II SA/Lu 856/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 9 września 2024 r. znak: SKO.41/2130/OS/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu T. M. wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 9 września 2024 r. znak: SKO.41/2130/OS/2024, po rozpatrzeniu odwołania M. J. (dalej także jako "skarżący", "strona", lub "wnioskodawca") na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz.1993, aktualny t.j. – Dz. U. z 2025 r. poz. 438, dalej jako "u.p.o.u.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 2 kwietnia 2024 r. znak: MOPR.D-OZ.4611.240.4.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stan sprawy przedstawia się następująco. Wnioskiem z dnia 29 lutego 2024 r. skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta L. Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. o umorzenie w całości zadłużenia wraz z ustawowymi odsetkami, powstałego względem Skarbu Państwa z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: M. J. i K. J.. Wnioskodawca powołał się na trudną sytuację dochodową, załączając dokumenty dotyczące wysokości osiąganych dochodów oraz dokonywanych z nich potrąceń komorniczych. Pismem z dnia 5 marca 2024 r. organ pierwszej instancji wezwał stronę do złożenia w terminie 7 dni dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów potwierdzających aktualną sytuację dochodową, zdrowotną i rodzinną strony Wezwanie doręczono stronie w dniu 8 marca 2024 r. W reakcji na wezwanie wnioskodawca w dniu 15 marca 2024 r. zgłosił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., gdzie przedłożył szereg dokumentów dotyczących jego sytuacji dochodowej, w tym posiadanego zadłużenia i ponoszonych wydatków. Organ pierwszej instancji dodatkowo uzupełnił materiał dowodowy o aktualne zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w L. z dnia 18 marca 2024 r. o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej, a także o informację MOPR w L. - Filii [...] z dnia 8 marca 2024 r. o niekorzystaniu przez stronę ze świadczeń z pomocy społecznej. Decyzją z dnia 2 kwietnia 2024 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2013 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] zł, tj. łącznie należności w wysokości [...] zł. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ pierwszej instancji ustalił, że z powodu niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, nałożonego na wnioskodawcę wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia 29 października 2003 r. sygn. akt [...], stały się one uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie zasądzonych alimentów. MOPR w L., jako organ właściwy wierzyciela, od października 2008 r. do września 2013 r. wypłacał osobom uprawnionym: M. J. i K. J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie po 950,00 zł miesięcznie. Na dzień 2 kwietnia 2024 r. zobowiązanie strony z tego tytułu wynosi 28.200,00 zł plus ustawowe odsetki za opóźnienie w kwocie 21.078,40 zł, łącznie 49.278,40 zł. Badając stan należności organ uwzględnił wpłaty przekazane przez Komornika Sądowego przy Sądzie [...] w L. w sprawie egzekucyjnej Kmp [...] w okresie od maja 2010 r. do lutego 2024 r. w łącznej wysokości [...] zł. Przekazane kwoty zaliczone zostały na poczet zobowiązania z tytułu najwcześniej wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ten sposób należność powstała z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresach od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. i od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. została w całości spłacona. Ponadto organ ustalił, że wnioskodawca jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni 50 m2, którego jest współwłaścicielem (posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu w udziale ˝ części). Głównym źródłem dochodu strony jest zatrudnienie w [...] Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę. Miesięczny dochód strony z tego tytułu w okresie od 1 września 2023 r. do 29.02.2024 r. wynosił 1.270,50 zł - po uwzględnieniu odliczeń z tytułu podatku i potrąceń komorniczych. Dodatkowo wnioskodawca nabył od dnia 1 lutego 2024 r. prawo do emerytury, której wysokość ustalono na kwotę 2.505,96 zł miesięcznie (na dzień 15 marca 2024 r. nie otrzymał jeszcze żadnej wypłaty z tego tytułu). Strona nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, natomiast pozostaje pod stałą opieką lekarza specjalisty. Ponadto nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji wskazał, że z oświadczenia wnioskodawcy z dnia 15 marca 2024 r. wynika, iż ponosi on następujące miesięczne wydatki: energia elektryczna - 252,00zł, telefon i internet - 120,00 zł, abonament telewizyjny - 53,99 zł, koszt leczenia – ok. 50,00 zł - 70,00 zł. Ponadto strona ponosi koszty związane zakupem suplementów - 100,00 zł miesięcznie, oraz ubezpieczenia - 55,00 zł miesięcznie. Strona posiada zobowiązania finansowe wobec innych wierzycieli w łącznej kwocie 2.804,00 zł, a także jest zobowiązana do spłaty pożyczki w ratach po 300,00 zł miesięcznie do 10 stycznia 2030 r. Zgodnie z przedstawionym oświadczeniem majątkowym, posiada majątek nieruchomy w postaci własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu o powierzchni 50 m2 w udziale ˝ części, mogącego stanowić zabezpieczenie spłaty zobowiązań. Po dokonaniu analizy zebranej dokumentacji organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniona przesłanka stanowiąca podstawę do umorzenia w całości dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ zaznaczył, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, a podstawy do zastosowania wnioskowanej ulgi zachodzą wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wprawdzie, w ocenie organu, dłużnik alimentacyjny wykazuje zainteresowanie sprawą oraz czyni starania w kierunku spłaty ciążących na nim zobowiązań. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają jednak charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Organ podkreślił, że strona ma 65 lat, jest osobą aktywną zawodowo, a także nabyła prawo do emerytury. Wprawdzie Komornik Sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne dokonuje potrąceń z powyższych wierzytelności, jednak egzekucja komornicza podlega ograniczeniom, które zapewniają pewne minimum socjalne dłużnikowi, pozostawiając mu 40% wierzytelności na zaspakajanie własnych potrzeb. Zajęcia komornicze wierzytelności dłużnika tj. świadczenia emerytalnego oraz wynagrodzenia, daje natomiast Ośrodkowi gwarancję na zaspokojenie w ramach postępowania egzekucyjnego wymagalnych należności alimentacyjnych w przyszłości. Organ zaznaczył przy tym, że wskazane przez stronę wydatki są zwykle ponoszone w związku z utrzymaniem mieszkania czy zaspokajania podstawowych potrzeb egzystencjalnych i nie mogą w istotny sposób wpłynąć na ocenę sytuacji strony oraz być podstawą do umorzenia zaległości wynikających z wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Również systematyczne egzekwowanie przez komornika kwot z emerytury oraz wynagrodzenia dłużnika alimentacyjnego nie jest okolicznością pozwalającą na jego wyjątkowe potraktowanie i uwolnienie od obowiązku zwrotu należności poprzez jej umorzenie. Skoro strona dotychczas była w stanie egzystować przy ograniczeniu jej środków finansowych z uwagi na zajęcie komornicze, to ma realne możliwości spłaty ciążących na niej zobowiązań w ściśle określonym czasie. Podsumowując organ pierwszej instancji stwierdził, że sytuacja osobista, zdrowotna i majątkowa wnioskodawcy jest obecnie dosyć trudna, ale nie można uznać jej za szczególną - dającą podstawę do umorzenia należności wynikających z wcześniejszej wypłaty osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawy takiej nie stanowią obecne trudności finansowe skarżącego oraz jego stan zdrowia. Organ podkreślił, że podejmując decyzję odmowną uwzględnił nie tylko sytuację jednostki, ale też interes społeczny polegający na równym traktowaniu w sferze zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Umorzenie stronie całości zadłużenia w ramach jego interesu jest sprzeczne z interesem społecznym, bowiem wówczas strona odniosłaby nieuzasadnioną korzyść kosztem podatnika. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący nie zgodził się z podjętym rozstrzygnięciem i podtrzymał wniosek o umorzenie jego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powołując się na trudną sytuację materialną i rodzinną podniósł, że nie jest w stanie spłacić przedmiotowej należności. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wskazaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 9 września 2024 r. (zaskarżoną do Sądu), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium ponownie przytoczyło poczynione na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego ustalenia co do sytuacji życiowej, rodzinnej i dochodowej skarżącego, a także wskazało udokumentowane przez wnioskodawcę wydatki i obciążenia oraz stan jego zadłużenia. W ocenie organu odwoławczego, z dołączonych do akt dokumentów wynika, że strona nie znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej ani też materialnej, którą można uznać za stan uniemożliwiający spłatę powstałej zaległości z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium podkreśliło za organem pierwszej instancji, że umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, przy czym stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Zdaniem organu drugiej instancji, z akt sprawy nie wynika, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce w przedmiotowej sprawie. Przesłanką do zastosowania wniskowanej ulgi nie jest brak lub uzyskiwanie niskich dochodów, gdyż co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje wystarczających dochodów do wywiązania się z ciążących na nim zobowiązań (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 maja 2024 r., sygn. II SA/Ol 74/24). W ocenie Kolegium, brak jest zatem podstaw do uznania, że strona nie ma możliwości dokonania spłaty istniejącego zadłużenia. Organ odwoławczy podkreślił, że obowiązkiem strony jest dołożenie wszelkich starań, by realizować ciążący na nim obowiązek alimentacyjny i dokonać spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych, tj. własnych dzieci. