II SA/Lu 463/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie odmowy wydania kserokopii akt I. oddala skargę; II. przyznaje [...] J. G. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Postanowieniem z dnia 27 marca 2014 r. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...], po rozpoznaniu zażalenia B. M. na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 11 lutego 2014 r., znak: [...], odmawiające wydania B. M. kserokopii akt administracyjnych sprawy – utrzymał w mocy to postanowienie. W uzasadnieniu tego postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 5 lutego 2014 r. B. M. zwróciła się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] o wydanie kserokopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy: - znak: [...], dotyczącej samowolnej przebudowy instalacji "grzewczej" - kominka oraz remontu budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr ewid. 1150 przy ul. [...] w [...], - znak: [...], dotyczącej samowolnego docieplenia ściany wspomnianego wyżej budynku mieszkalnego, - znak: [...], dotyczącej stanu technicznego opisanego budynku mieszkalnego. Wnioskodawczyni, wskazując na swój zły stan zdrowia oraz "ograniczenia ruchowe", domagała się wykonania kserokopii dokumentów znajdujących się w powołanych wyżej aktach sprawy, takich jak w szczególności: protokoły z oględzin, protokoły kominiarskie, protokół szczelności instalacji gazowej , opinie techniczne, notatki służbowe. Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 11 lutego 2014 r., znak: [...], podjętym na podstawie art. 74 § 2 K.p.a., odmówił stronie wydania kserokopii żądanych dokumentów z akt sprawy znak: [...], znak: [...] oraz znak: [...]. Organ podkreślił, że w świetle art. 73 § 2 K.p.a. organ administracji ma obowiązek umożliwić stronie (pełnomocnikowi) sporządzanie odpisów dokumentów z akt sprawy w zależności od posiadanych możliwości technicznych i organizacyjnych. Jeżeli organ ma takie możliwości (odpowiednie urządzenia, pracownicy), powinien sporządzić kserokopie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy lub umożliwić stronie sporządzenie odpisów z akt sprawy w formie kserokopii za zwrotem związanych z tym kosztów. Strona nie może się jednak domagać w sposób wiążący dla organu udostępnienia jej akt sprawy poprzez sporządzenie kserokopii dokumentów lub w innej wskazanej formie. To organ decyduje bowiem, w jakiej formie ma możliwość wywiązania się z obowiązku udostępnienia stronie akt sprawy. Utrzymując w mocy to postanowienie organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu drugiej instancji, wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek wynikających z przepisów prawa, z których wynikałby ważny interes strony, uzasadniający wydanie kopii akt administracyjnych wspomnianych spraw. Na powyższe postanowienie skargę do Sądu złożyła B. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. art. 7, 8, 10, 73 i 74 K.p.a. oraz art. 51 ust. 3 Konstytucji, poprzez nieuzasadnioną odmowę wydania jej kserokopii akt spraw administracyjnych. Skarżąca wskazała, że z powołanych przepisów wynika zasada pełnej jawności akt sprawy administracyjnej, z którą wiąże się prawo strony do zapoznania się ze wszystkimi dokumentami i możliwością utrwalenia na własny użytek wiadomości zawartych w tych dokumentach poprzez wykonywanie kopii za pomocą kserokopiarki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone postanowienie, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. W zakresie udostępniania stronie akt postępowania administracyjnego obowiązujące przepisy art. 73 K.p.a. przewidują dwa odrębne stany faktyczno-prawne i związane z nimi obowiązki organu administracji publicznej oraz uprawnienia strony. Zgodnie z art. 73 § 1 K.p.a. w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzenie z nich notatek kopii lub odpisów. Strona ma ponadto prawo żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile uzasadnione jest to jej ważnym interesem (art. 73 § 2 K.p.a.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2011 r., I OSK 11/11 (LEX nr 1135308) wykładnia literalna wskazanego przepisu art. 73 § 1 K.p.a. nie pozostawia wątpliwości, że obowiązkiem organu jest jedynie umożliwić stronie wykonanie jej uprawnienia do zapoznania się z aktami sprawy, sporządzenia notatek i odpisów dokumentów, także z uwzględnieniem możliwości technicznych, jakimi dysponuje organ. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że to organ decyduje, w jakiej formie ma możliwość wywiązania się z obowiązku udostępnienia stronie akt sprawy. Strona nie może domagać się w sposób wiążący dla organu udostępnienia jej akt sprawy poprzez sporządzenie kserokopii dokumentów lub w innej wskazanej formie (por. wyroki NSA z dnia 29 marca 2001 r. II SA 2580/00, Wokanda 2002, nr 1, s. 26 oraz z dnia 12 października 2010 r., II OSK 104/10, LEX nr 746399). Odstępstwo od powyższej zasady Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił w sytuacjach szczególnych, wyjątkowych: ze względu na stan zdrowia, ograniczone możliwości finansowe i związane z tym trudności w dotarciu do siedziby organu (por. wyroki NSA z dnia 11 maja 2010 r., I OSK 693/10, LEX nr 595477 oraz z dnia 1 grudnia 2010 r., I OSK 385/09, niepubl.). Zgodnie natomiast z art. 10 § 1 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z art. 73 § 1 K.p.a. wynika