II SA/Lu 457/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący S. W. w związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz złożonych dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwiema córkami w wieku 10 i 15 lat. Majątek jaki posiada to dom o pow. 160 m2 (nie wykończony w całości), budynki gospodarcze (obora, stodoła) oraz grunty rolne o pow. 12,80 ha fiz. (17,43 ha przelicz.), na których prowadzi produkcję rolniczą stanowiącą źródło utrzymania rodziny w wysokości - jak określił - [...] zł miesięcznie. W zakresie majątku ruchomego skarżący wskazał: ciągnik rolniczy Ursus C-4011 o wartości [...] zł, samochód osobowy Audi 80 (rok prod. 1992) o wartości [...] zł, rozrzutnik obornika, brony, kultywator, pług, rozsiewacz nawozów, prasę, śrutownik. Dodał, że ze środków uzyskanych ze sprzedaży pszenicy w kwocie [...]zł opłacił kombajn wynajęty do jej skoszenia. Jednocześnie dodał, że spłaca trzy pożyczki oraz ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego (woda, energia elektryczna, telefon, odpady), na co przedstawił stosowne rachunki. Posiada również zadłużenia w KRUS w wysokości [...] zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). W ocenie referendarza sądowego sytuacja dochodowa i majątkowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 200 zł, natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić to: opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem - 100 zł, wpis od zażalenia - 100 zł, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej - 100 zł. Koszty sądowe nie są zatem wysokie, a poza wpisem od skargi są to koszty hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. Mając zatem na względzie z jednej strony wielkość wskazanych kosztów postępowania, z drugiej zaś strony sytuację finansową i majątkową strony skarżącej stwierdzić należy brak podstaw do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżący posiada stałe źródło dochodów, którym jest prowadzone gospodarstwo rolne o powierzchni 12,80 ha fiz. (17,43 ha przelicz.). Główne kierunki działalności strony to uprawa zbóż oraz produkcja mleka. Jest również właścicielem kompletu maszyn rolniczych do uprawy gleby. Posiadanie gospodarstwa rolnego o takiej powierzchni nie pozwala zaś uznać skarżącego za osoby, które wpisują się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Oprócz środków ze sprzedaży mleka oraz zbóż skarżący otrzymał za miniony rok dopłaty do upraw i płatności do krów w łącznej kwocie [...]zł. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawca zalicza się do osób ubogich do których skierowana jest instytucja prawa pomocy. Skarżący posiada bowiem stałe źródła dochodów oraz majątek znacznej wartości, co pozwala na utrzymanie czteroosobowej rodziny oraz spłatę zobowiązań kredytowych, które co należy podkreślić mimo, iż stanowią dla strony istotne obciążenie nie mogą mieć wpływu na ocenę wniosku strony. W tym zakresie trzeba bowiem mieć na względzie utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym sam fakt obciążenia spłatami kredytów lub pożyczek nie może mieć decydującego znaczenia z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 p.p.s.a, gdyż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi (vide postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14). Ponadto bezspornym jest, że udzielając kredytu bank dokonał oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i nie pozwoliłby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że nie daje on gwarancji jego spłaty. Jak już wspomniano nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (vide: postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, LEX nr 1320634). Dotyczy to nie tylko rat zaciągniętych kredytów ale również ponoszonych w ramach prowadzonej działalności rolniczej wydatków, których nie zalicza się do kosztów koniecznego utrzymania, tylko do kosztów uzyskania przychodu, które każdy prowadzący taką działalność ponosi. Ponadto zgodnie ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które referendarz sądowy rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela, posiadanie nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2004 r., FZ 454/04; z 17 października 2007 r., II OZ 1022/07; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 571). Mając powyższe na uwadze, zdaniem referendarza sądowego, sytuacja majątkowa i dochodowa strony skarżącej pozwala na zaoszczędzenie środków umożliwiających uiszczenie kosztów niniejszego postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się wyłącznie do wpisu od skargi, w kwocie 200 zł. Z tych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.