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że strona jest osobą aktywną zawodowo i jest w stanie podjąć zatrudnienie. Ponadto jej dochód nie jest w całości przekazywany na spłatę zaległości alimentacyjnych i strona ma również możliwość sukcesywnie odkładać oszczędności w celu dokonania spłaty całej należności. Organ odwoławczy podkreślił, że dostrzega starania strony o spłatę istniejących zaległości alimentacyjnych. Zdaniem organu, brak jest jednak podstaw do uznania, że strona znajduje się w wyjątkowej sytuacji życiowej uzasadniającej umorzenie tych należności. M. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie na decyzję organu odwoławczego. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił bezzasadność oraz nietrafną interpretację okoliczności dotyczących jego aktualnych dochodów i wydatków, które w ocenie skarżącego uzasadniały podjęcie odmiennej decyzji. Skarżący podniósł, że organ - powołując się na okoliczność przyznania skarżącemu prawa do emerytury w wysokości [...] zł - nie uwzględnił potrąceń komorniczych. Ponadto skarżący nie zgodził się z oceną Kolegium, iż jego sytuacja nie jest efektem czynników obiektywny. W tym zakresie powołał się na rozwiązanie zakładu "[...]" w L., bezrobocie oraz umowy "śmieciowe" ze stawką 5 zł/h. Skarżący podkreślił, że ma 65 lat i zakład pracy może w każdej chwili rozwiązać z nim umowę o pracę lub nie przedłużyć obecnej umowy, która kończy się w lutym 2025 r. Wówczas emerytura będzie jego jedynym źródłem dochodu. Do skargi skarżący dołączył zaświadczenie ZUS Oddział w L. z dnia 26 sierpnia 2024 r. o wysokości jego emerytury oraz kwotach potrąceń z tego świadczenia, a także zaświadczenie z dnia 14 marca 2024 r. o wysokości wynagrodzenia za pracę za okres od 1 września 2023 r. do 29 lutego 2024 r. oraz o wysokości obciążenia na wynagrodzeniu, wydane przez Dział Kadr i Płac [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O. Oddział w L.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 2 kwietnia 2025 r. radca prawny T. M., ustanowiony pełnomocnikiem skarżącego w ramach prawa pomocy, podtrzymał w całości skargę i zawarte w niej zarzuty oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, powiększonego o należny podatek VAT. Oświadczył przy tym, iż powyższe wynagrodzenie nie zostało zapłacone w części ani w całości przez którąkolwiek ze stron postępowania, a także, że jest czynnym podatnikiem podatku VAT i pomoc prawną udzieloną z urzędu świadczył w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta przebiega w trybie uregulowanym przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), przy czym w świetle art. 134 § 1 tej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W toku badania legalności zaskarżonego aktu administracyjnego sąd ocenia, czy akt ten jest zgodny z przepisami prawa materialnego oraz, czy w istotny sposób nie narusza przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz w ustawach szczególnych przepisów postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji z dnia 2 kwietnia 2024 r. nie naruszają bowiem prawa. Na wstępie należy podkreślić, że w sprawie nie jest kwestionowane ustalenie przedstawione w treści kontrolowanych decyzji, iż dotychczas nieuregulowane zadłużenie skarżącego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz uprawnionych M. J. i K. J., wynosi 28.200,00 zł. Skarżący, jako dłużnik alimentacyjny, zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. jest zobowiązany do zwrotu tej należności, łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji w niniejszej sprawie przez organ pierwszej instancji wynosiły 21.078,40 zł. Jako, że skarżący zwrócił się o umorzenie przedmiotowego zadłużenia do Prezydenta Miasta L. (Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L.), będącego organem właściwym wierzyciela, jego wniosek podlegał rozpatrzeniu na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Powyższe regulacja przewiduje zatem możliwość zastosowania na wniosek dłużnika alimentacyjnego ulgi m.in. w postaci umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Z jej brzmienia jednoznacznie jednak wynika, że organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń, co oznacza, że podejmowana w tym przedmiocie decyzja ma charakter uznaniowy. