II SAB/Lu 174/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Laskowska – Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. P.a na bezczynność Koła [...] w L. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej - w zakresie sprzeciwu skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2016 r., sygn. akt II SAB/Lu 174/15 p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. S. P. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2016r. starszy referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz ustalił, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 440,23 złotych, posiada zadłużenie na karcie kredytowej w kwocie 4.300 zł, zadłużenie z tytułu nieopłaconych kosztów sądowych w kwocie 7.000 zł oraz zadłużenie z tytułu niepłaconych alimentów w kwocie 25.000 zł. Posiada z żoną rozdzielność majątkową i żona nie wspiera skarżącego finansowo w zakresie ponoszenia wydatków związanych ze społeczną działalnością, w tym wynikających z udziału skarżącego w postępowania sądowych. Żona udziela mu wyłącznie wsparcia w ponoszeniu kosztów leczenia i kosztów utrzymania. Na koszty utrzymania koniecznego skarżącego składają się koszty wyżywienia, zakupu odzieży oraz koszty leczenia. Skarżący podkreślił, że dochody żony nie przekładają się na jego stan majątkowy. Operacje uwidocznione na przedstawionym wyciągu z rachunku bankowego obejmują te wydatki, na poniesienie których skarżącego stać oraz opłaty za zakupu na portalu aukcyjnym Allegro dokonywane grzecznościowo na rzecz innych osób, które nie są tam zarejestrowane. Skarżący oświadczył też, że zamieszkuje w biurze spółki A., w której społecznie pełni funkcję prezesa. Spółka ta jest właścicielem lokalu, w którym skarżący zamieszkuje. Na stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego skarżącego składają się wydatki na żywność – 253,09 zł, odzież i obuwie – 50,73 zł oraz inne wydatki w kwocie 44,37 zł. Do pisma skarżący dołączył elektroniczne zestawienie operacji bankowych za okres od dnia 1 października 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r., potwierdzenie odbioru/wypłaty z stycznia 2016 r. emerytury żony, z którego wynika, że ma ona wysokość 1.049,00 zł brutto – 894,15 zł netto, potwierdzenie odbioru/wypłaty swojej renty z miesiąca stycznia 2016 r., z którego wynika, iż wynosi ona 1.855,80 zł brutto – 440,23 zł netto, swój PIT – 37 za 2014 r., z którego wynika, że w roku tym skarżący osiągnął dochód w kwocie 24.592,30 zł oraz fakturę VAT dokumentującą zakup przez skarżącego leków w dniu 10 listopada 2015 r. opiewającą na kwotę 409,10 zł oraz fakturę VAT dokumentującą zakup przez żonę leków w dniu 10 listopada 2015 r. opiewającą na kwotę 409,10 zł. Referendarz sądowy na podstawie znajdującego się w aktach o sygnaturze II SAB/Lu 62/15 pisma z dnia 4 stycznia 2016 r. (k. 99) ustalił, że koszty utrzymania lokalu, w którym zamieszkuje skarżący ponosi Spółka A. oraz, iż w lokalu tym nikt inny nie zamieszkuje, z otrzymywanej przez skarżącego renty inwalidzkiej kwota 1.150 zł przekazywana jest żonie tytułem alimentów, zadłużenie z tytułu alimentów powstało ze względu na to, iż skarżący zobowiązany jest do ich płacenia w kwocie 1.400 zł, zatem zadłużenie tworzy niepłacona różnica w alimentach otrzymywanych realnie przez żonę skarżącego a kwotą alimentów zasądzonych. Skarżący nie otrzymuje pomocy ze strony dzieci oraz, iż nie jest nigdzie zatrudniony ani nie podejmuje prac dorywczych ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia. Na podstawie dołączonego do pisma zeznania podatkowego PIT – 37 żony skarżącego za rok 2014 r. referendarz sądowy ustalił, że w roku tym żona skarżącego osiągnęła dochód w kwocie 15.889,24 zł. Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy, gdyż nie wyczerpuje ona przesłanek z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarówno bowiem skarżący, jak i jego żona osiągają stałe dochody, które w roku 2014 wyniosły odpowiednio - 24.592,30 zł i 15.889,24 zł; mają oni również zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Zdaniem referendarza, nawet jeżeli weźmie się pod uwagę to, że skarżący kwotę 1.150 zł przekazuje na rzecz żony w formie alimentów co powoduje, iż jego realny dochód wynosi łącznie 440,23 zł netto, to nie można przyjąć, aby wniosek o przyznanie prawa pomocy był zasadny. Dla oceny zasadności wniosku skarżącego nie ma bowiem znaczenia umowna rozdzielność majątkowa między skarżącym a jego żoną. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 marca 2013 r. (I GZ 47/13 – ONSAiWSA 2014/3, s. 204 - 207) stwierdził, że rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną nie ma znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Przepisy prawa rodzinnego nakładają bowiem na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. W myśl art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.; dalej: K.r.o.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W świetle art. 23 K.