III SA/Lu 538/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca), Protokolant: Referent Agnieszka Kuna, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi D.W. na decyzję Wojewody L. z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na rzecz kuratora adwokata M.N. kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem wynagrodzenia. Zaskarżoną decyzją z dnia 5 lipca 2021 r. Wojewoda (dalej: Wojewoda, organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy U. (dalej: Wójt, organ I instancji) z dnia 14 maja 2021 r. o wymeldowaniu D. W. z pobytu stałego. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy. Pismem z dnia 1 czerwca 2020 r. P. L. wniósł do organu I instancji o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania D. W. z pobytu stałego spod adresu [...], gm. U.. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że D. W. opuścił miejsce pobytu stałego i zmienił miejsce zamieszkania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Obecnie przebywa w bliżej nieustalonym miejscu, poza granicami Polski. Organ I instancji wszczął postępowanie w niniejszej sprawie, a Sąd Rejonowy w L. , na wniosek organu, postanowieniem z dnia 15 lutego 2021 r. sygn. akt III RNs [...], ustanowił kuratora dla nieobecnego D. W. w osobie A. N.. Podjęte przez kuratora czynności nie doprowadziły do ustalenia aktualnego miejsca pobytu D. W.. Pismem z dnia 31 sierpnia 2020 r. Dyrektor Zakładu Karnego we W. poinformował Wójta, że D. W. nie powrócił z miejsca zatrudnienia i z dniem 31 sierpnia 2020 r. został skreślony z jednostki penitencjarnej. W toku postępowania organ I instancji przeprowadził dowody z wyjaśnień świadków: B. W. - matki D. W., K. W. - siostry D. W., B. D. - S. miejscowości S. U., A. K. - R. miejscowości S. U. oraz A. S. - mieszkańca miejscowości S. U.. Następnie decyzją z dnia 14 maja 2021 r. Wójt orzekł o wymeldowaniu D. W. z pobytu stałego spod adresu [...] [...], gm. U.. W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że wszyscy wyżej wymienieni świadkowie zeznali, że znają osobę, której dotyczy postępowanie o wymeldowanie, jednak od dłuższego czasu jej nie widują. Matka D. W. potwierdziła, że od 2019 r. syn opuścił miejsce zameldowania, ale został zatrzymany przez P., poza miejscem zameldowania, jednak po pewnym czasie samowolnie opuścił Zakład Karny. Ponadto B. W. zeznała, że syn ma w domu tylko ubranie. Wyżej wymienione informacje potwierdziła również siostra D. W., K. W., informując, że brat nie mieszka już pod wskazanym adresem od ok 2019 r. W ocenie organu I instancji D. W. dobrowolnie opuścił miejsce pobytu stałego, pod którym był zameldowany i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Od 2019 roku nie przebywa pod adresem zameldowania, w domu znajdują się wyłącznie ubrania D. W.. Nie kontaktuje się z rodziną, natomiast fakt, że matka nie chce wymeldować syna nie jest przesłanką do odmowy jego wymeldowania. Wójt uzasadniał, że D. W. opuszczając miejsce zameldowania i popadając w konflikt z prawem dobrowolnie i samowolnie zdecydował o zerwaniu więzi z obecnym miejscem przebywania. Odwołanie w imieniu D. W. wniósł kurator. Zdaniem kuratora ujawnione okoliczności i zeznania wskazanych świadków nie potwierdzają wyraźnej woli i zamiaru D. W. na opuszczenie dotychczasowego miejsca zameldowania. Wojewoda nie uwzględnił odwołania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji zgromadził wystarczający materiał dowodowy dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r., poz. 510 ze zm.), tj. wymeldowania D. W. z miejsca pobytu stałego. Postępowanie dowodowe wykazało, że D. W. pod adresem zameldowania nie zamieszkuje w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. D. W. od 2019 r. nie zamieszkuje pod adresem zameldowania i jest poszukiwany przez prokuraturę. Nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania, bowiem ukrywa się przed organami ścigania. Nie powrócił do Zakładu Karnego we W. z miejsca zatrudnienia. W związku powyższym należy wnioskować, że opuścił adres pobytu stałego dobrowolnie. D. W. nie zgłosił się także na wezwanie organu ewidencyjnego prowadzącego postępowanie w sprawie jego wymeldowania. Pismem z dnia 19 sierpnia 2021 r. kurator nieobecnego D. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Wojewody. Zaskarżonej decyzji zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.: - art. 7, art. 7a i 7b ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 80, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych z punktu niniejszego postępowania i niezasadne uznanie, że D. W. opuścił adres pobytu stałego dobrowolnie oraz poprzez bezpodstawne stwierdzenie, że centrum spraw życiowych nieobecnego znajduje się w innym lokalu, bez określenia tego miejsca; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez podzielenie stanowiska organu I instancji i w konsekwencji utrzymanie decyzji organu I instancji w mocy, w sytuacji gdy decyzja ta pozostawała wadliwa w stopniu przesądzającym jej uchylenie; II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności, przez niewłaściwą wykładnię, w konsekwencji zastosowanie i uznanie, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu przez D. W. stanowiło podstawę orzeczenia o wymeldowaniu, podczas gdy na podstawie zgromadzonego materiału nie można jednoznacznie stwierdzić, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny, było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. W oparciu o powyższe zarzuty kurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu zarzutów kurator podkreślał, że opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Postanowieniem z dnia 27 października 2021 r. Sąd w sprawie niniejszej ustanowił dla D. W., którego miejsce pobytu nie jest znane kuratora procesowego w osobie A. N.. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Wojewody dotycząca wymeldowania D. W. z pobytu stałego pod adresem [...] [...], gm. U.. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organu stanowił art. 35 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Celem instytucji zameldowania oraz wymeldowania jest, jak trafnie zauważyły organy m.in. zagwarantowanie, że dane uwidocznione w ewidencji są aktualne i zgodne z rzeczywistością. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Obowiązek meldunkowy służy więc celom wyłącznie ewidencyjnym i określenie miejsca zameldowania danej osoby na pobyt stały nie ma żadnego wpływu na sferę praw majątkowych tej osoby czy też jej prawa do lokalu (nieruchomości). Za pobyt stały uważa się zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu, tj. z wolą koncentracji w danym miejscu swych spraw życiowych. Definicję pobytu stałego zawiera art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, który stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje korespondencję. Natomiast opuszczenie lokalu przejawia się zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem spraw życiowych w innym miejscu. W orzecznictwie sądów administracyjnych, co akcentuje autor skargi, wyrażany jest pogląd, że zasadniczo dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Jednakże stanowisko judykatury zwraca też uwagę, że w niektórych sytuacjach – wola osoby zameldowanej pozostaje bez wpływu na wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Wskazuje się bowiem, że na równi z dobrowolnością należy traktować sytuację, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem działania stosownych organów, bądź właściwych sądów. Na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). W takiej sytuacji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje chęć ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania. Z kolei zamiar stałego przebywania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem należy ustalać na podstawie całokształtu okoliczności sprawy oraz zachowania danej osoby zainteresowanej. Ocena zamiaru opuszczenia lokalu, tzn. ustalenie, czy miało ono charakter dobrowolny odbywa się więc przez ocenę całokształtu okoliczności obiektywnych (por. wyroki w sprawie sygn. akt: II OSK 515/17 i II OSK 1419/20 oraz w sprawie sygn. akt II SA/Gl 1529/19 - orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA i powołane tam orzecznictwo). Podkreśla się również, że rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić zarówno w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, jak również w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby (zob. np. wyrok w sprawie III SA/Łd 406/18, CBOSA). Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy niniejszej, należy zgodzić się z organami, iż wbrew zarzutom skargi, zaistniały podstawy do wymeldowania D. W. z miejsca pobytu stałego. Jak wskazano podstawą do wydania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie budzi wątpliwości i nie jest kwestionowany fakt, że skarżący co najmniej od września 2019 r. nie zamieszkuje w dotychczasowym miejscu zameldowania. Fakt niezamieszkiwania D. W. pod adresem zameldowania potwierdzają nie tylko pisemne wyjaśnienia świadków w tym jego matki B. W., która wyjaśniała, że syn do 23 kwietnia 2019 r. mieszkał w domu (...) oraz siostry K. W., która poinformowała, że nie pamięta dokładnej daty jego przebywania na posesji po raz ostatni, ale mogło to mieć miejsce w kwietniu 2019 r. i innych świadków np. A. S. mieszkańca [...], który poinformował, że po raz ostatni widział D. W. pod adresem zameldowania w 2019 r., ale także informacje udzielone przez organy ścigania i służbę więzienną. Z policyjnej notatki urzędowej z dnia 27 września 2019 r. wynika, że D. W. w dniu 5 września 2019 r. opuścił Zakład Karny we W. do pracy i do niego nie powrócił. Z pisma Zakładu Karnego we W. z dnia 31 sierpnia 2020 r. wynika zaś, że D. W. został skreślony z powyższej jednostki penitencjarnej z dniem 31 sierpnia 2020 r. po tym jak nie powrócił z miejsca zatrudnienia. Natomiast argumenty strony skarżącej opierają się na wykazaniu, że opuszczenie przez D. W. miejsca stałego pobytu nie było ani dobrowolne ani trwałe, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na bezpośredni zamiar D. W. do dobrowolnego i trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zameldowania, a zatem nie zaistniały, zdaniem kuratora, podstawy do wymeldowania D. W. z miejsca pobytu stałego. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Po pierwsze, wbrew zarzutom skargi organy realizując zasadę prawdy obiektywnej i obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) przeprowadził postępowanie wyjaśniające i zgromadzony materiał dowodowy zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Po drugie w kontekście dobrowolności i przedstawionego powyżej stanowiska w tym przedmiocie zauważyć należy, że z zebranego w sprawie materiału nie wynika, by skarżący przez długi okres czasu, od kiedy opuścił dotychczasowe miejsce zamieszkania, tj. od co najmniej września 2019 r., podejmował jakiekolwiek kroki czy działania aby do tego lokalu wrócić. Jak wskazał wprost Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie sygn. akt II OSK 392/20, CBOSA - na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. też wyrok w sprawie sygn. III SA/Lu 470/16, CBOSA). Z kolei w sprawie o sygn. akt II OSK 1609/18, CBOSA NSA wskazał, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (por. też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach sygn. akt: II OSK 2065/14 i II OSK 863/17, CBOSA). Podkreślić również należy, że nawet jeśli taki zamiar powrotu po stronie nieznanego z miejsca pobytu D. W. nadal istnieje, to okoliczności faktyczne nie wskazują o zmaterializowaniu się tego zamiaru. Przez "zamiar", jak już po części była mowa należy przy tym rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Tym samym sama wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania i to w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania (por. wyrok NSA w sprawie sygn. akt II OSK 2036/16, CBOSA). Także samo pozostawienie rzeczy (ubrań) w lokalu nie świadczy jeszcze o skoncentrowaniu swoich czynności życiowych w danym miejscu, zwłaszcza w sytuacji, gdy z przyczyn obiektywnych przebywanie w tym mieszkaniu nie jest możliwe. Podsumowując nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu. Wbrew przy tym zarzutom skargi, z żadnego przepisu prawa czy to materialnego, czy to procesowego mającego zastosowanie w sprawie dotyczącej wymeldowania nie wynika obowiązek organu do ustalenia aktualnego miejsca pobytu i koncentracji w tym nowym miejscu swoich życiowych spraw przez osobę wymeldowywaną. Dla spełnienia przesłanki wymeldowania istotne jest bowiem ustalenia, że dana osoba pod wskazanym adresem pobytu nie zamieszkuje, w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. W okolicznościach niniejszej sprawy organy wykazały zaś w sposób niebudzący wątpliwości, że D. W. w miejscu zameldowania nie realizuje swoich podstawowych funkcji życiowych, nie nocuje, nie spożywa posiłków, nie wypoczywa itp. Jak wskazały organy sytuacja w jakiej skarżący się znalazł była jego wolnym wyborem i wynikała z obawy ewentualnej odpowiedzialności. Jeszcze raz przypomnieć należy, że postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie/zameldowanie służy wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie ma wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczy uprawnień w zakresie ich przyznawania czy pozbawiania. Literalne brzmienie art. 35 i art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności sprowadza się do konieczności wymeldowania każdej osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu. Skoro zatem z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że D. W. nie mieszka w miejscowości S. U. [...], gm. U., to brak podstaw do uznania niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W ocenie sądu organy w niniejszej sprawie podjęły wszelkie czynności niezbędne i istotne do wyjaśnienia sprawy, zebrały zupełny dla jej wyniku materiał dowodowy i oceniły go w granicach swobodnej oceny dowodów, a ocena ta znalazła wyraz w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji. Prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego dokonując trafnej ich wykładni. Tym samym zarzuty skargi co do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., a także naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności uznać należało za chybione. W okolicznościach niniejszej sprawy nie może też być mowy o naruszeniu art. 7a k.p.a., albowiem w sprawie nie było wątpliwości co do treści normy prawnej aby wątpliwości te rozstrzygnąć na korzyść strony. Nietrafny również jest zarzut naruszenia art. 7b k.p.a. zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej współdziałają ze sobą w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz sprawność postępowania, przy pomocy środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia złożoności sprawy. Zarzut ten nie został szerzej rozwinięty. Autor skargi nie wykazał jakimi brakami zostało dotknięte postępowanie dowodowe i jakich ustaleń należy dokonać przy współpracy z innym organem administracji i jakim. W ocenie sądu zaś wszystko istotne dla załatwienia tej sprawy zostało wyjaśnione i ustalone. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), oddalił skargę. O wynagrodzeniu kuratora orzeczono na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 536) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800) uwzględniając przy tym nakład pracy kuratora i czynności podjęte w sprawie.