I SA/Ol 482/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 9 lipca 2015r. złożonym wraz ze skargą, skarżąca M. S. zwróciła się o ustanowienie doradcy podatkowego. Następnie w piśmie z dnia 27 sierpnia 2015r. uzupełniła złożony wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skargi z dnia 10 lipca 2015r. wskazała że wnosi o ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu w osobie E. Z. z Kancelarii Doradztwa Podatkowego w "[...]". Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że skarżąca utrzymuje się z zasiłku z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" w wysokości 381 zł Skarżąca nie posiada jakiegokolwiek majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż nie posiada środków finansowych i utrzymuje się z pomocy społecznej. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 2 września 2015r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu (domu), w którym skarżąca zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal, dom ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, zamieszkuje u kogoś, jeżeli tak to na jakich zasadach, tj. jak osoby współzamieszkujące partycypują w kosztach utrzymania mieszkania, lub inne), . wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącej, przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za ostatnie 3 miesiące (tj. od 1.06.2015 r. do 31.07.2015 r.), oświadczenia czy wnioskodawczyni korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącej pomocy, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącą z okresu ostatnich czterech miesięcy (tj. od 01.05.2015 r. do 31.07.2015 r.), bądź oświadczenia o braku takowych, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów współmałżonka ze wskazaniem źródeł, z których jest uzyskiwany (pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); - oświadczenia o posiadanych przez skarżącą: nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5.000 zł, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2013 r. do 09.07.2015 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) o posiadanym majątku przez współmałżonka: nieruchomościach (podania ich rodzaju i powierzchni), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości powyżej 5000 zł, zasobach pieniężnych w tym oszczędnościach, papierach wartościowych, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych męża za okres ostatnich czterech miesięcy, bądź oświadczenia o braku rachunków bankowych, - kopii zeznania podatkowego za rok 2014, - kopii decyzji w przedmiocie przyznania skarżącej pomocy społecznej, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie ewentualnego posiadania polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wyjaśniła, iż dom w którym zamieszkuje jest własnością jej syna "[...]", nigdy nie był jej własnością, nigdy nie była również jego współwłaścicielką. Wskazała, iż zamieszkuje tam nieodpłatnie. Koszty utrzymania ponosi syn. Rachunki związane z opłatą za gaz, energię elektryczną, czynsz, opał, wywóz odpadów ponosi syn "[...]". Podała, że korzysta ze stałego zasiłku z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" w wysokości 381 zł. Oświadczyła, iż nie posiada rachunku bankowego, jak również żadnych lokat terminowych. Wyjaśniła, iż od 1987r. jest rozwiedziona. Nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych oraz zasobów pieniężnych. Nie posiada kopii zeznania podatkowego za rok 2014 gdyż była na zasiłku i GOPS rozliczył się z urzędem skarbowym w jej imieniu. Podała, że nie posiada polis ubezpieczeniowych na życie. Do złożonego oświadczenia załączono odpis decyzji Kierownika GOPS w "[...]" z dnia "[...]" w przedmiocie zmiany wysokości zasiłku stałego z kwoty 149,09 zł do kwoty 381,00 zł od dnia 1 lipca 2014r. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co wniosła w niniejszej sprawie skarżąca, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wnioskodawczyni nie wypełniła bowiem w całości skierowanego do niej wezwania, pomijając kwestie ewentualnego posiadania majątku w okresie trzyletnim poprzedzającym złożenie wniosku oraz w zakresie uprawdopodobnienia zdolności finansowej osoby jej pomagającej. Dlatego też na podstawie przedłożonych dokumentów nie sposób określić w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, że poniesienie kosztów zainicjowanego skargą postępowania bądź ich części oraz kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, jest niemożliwe. Innymi słowy nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącej, na których podstawie możliwa byłaby nie budząca wątpliwości i niekwestionowana ocena jej możliwości płatniczych. Wskazać na wstępie należy, że pojęcie "sytuacji majątkowej" obejmuje swym zakresem również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżąca zamieszkuje nieodpłatnie w domu będącym własnością syna, który ponosi koszty związane z jego