II SA/Lu 775/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia ...Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. S. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia ... o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem K. R. Organ ustalił, że w dniu 7 maja 2013r. M. S. złożyła do MOPR wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K. R., który orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 24 kwietnia 2013r. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu przyznanie świadczenia nie było możliwe ze względu na to, że wnioskodawczyni posiada gospodarstwo rolne o pow. 0,1419 ha w tym 0,1632 ha przeliczeniowych oraz współwłasność ½ w gospodarstwie o pow. 5,64 ha tj. 3,5715 ha przeliczeniowych. Wprawdzie skarżąca przedstawiła umowę dzierżawy z dnia 20 lipca 2006r., ale nie jest to umowa zawarta w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Posiadanie gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, co potwierdził NSA w uchwale w składzie 7 sędziów z dnia 11 grudnia 2012r., I OPS 5/12, dlatego wniosek nie mógł być uwzględniony. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła M. S. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Wskazała, że stan zdrowia jej syna pogarsza się (jest chory na mukowiscydozę, oczekuje na przeszczep płuc), w związku z czym wymaga stałej opieki. Skarżąca nie posiada środków na leczenie i rehabilitację, a ze względu na konieczność sprawowania opieki nad synem nie może podjąć żadnej pracy. Grunty rolne wydzierżawiła i nie osiąga z nich żadnych dochodów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawą jej wydania był art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Bezspornie skarżąca jako matka K. R. należy do kręgu osób zobowiązanych względem niego do alimentacji, zaś K. R. legitymuje się znacznym stopniem istniejącej od urodzenia niepełnosprawności i wymaga stałej opieki (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 24 kwietnia 2013r., k. 13 akt admin.) Skarżąca nie spełnia jednak przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Na tle przepisu art. 17 ust. 1 ustawy jeszcze do niedawna istniały rozbieżności w orzecznictwie sądowo-administracyjnym co do tego czy posiadanie gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 11 grudnia 2011r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął w trybie art. 15 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., uchwałę w składzie siedmiu sędziów, sygn. akt I OPS 5/12, w której stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Zasadniczo uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie, w której została podjęta (art. 187 § 2 P.p.s.a.), ma ona jednak także tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że uchwała taka dotyczy nie tylko danej sprawy, ale wszystkich spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale, dopóty sądy administracyjne (pośrednio nim związane) stanowisko to powinny respektować. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej, w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Jedyną możliwością odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający tego stanowiska do odpowiedniego składu NSA z zagadnieniem prawnym (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, s.868 oraz wyroki NSA z dnia 13 marca 2008r., II FSK 147/07, z dnia 27 listopada 2007r., I FSK 1385/07, z dnia 11 grudnia 2007r., I FSK 231/07, z dnia 28 lipca 2005r., II FSK 576/05). Jeżeli jednak WSA podziela wykładnię prawa zawartą w uchwale NSA, nie ma obowiązku uruchamiania procedury przewidzianej w art. 269 § 1 P.p.s.a. tj. zwracania się do odpowiedniego składu NSA o ponowne zajęcie się danym zagadnieniem prawnym i ewentualne podjęcie odmiennej uchwały (por. wyrok WSA z dnia 16 października 2007r., III SA/Wa 1409/07). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie niniejszym podziela aktualny na gruncie obowiązujących przepisów pogląd prawny, wyrażony w powołanej uchwale składu siedmiu sędziów w sprawie I OPS 5/12, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. W uchwale tej wskazano, że "prowadzenie gospodarstwa rolnego, oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Zatem przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną (...). Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia zatem rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem. Bezspornie skarżąca M. S. posiada gospodarstwo rolne o pow. 0,1419 ha (0,1632 ha) oraz współwłasność ½ w gospodarstwie o pow. 5,64 ha (3,5715 ha przeliczeniowych), a zatem – w świetle powołanej uchwały – świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem K. R. nie może być jej przyznane. Należy przy tym wyjaśnić, że decyzja w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter związany, co oznacza, że organ rozstrzygając sprawę ocenia wyłącznie to czy zachodzą ustawowe przesłanki, nie może natomiast uwzględniać innych okoliczności, w tym względów społecznych. Skoro więc ustawa o świadczeniach rodzinnych nie daje podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie prowadzącej gospodarstwo rolne to organy administracji nie mogły wydać decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej. W sytuacji występującej w sprawie nie ma również znaczenia okoliczność wydzierżawienia przez skarżącą gospodarstwa rolnego w formie umowy cywilno – prawnej z dnia 20 lipca 2006r., skoro w dalszym ciągu korzysta ona z ubezpieczenia społecznego rolników – zawarcie takiej umowy nie świadczy bowiem o tym, że nie osiąga ona dochodów z tego gospodarstwa. Zgodnie bowiem z art. 3 ust.1 pkt 2 ustawy - dochód rodziny stanowi suma dochodów członków rodziny, zaś dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (...). Z kolei to, jakie przychody wchodzą w skład dochodu zostało określone szczegółowo w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy – wśród nich wymieniony został dochód z gospodarstwa rolnego. Zasady ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego zostały uregulowane w art. 5 ust. 8 ustawy. W świetle tego przepisu przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, z późn. zm.). Dochód z gospodarstwa rolnego ma więc charakter zryczałtowany i nie jest zależny od dochodów faktycznie uzyskiwanych (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2011r., I OSK 2024/10, wyrok NSA z dnia 3 lutego 2011r., I OSK 1712/10, wyrok NSA z dnia 23 lutego 2011r., I OSK 1712/10). Szczególne zasady ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego obowiązują natomiast w stosunku do znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego, które zostało oddane w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W takiej sytuacji dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego uzyskany przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy (art. 5 ust. 8a – 8c). W orzecznictwie podkreśla się, że zawarcie umowy dzierżawy stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników to zawarcie takiej umowy w zamian za emeryturę lub rentę rolniczą. Wydzierżawiającym może być zatem wyłącznie emeryt lub rencista, co wynika z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, Dz.U. z 1989r., Nr 24, poz. 133 ze zm. (por. wyrok WSA z dnia 29 marca 2011r., II SA/Łd 201/11, wyrok WSA z dnia 6 lipca 2010r., II SA/Bd 457/10, wyrok WSA z dnia 20 grudnia 2010r., II SA/Bk 730/10). Skarżąca M. S. nie zawarła umowy dzierżawy w trybie powołanej wyżej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, dlatego dochód z jej gospodarstwa rolnego podlega wyliczeniu zgodnie z art. 5 ust. 8 ustawy, a zatem nie można przyjąć, że zrezygnowała ona z zatrudnienia, co uprawniałoby ją do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów, a skarga na nią podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.). P