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza wprawdzie, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności, bowiem orzekając w tym przedmiocie ma obowiązek ustalić i uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Innymi słowy, działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ, działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Z powyższego wynika jednak, że decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). W ocenie Sądu, przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, spełnia powołane wyżej wymogi postępowania administracyjnego. Organy w sposób rzetelny, a zarazem odpowiadający regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ustaliły stan faktyczny, a podejmując decyzję o odmowie umorzenia skarżącemu przedmiotowych należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córek, wzięły pod uwagę wszystkie okoliczności istotne w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W konsekwencji uznać należy, że podjęte rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności i mieści się w granicach przysługującego organom w przedmiotowej sprawie uznania administracyjnego. Odnośnie ustalonych, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, przypomnieć należy, że skarżący ma obecnie 65 lat i choć cierpi na różne dolegliwości zdrowotne, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ani żadnym innym orzeczeniem wskazujących na jego niezdolność do pracy. Co więcej, skarżący pozostaje aktywny zawodowo, będąc zatrudnionym na podstawie umowy o pracę w [...] Sp. z o.o. na stanowisku pracownika pomocniczego. Z tego tytułu – jak wynika z przedstawionego zaświadczenia od pracodawcy - skarżący osiąga stały dochód, który w okresie od 1 września 2023 r. do 29 lutego 2024 r. wyniósł łącznie 7.623,00 zł (1.270,00 zł w przeliczeniu na miesiąc). Wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę nie jest przy tym jedynym dochodem skarżącego, albowiem od dnia 1 lutego 2024 r. nabył on prawo do emerytury ustalonej na kwotę 2.505,96 zł miesięcznie. Nadto w toku postępowania ustalono, że strona jest osobą samotnie gospodarującą i ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe – zamieszkuje w lokalu mieszkalnym o powierzchni 50 m2, posiadając wolny od obciążeń udział w ˝ części we własnościowym spółdzielczym prawie do ww. lokalu. Ustalając sytuację finansową skarżącego organy uwzględniły także udokumentowane przez stronę koszty utrzymania koniecznego, a także obciążenia finansowe wynikające z zaciągniętej pożyczki oraz zobowiązań finansowych wobec innych wierzycieli. Ponadto, wbrew zarzutowi skarżącego, organy odnotowały okoliczność, iż wynagrodzenie skarżącego za pracę oraz przyznana mu emerytura, nie są wypłacane w pełnej wysokości z uwagi na prowadzoną wobec skarżącego egzekucję komorniczą. Zakres powyższych ustaleń potwierdza, że organy obu instancji, podejmując kwestionowane rozstrzygniecie, szczegółowo przeanalizowały przedstawione przez skarżącego oświadczenia i dokumenty, dokonując kompleksowej oceny jego sytuacji życiowej, finansowej i rodzinnej. Zauważyć należy, że u podstaw wniosku skarżącego leżą w istocie jedynie argumenty dotyczące wysokości osiąganych dochodów oraz zakresu ich obciążeń. Sąd podziela natomiast stanowisko organów, że choć sytuacja finansowa skarżącego jest obiektywnie trudna, to jednak nie można zakwalifikować jej jako szczególnej, a przez to dającej podstawy do zastosowania najdalej idącej ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji, egzekucja komornicza prowadzona wobec skarżącego nie pochłania jego dochodów w całości, bowiem celem zapewnienia dłużnikowi minimum socjalnego, jest ograniczona do 60% jego dochodów. Jakkolwiek po odliczeniu dokonywanych potrąceń, środki finansowe pozostające do dyspozycji skarżącego są obiektywnie niskie, to jednak nie jest to okoliczność szczególna i wyjątkowa na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych i jako taka nie może przesądzać o konieczności uwzględnienia jego wniosku. Zauważyć należy, że zła sytuacja finansowa jest cechą większości zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą normę prawną statuującą obowiązek zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. A zatem, sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. A zatem, sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt I OSK 2247/22), co – jak słusznie wskazały organy – może mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, skoro skarżący posiada stałe dochody, a prowadzona z nich egzekucja komornicza skutkuje stopniowym zaspokajaniem jego zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych na rzecz