utrzymaniem takie jak opłaty za gaz, energię elektryczną, czynsz, opał, wywóz odpadów. W tej sytuacji zgodnie z wezwaniem z dnia 2 września 2015r. wnioskodawczyni zobligowana byłą do uprawdopodobnienia, iż osoba jej pomagająca, w jej sytuacji syn "[...]", posiada zdolność finansową na udzielanie jej takiej pomocy. Nie wyjaśniono przy tym, czy syn zamieszkuje również w tym domu. Jak wynika natomiast z akt I SA/Ol 481/15 pod tym samym adresem, tj. w tym samym domu zamieszkuje również drugi syn skarżącej "[...]" wraz z rodziną. Dla oceny złożonego przez skarżącą wniosku istotne było ustalenie możliwości finansowych osób, które pomagają jej w sposób finansowy czy też rzeczowy ponieważ osoby te kształtują również jej sytuację materialną. Żądanie wykazania sytuacji majątkowej innych osób (pomagających skarżącej) jest dążeniem do wyjaśnienia sytuacji materialnej strony, skoro ta pomoc rzutuje na jej sytuację życiową. Dlatego też, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie poprzestaje się jedynie na ustaleniu dochodu wnioskodawcy, nawet gdy jest on bardzo niski jak w przypadku skarżącej i uzyskiwany z instytucji mającej na celu pomoc najuboższym. Nie bez znaczenia było zatem ustalenie czy osoba pomagająca skarżącej może udzielić wnioskodawczyni jakiejkolwiek pomocy w zakresie poniesienia za nią kosztów postępowania sądowego oraz kosztów samodzielnego ustanowienia pełnomocnika. Zwłaszcza w sytuacji gdy wskazaną przez wnioskodawczynię osobą pomagającą jej, jest syn. Zgodnie bowiem z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Dlatego też dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (por. postanowienie NSA z 21 października 2010 r., sygn. akt II FZ 513/10, postanowienie NSA z 15.10.2013r., sygn. akt I GZ 457/13, publ. CBOiS). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.i.o.) regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1,poz. 8). Powyższe okoliczności istotne były również w świetle danych wynikających z uzasadnienia decyzji z dnia "[...]" o zmianie wysokości zasiłku stałego. Z uzasadnienia decyzji wynikało, iż skarżąca zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem "[...]", który utracił prawo do pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Z decyzji powyższej wynika również, że syn skarżącej otworzył działalność gospodarczą, z której dotychczas nie osiąga dochodów. Skoro jednak aktualnie syn wnioskodawczyni ponosi koszty związane z utrzymaniem domu to oznacza, że osiąga dochody z prowadzonej działalności gospodarczej. Jakiej wysokości są to dochody i czy pozwalałyby na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika, tego skarżąca nie ujawniła. Nie można również uznać za wystarczającą odpowiedź skarżącej na pytanie w zakresie jej stanu majątkowego w okresie trzyletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawczyni wezwana została do wykazania posiadanych przez nią nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, w okresie od 01.01.2013 r. do 09.07.2015 r.. W przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku skarżąca zobowiązana została do wskazania tytułu prawnego, kwoty zakupu, ewentualnie ceny sprzedaży oraz wskazania przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży. Należy zauważyć, że wskazany w wezwaniu okres (konkretne daty) posiadania ewentualnego majątku został dodatkowo podkreślony (zaznaczony) przez wzywającego referendarza sądowego. Tym samym odpowiedź "nie posiadam żadnych nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych oraz zasobów pieniężnych" nie wypełnia wystosowanego do skarżącej wezwania. Oświadczenie powyższe odnosi się bowiem do aktualnej sytuacji skarżącej, potwierdza dane zawarte w formularzu wniosku PPF, które rozpoznającemu wniosek były wiadome. Złożone w ten sposób wyjaśnienie budzi wątpliwości co do jego wiarygodności, z uwagi na unikanie odpowiedzi na konkretnie postawione pytanie. W tej sytuacji referendarz sądowy nie mógł ocenić czy wnioskodawczyni w podanym okresie posiadała jakiekolwiek składniki majątkowe i jak nimi rozporządzała. Wskazywana przez skarżącą we wniosku PPF, aktualnie trudna sytuacja materialna nie przesądza, że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku skarżąca nie mogła posiadać majątku umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie lub ich części. Podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącej wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jej faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje ona wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mogłaby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS). Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącej uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawczyni w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jej faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.