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów K.r.o. odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, nie odnosi się zaś do ich wzajemnych obowiązków (postanowienie WSA w Lublinie z dnia 1 października 2014 r., sygn. akt II SO/Lu 63/14 oraz postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1006/14 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Żona skarżącego osiąga miesięczny dochód w kwocie 2.044,15 zł netto (kwota uzyskana z zsumowania emerytury netto i kwoty alimentów od skarżącego). Z dochodu tego wspomaga skarżącego w ponoszeniu kosztów leczenia oraz kosztów utrzymania i nie ma przeszkód, aby wspomagała go w ponoszeniu kosztów sądowych. Referendarz podkreślił, że o odmowie uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy zdecydowało również to, że skarżący zajmuje stanowisko prezesa spółki A jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w postanowieniu z dnia 1 października 2014 r. (sygn. akt II SO/Lu 63/14), sprawowanie funkcji prezesa zarządu spółki kapitałowej łączy się co do zasady z otrzymywaniem stosownego wynagrodzenia. Założyć więc należy, że skarżący taki dochód uzyskuje, czego nie wykazał w zawartym w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeniu, które zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Nawet jednak, gdyby skarżący nie uzyskiwał wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu wskazanej wyżej Spółki, to potencjalnie ma on możliwość uzyskania takiego dochodu. Spółka dysponuje bowiem majątkiem, z którego może czerpać korzyści. Nadto, w ocenie Sądu, skarżący działając w ramach wymaganej przeciętnej staranności i dbałości o swój interes powinien był takie dochody zagwarantować sobie, co wydaje się oczywiste mając na uwadze wysokość wykazanych przez niego dochodów oraz wysokość ciążących na nim zobowiązań finansowych, w tym zwłaszcza alimentów na rzecz żony, które są w realiach powszechnych bardzo wysokie. Mając na uwadze to, że skarżący i jego żona osiągają dochody, mają zapewnione potrzeby mieszkaniowe, jak i biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów netto skarżącego i jego żony oraz to, że skarżący sprawując funkcję prezesa nie wykorzystuje w pełni możliwości pozyskania dochodów, referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania bądź, aby poniesienie tych kosztów skutkowało uszczerbkiem w kosztach utrzymania koniecznego dla niego. Koszty sądowe każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 złotych zaś minimalny koszt ustanowienia adwokata z wyboru wyniesie 295,20 zł (§ 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokata – Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.). W sprzeciwie od tego postanowienia S. P. zakwestionował to rozstrzygnięcie, zarzucając, że przy ustalaniu jego dochodu uwzględniono jego hipotetyczne dochody związane z pełnieniem funkcji prezesa spółki, pomimo iż nigdy nie otrzymał z tego tytułu wynagrodzenia. Podkreślił również, że koszty postępowań sądowych, w tym w niniejszej sprawie, związane są z pełnieniem przez niego funkcji społecznych, a więc - wbrew stanowisku referendarza - jego żona nie ma obowiązku partycypować w tych kosztach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658) – rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8 (a więc i postanowienia w przedmiocie prawa pomocy) sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. (...) Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpatrując zatem sprzeciw skarżącego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zaś w zakresie całkowitym – czego domagał się skarżący – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 2), a więc gdy nie ma żadnych środków na te koszty. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe w wyjątkowych przypadkach, gdy sytuacja osoby ubiegającej się o pomoc, z przyczyn od niej niezależnych, graniczy z ubóstwem, a więc gdy osoba ta nie jest w stanie ponosić wydatków na zaspokojenie swoich najistotniejszych potrzeb. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa i powinna być stosowana rozważnie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się liczyć z wydatkami na ten cel (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257). Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11). W ocenie Sądu, prawidłowo stwierdził starszy referendarz sądowy, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle zgromadzonych materiałów, w tym dokumentów przedstawionych przez skarżącego na żądanie referendarza, nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania w niniejszej sprawie, tj. ustanowienia adwokata (koszt ok. 300 zł) i ewentualnych opłat sądowych nie przekraczających każdorazowo kwoty 100 zł. Wprawdzie skarżący wskazał, ze względu na obowiązek alimentacyjny, faktycznie otrzymuje niewielką część renty tj. 440 zł miesięcznie, ale jak wskazuje, pomaga mu finansowo jego żona, pomimo że posiadają rozdzielność majątkową. Wprawdzie pomoc ta - jak podkreśla – dotyczy wyłącznie kosztów leczenia i utrzymania, to jednak ma ona wpływ na ogólna sytuację skarżącego, poprawia ją umożliwiając poniesienie przez skarżącego kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Należy bowiem podzielić ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385). Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, iż za błędne uznaje się stanowisko (prezentowane również przez skarżącego), że ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Tym bardziej, że akta niniejszej sprawy jednoznacznie wskazują, że skarżący pozostaje w ekonomicznym związku z żoną, co zresztą znajduje uzasadnienie w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Prawidłowo również uznał starszy referendarz sądowy, że pełnienie funkcji prezesa spółki handlowej umożliwia skarżącemu uzyskanie wynagrodzenia z tego tytułu. Oświadczenie skarżącego, że nie pobiera on takiego wynagrodzenia, nie jest okolicznością usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Z tych względów uznać należy, że sytuacja materialna skarżącego nie należy do wyjątkowo trudnych, na co wskazywał także Naczelny Sąd Administracyjny w wielu postanowieniach wydanych w innych sprawach m.in. w postanowieniu z dnia 13 listopada 2014r., sygn. akt I OZ 1007/14, z dnia 15 stycznia 2015r., sygn.. akt I OZ 1230/14, a zatem jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec powyższego, Sąd orzekł, jak w sentencji.