I SA/Ol 273/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od sierpnia do grudnia 2011r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1- sentencja postanowienia Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 lutego 2016 r. skarżący P. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata T.K., złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną B. G.. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskał miesięczny dochód w wysokości "[...]" netto za miesiąc luty 2016r. Wnioskodawca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2 o szacunkowej wartości 250.000,00 zł, właścicielem budynku gospodarczego o powierzchni 50m2 o szacunkowej wartości 15.000,00 zł oraz niewykorzystywanych nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 3,06 ha i szacunkowej łącznej wartości 55.000,00 zł. Nadto jest właścicielem pojazdów mechanicznych w ilości – 22 szt., na które składają się ciągniki siodłowe w ilości – 8 szt., samochody ciężarowe w ilości – 1 szt., naczepy w ilości – 10 szt., przyczepy w ilości - 1 szt. i 2 samochody osobowe. Wnioskodawca wskazał na następujące wydatki: energia elektryczna – 1.161,62 zł, woda 150 zł, media 120 zł, leczenie żony 400 zł, ubezpieczenie 90 zł, opał 1.000 zł, śmieci 100 zł, odzież 200 zł, wydatki na żywność 1.000 zł, koszty eksploatacji auta 250 zł, środki czystości 100 zł. Ponadto wskazał na ponoszenie kosztów związanych ze spłatą kredytów (cztery umowy kredytowe) w łącznej wysokości średnio 18.677 zł miesięcznie. Argumentując wniosek skarżący wskazywał na bardzo ciężką sytuację finansową spowodowaną wydaniem decyzji wzywających do zapłaty zaległego podatku VAT, akcyzy i opłaty paliwowej. Podniósł, iż brakuje mu środków na utrzymanie rodziny w związku z pogarszającymi się warunkami prowadzenia działalności gospodarczej oraz koniecznością spłaty kredytów. Dodał, że nie jest w stanie finansować kolejnych zobowiązań z przychodów firmy. Wskazał, iż firma jest na skraju bankructwa, zmniejszyła się liczba zatrudnionych pracowników, zmalały dochody, a koszty stale rosną. Posiadane środki transportu nie przedstawiają wysokiej wartości, auta wymagają ciągłej naprawy, z uwagi na swoją wiekowość, w związku z tym ponosi wysokie koszty naprawy. Pomimo wielokrotnych prób sprzedaży posiadanych ruchomości po niskich cenach nie znaleźli się chętni do ich zakupu. Wypracowywany zysk nie wystarcza na wszystkie pilne opłaty, nadto do firmy wpływają wezwania do zapłaty. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wyjaśnił, iż miesięczne jego wydatki wynoszą 6125 zł, dodatkowo spłaca raty na rzecz Urzędu Skarbowego z tytułu nieodprowadzonego podatku przez mafię paliwową w wysokości średnio miesięcznie – 8.000 zł. Wyjaśnił także, że w okresie od 1.01.2015 do 20.04.2016 r. nie uległ zmianie stan posiadanego majątku nieruchomego. Przedstawił również zestawienia posiadanych ruchomości niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, że obecna wartość posiadanego majątku ruchomego wynosi 783.000 zł, przy czym składniki o wartości 455.000 zł zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym. Oświadczył, że środki uzyskane z kredytów bankowych przeznaczył na działalność gospodarczą, w większości na spłatę istniejących na tamten czas zobowiązań. Wyjaśnił, że nie korzysta z niczyjej pomocy finansowej, w związku z ponoszonymi wydatkami na utrzymanie gospodarstwa domowego. Przedłożył oświadczenie w zakresie wysokości spłacanych co miesięcznie rat kredytów i pożyczek, z którego wynika, że na ten cel wydatkuje 19.247,09 zł miesięcznie. Wskazał, że z tytułu opłat za usługi swoich pełnomocników uiścił wynagrodzenie w kwocie "[...]" oraz zobowiązał się wypłacić dodatkowe wynagrodzenie stanowiące "[...]" netto kwoty o jaką pomniejszone zostaną zobowiązania. Na potwierdzenie złożonego oświadczenia załączył kopię: faktur za energię elektryczną za okres 27.11.2015 r. do 19.04.2016 r., rachunek za wodę na kwotę 175,32 zł, dokumentację medyczną żony, potwierdzenia przelewów – szt. 21, wyciąg z rachunku bankowego w Banku "[...]" za okres od 01.01.2016 r. do 25.04.2016 r. z saldem -20.000 zł, wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank "[...]" za okres od 01.01.2016 r. do 31.03.2016r., wyciąg z rachunku bankowego "[...]" za okres od 04.01.2016 r. do 22.04.2016 r., z saldem na koniec tego okresu 4.296,47 zł., zestawienie roczne księgi za rok 2015, zestawienie roczne księgi za rok 2016, rozliczenie księgi przychodów i rozchodów za miesiące styczeń-marzec 2016 r., deklaracje VAT-7 za styczeń-marzec 2016 r., zestawienie wierzytelności "A" P. G. na dzień 26.04.2016 r., trzy wezwania do zapłaty z okresu marzec 2016 r. i kwiecień 2016 r., umowę z dnia 18.06.2014 zwartą z profesjonalnymi pełnomocnikami. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania niezbędnym wymaganym kosztem jest uiszczenie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 843 zł. Instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi wyjątek od sformułowanej w art. 199 p.p.s.a. zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie, w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010 r., II OZ 26/10). Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Prawo pomocy nie może chronić lub też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 23 lipca 2013 r., II FZ 565/13; z dnia 29 maja 2013 r., II OZ 406/13). Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna wcześniej poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznego do swojego utrzymania. Dopiero gdyby okazało się, że zgromadzenie w ten sposób jakiejkolwiek kwoty nie jest możliwe albo oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., II CZ 104/84, Lex nr 8623; postanowienie NSA z dnia 19 marca 2012 r., I FZ 10/12). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje rozpoznającego wniosek do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Ostatecznie też do sądu, referendarza sądowego należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się przy tym jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd, referendarz sądowy może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. Przytoczona przez skarżącego argumentacja oraz nadesłane dokumenty nie pozwalają uznać, że znajduje się on w takiej sytuacji, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie pozbawi skarżącego, zdaniem rozpoznającego wniosek, konstytucyjnego prawa do sądu. Przede wszystkim zwrócić trzeba uwagę, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody oraz generuje wysokie przychody. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów księgowych wynika, że uzyskał on z tego tytułu dochód w 2015 roku w kwocie "[...]", natomiast za trzy pierwsze miesiące br. uzyskał dochód w wysokości "[...]". Istotna jest jednak kwota przychodu – za rok 2015 – "[...]", za okres trzech miesięcy br. – "[...]" oraz kwota stanowiąca koszt jego uzyskania –"[...]" zł (2015) i "[...]" –01.-03. 2016 r. Z danych tych wynika, że firma skarżącego wykazuje wysokie obroty. Zauważyć bowiem należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Dodać do tego trzeba, że wysokie koszty mogą mieć bardzo różne źródło, np. w czynionych przez przedsiębiorcę inwestycjach, odpisach z tytułu zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, różnicach kursowych i nie świadczą jeszcze o jego trudnej sytuacji finansowej. Dokonując natomiast rozliczenia podatku od towarów i usług w za okres od stycznia 2016 r. do marca 2016 r. skarżący wykazał podstawę opodatkowania za styczeń 2016 r. w wysokości "[...]", za luty 2016 r. w wysokości "[...]" zł, zaś za marzec 2016 r. w wysokości "[...]" (deklaracje VAT-7). Wysokie są również kwoty nabycia towarów i usług –od kwoty "[...]" za styczeń 2016 r. do "[...]"w lutym 2016 r. Dane te nie obrazują dochodu przedsiębiorcy, lecz wskazują na jego obroty i aktywność prowadzonej działalności, wskazują na dynamiczność prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, a w efekcie upoważniają do stwierdzenia, że wnioskodawca jest w stanie dysponować środkami, które mógłby również przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. O możliwościach finansowych skarżącego świadczy również fakt spłaty rat kredytów. Z