidacji wolnych od obciążeń składników majątkowych spółki są wystarczające na zaspokojenie kosztów postępowania obejmującego likwidację jej majątku. Skoro szacowane fundusze masy upadłościowej są wystarczające na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego, to trudno uznać, że Spółka nie ma wystarczających środków na pokrycie relatywnie niewielkiego (w stosunku do aktywów, rocznego przychodu i bieżących obrotów Spółki) wpisu sądowego. Trafnie referendarz powołuje się na wyrażony w orzecznictwie pogląd o braku relacji pierwszeństwa kosztów postępowania upadłościowego przed uiszczeniem należności publicznoprawnych w postaci wpisu sądowego. Po czwarte, referendarz wskazuje, że Spółka jako przedsiębiorca, planując wydatki powinna uwzględnić potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych. W ocenie Sądu nie jest to na element kluczowy w ocenie przesłanek przyznania skarżącej prawa pomocy, tym niemniej jednak nie bez znaczenia jest fakt, że postępowanie podatkowe wobec Spółki toczy się już od 2016 r. (w lipcu 2016 r. wydano pierwszą decyzję w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych Spółki, których dotyczy skarga w rozpoznawanej sprawie), a zatem od dawna istniało prawdopodobieństwo powstania sporu sądowego na tym tle i konieczności zabezpieczenia środków na pokrycie kosztów tego sporu. Zabezpieczenie takich środków w sytuacji, kiedy w 2016 r. Spółka uzyskiwała bardzo wysokie przychody, nie przedstawiało żadnej trudności. W ocenie Sądu powołane w sprzeciwie argumenty nie są w stanie podważyć zasadności konkluzji referendarza. Należy przy tym zauważyć, że pełnomocnik Spółki nie formułuje w istocie konkretnych zarzutów wobec oceny referendarza, lecz jedynie dość ogólnikowo stwierdza, że Spółka wykazała zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawiła wszelkie żądane dokumenty. Jedynym konkretnym zarzutem jest argument, że referendarz nie wziął pod uwagę znanych sądowi z urzędu okoliczności dotyczących wydania wobec Spółki decyzji podatkowych w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego oraz określenia jego wysokości. W ocenie Sądu z zarzutem tym nie można się zgodzić, gdyż referendarz odniósł się w uzasadnieniu swojego postanowienia również do argumentu Spółki o prowadzonych wobec niej postępowaniach egzekucyjnych. W ocenie Sądu samo istnienie zobowiązań podatkowych Spółki, w tym objętych zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją oraz podjęcie przez organy podatkowe czynności w celu ich wyegzekwowania, nie podważają tezy wynikającej z ogólnej analizy stanu majątkowego Spółki. Skarżąca nie wykazała, aby nie miała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w rozpoznawanej sprawie. Wobec powyższych argumentów Sąd uznał, że nie ma podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.