prawo strony do wglądu w akta sprawy, które jest w istocie tożsame z dotychczasowym (przed zmianą art. 73 K.p.a. dokonaną ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 6, poz. 18) prawem strony przeglądania akt sprawy, a także prawo sporządzania notatek z akt sprawy, kopii lub odpisów. Określonemu w art. 73 § 1 K.p.a. prawu strony odpowiada obowiązek (powinność) organu administracji publicznej respektowania tego prawa. Sposób realizacji prawa zagwarantowanego stronie przez przepis art. 73 § 1 K.p.a. określa art. 73 § 1a K.p.a. Z przepisu natomiast art. 73 § 2 k.p.a. wynika prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Organ zatem może odmówić uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania stronie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów ze względu na brak ważnego interesu strony (art. 73 § 2 k.p.a.), jak i z uwagi na treść art. 74 § 1 k.p.a. Z regulacji art. 73 § 1, § 1a i § 2 k.p.a. wynika, że organ ma jedynie obowiązek zapewnić stronie dostęp do akt sprawy w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu, a także umożliwić stronie wgląd w akta sprawy, sporządzenie z nich notatek, kopii lub odpisów. Organ ma natomiast obowiązek uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy albo wydania stronie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Z dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych ukształtowanego na tle art. 73 § 1 K.p.a. w brzmieniu sprzed jego nowelizacji wskazaną ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wynika, że strona może sama sporządzać kserokopie dokumentów z akt sprawy, jednakże nie może żądać, aby takie kserokopie wykonywał i dostarczał sam organ administracji. Organ nie ma takiego obowiązku, albowiem sporządzanie notatek, czy odpisów z akt postępowania ustawodawca pozostawił stronie, niezależnie od rodzaju użytych do tego środków technicznych. (por. przykładowo wyrok NSA z dnia 21 października 2011 r., II OSK 1462/10, LEX nr 1070340, wyrok WSA w Lublinie z dnia 19 kwietnia 2011 r., II SA/Lu 790/10, LEX nr 993460). Stanowisko to pozostaje nadal aktualne po dniu 11 kwietnia 2011 r., to jest po wejściu w życie zmiany dokonanej przywołaną wyżej ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie art. 73 K.p.a. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2013 r., II SA/Wr 831/12, LEX nr 1298644, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 29 marca 2012 r., II SA/Bk 122/12, LEX nr 1350482). Osiągniecie celu, jakim jest zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu w powyższy sposób, nie może następować poprzez nałożenie na organ obowiązku sporządzania i wydawania stronie postępowania administracyjnego uwierzytelnionych kserokopii dokumentów z akt postępowania, i doręczania ich stronie postępowania, jak tego żądała skarżąca w swoim wniosku z dnia 5 lutego 2014 r. Powołane przepisy nie dają zatem podstaw do uwzględnienia powyższego żądania skarżącej. Wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lipca 2007 r., I OSK 1319/06 (LEX nr 364669) stwierdził, że uzasadnianie istnienia ważnego interesu strony li tylko koniecznością posiadania uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych, czy to dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, czy to w celu ich wykorzystania w innych postępowaniach prawnych, jest niewystarczające. Żądając wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, należy jeszcze wykazać, że nie ma się samemu możliwości sporządzenia pożądanych odpisów z akt sprawy. Ponadto, zgodnie z treścią art. 32 K.p.a. strona postępowania może działać nie tylko osobiście, lecz również przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. W postępowaniu administracyjnym, w myśl art. 33 § 1 K.p.a., pełnomocnikiem strony może być każda osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Prawidłowo zauważył organ odwoławczy, że o ile stan zdrowia skarżącej nie pozwalał jej na zapoznanie się z aktami administracyjnymi spraw dotyczących stanu technicznego oraz robót budowlanych wykonanych przy budynku mieszkalnego zlokalizowanym na działce nr ewid. 1150, przy ul. [...] w [...], to mogła ona ustanowić pełnomocnika do zapoznania się z treścią tych akt. Niezasadne były również pozostałe zarzuty skarżącej. Należy podkreślić bowiem, że Sąd nie dopatrzył się w sprawie takiego naruszenia przepisów postępowania, w tym zasad postępowania unormowanych w art. 7 (zasada prawdy obiektywnej) czy art. 8 (zasada budzenia zaufania) K.p.a., które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, w ocenie Sądu, organy administracji nie uchybiły w toku postępowania standardom postępowania wynikającym z przepisów Konstytucji. Zauważyć należy, że przywołany w skardze art. 51 ust. 3 Konstytucji wprost przewiduje możliwość ograniczenia w przepisach rangi ustawowej prawa strony do dostępu do akt administracyjnych sprawy. Przepis ten bowiem stanowi, iż "Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa". Z tych względów Sąd, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, działając na podstawie art. 151 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), skargę oddalił. O wynagrodzeniu radcy prawnego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 15 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" oraz § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).