córek skarżącego świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy też podkreślić, że przy rozpoznawaniu tego typu spraw trzeba mieć na względzie, iż zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny. Wobec tego art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Należy bowiem podkreślić, że zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dziecka alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, czyli wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce jedynie w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Za taką wyjątkową, nadzwyczajną sytuację nie może być natomiast uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Istotnym jest również, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku świadczeń alimentacyjnych względem dziecka powinny uwzględniać, że obowiązek alimentacyjny ciąży na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka przez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowywanie i kształcenie. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. np. wyroki NSA: z dnia 30 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2432/23; z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 718/22; z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 721/19; z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt I OSK 2247/22; z dnia 13 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 183/24; z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1100/17; z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 724/17). Co więcej, wydanie pozytywnej dla dłużnika decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji, gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 269/20). W przypadku skarżącego, jego zadłużenie wobec funduszu alimentacyjnego jest skutkiem wieloletniego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego wobec własnych dzieci, a zatem nie można uznać, że jego obecna, trudna sytuacja finansowa wynikająca z prowadzonej egzekucji komorniczej z jego dochodów, mającej na celu zaspokojenie tego zadłużenia, wynika z przyczyn niezależnych od skarżącego. Odmiennej oceny nie uzasadnia podniesiony w skardze argument dotyczący likwidacji przed laty zakładu pracy, w którym zatrudniony był skarżący. Wobec braku przeciwskazań zdrowotnych, skarżący nie był bowiem pozbawiony możliwości podjęcia pracy w innym miejscu, tak jak czyni to obecnie. Za udzieleniem skarżącemu wnioskowanej ulgi nie mogły przemawiać obawy skarżącego co do możliwości utraty w przyszłości obecnego zatrudnienia, a w konsekwencji ograniczenia się jego dochodów wyłącznie do emerytury. Orzekając na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organy zobowiązane są bowiem uwzględniać aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego, stąd też ewentualne udzielenie ulgi przewidzianej w tym przepisie nie może być motywowane hipotetycznymi zdarzeniami, które mogą skutkować pogorszeniem sytuacji życiowej dłużnika w przyszłości. W przypadku wystąpienia takich okoliczności, a przez to powstania istotnej zmiany stanu faktycznego w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, pozostaje on uprawniony do ponownego złożenia wniosku w trybie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Ubocznie należy też wskazać, że orzeczona obecnie odmowa umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie pozbawia również skarżącego prawa do złożenia wniosku o zastosowania którejś z pozostałych ulg wymienionych w powyższym przepisie tj. rozłożenia spłaty należności na raty bądź odroczenia terminu jej płatności. Zaznaczyć należy, że wniosek skarżącego złożony w niniejszym postępowaniu dotyczył wyłącznie umorzenia. Organy, będąc związane tym wnioskiem, nie mogły zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w ww. unormowaniu. Reasumując stwierdzić należy, że organy rozpatrując wniosek skarżącego dokonały prawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. oraz jego właściwej subsumpcji względem prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Ocena organów obu instancji dokonana w niniejszej sprawie została poparta rzetelnie zgromadzonym i przeanalizowanym materiałem dowodowym. W konsekwencji, pomimo trudnej sytuacji finansowej skarżącego, odmowa umorzenia jego zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz jego córek świadczeń alimentacyjnych, nie narusza granic uznania administracyjnego. Z tych względów skargę należało oddalić, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a. O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeczono natomiast na podstawie art. 250 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 764 ze zm.). Powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku orzecznictwo sądowoadministracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.