przedstawionych bowiem oświadczeń wynika, że miesięczne wydatki wnioskodawcy z tego tytułu wynoszą 19.247,09 zł (spłata czterech kredytów). Wysokość spłacanych rat kredytu wskazuje na zdolności finansowe jakie posiada wnioskodawca, a tym samym w sposób obiektywny pokazuje jego stan majątkowy. Podkreślić przy tym należy, że wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy, które to zostały ocenione przez profesjonalne instytucje finansowe badające nie tylko sytuację wnioskującego na moment udzielania kredytów ale również uwzględniające perspektywy spłaty udzielonego kredytu w dłuższym okresie czasu. Fakt udzielenia wnioskodawcy zatem wsparcia finansowego przez profesjonalny podmiot finansowy oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania w dłuższym okresie czasu. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Nie do przyjęcia jest sytuacja, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tego tytułu nie może skutkować automatycznie przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowań sądowych zainicjowanych przez strony, z wyjątkiem sytuacji związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że zadeklarowane przez wnioskodawcę wydatki miesięczne znacząco przewyższają ujawniony przez wnioskodawcę dochód miesięczny. Stwierdzić bowiem należy, że skarżący deklarując spłatę zobowiązań z tytułu kredytów w wysokości łącznej 19.247,09 zł miesięcznie z tego tylko kwotę należnych odsetek może zaksięgować jako koszt prowadzonej działalności gospodarczej, dodatkowo ponoszący koszty utrzymania w wysokości 6125 zł oraz spłacający zaległości podatkowe w kwocie, jak deklaruje ok. 8.000 zł miesięcznie, wydatkuje miesięcznie kwotę ok. 14.125 zł miesięcznie tylko na bieżące utrzymanie i spłatę zaległości podatkowej, nie wspominając już o spłacanych kwotach kapitału z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych. Natomiast z przedstawionych dokumentów i wyjaśnień wnioskodawcy wynika, że uzyskał dochody na poziomie ok. "[...]" za miesiąc luty 2016 r. – zaś z przedstawionych dokumentów wynika, że średni dochód za trzy miesiące w bieżącym roku wyniósł "[...]" miesięcznie. Tym samym wyjaśnienia wnioskodawcy, co do wysokości faktycznie uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków, rodzą uzasadnione wątpliwości. Skarżący nie wyjaśnił, czym spowodowane są te rozbieżności, z czego opłaca tak wysokie wydatki skoro deklaruje – dochód na poziomie ok. "[...]"miesięcznie, brak oszczędności i niekorzystanie z pomocy innych osób. Natomiast rozstrzygnięcie o udzieleniu stronie uprawnienia procesowego w postaci przejęcia przez Skarb Państwa finansowania jej udziału w sprawie, może zapaść jedynie na podstawie klarownie i zgodnie z prawdą przedstawionego oraz wewnętrznie spójnego stanu faktycznego. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie prowadzić musi do odmowy przyznania prawa pomocy. Ponadto z oświadczenia skarżącego wynika, że posiada majątek. W przedmiotowej sprawie wykazał bowiem nieruchomość w postaci budynku mieszkalnego o powierzchni 100 m2 i wartości 250.000 zł, budynku gospodarczego o powierzchni 50 m2 i wartości 15.000 zł, dwóch działek rolnych o powierzchni 3,06 ha i wartości 55.000 zł. W orzecznictwie zaś sądów administracyjnych przyjmuje się, że posiadanie majątku, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. W tym kontekście należy stwierdzić, że osoby posiadającej majątek, spłacającej co miesiąc raty kredytu o wartości ponad 19.000 zł oraz prowadzącej działalność gospodarczą we wskazanych wyżej rozmiarach nie sposób utożsamić z osobami ubogimi, do których adresowane jest prawo pomocy. Tym samym, w oparciu tylko o te informacje, należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie rozpoznającego wniosek skarżący nie wykazał, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Na zakończenie stwierdzić należy, że oceny tej nie zmienia fakt , konieczności poniesienia kosztów sądowych – w tym wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 272/15 w kwocie – 1000zł. Mając powyższe na uwadze, referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.