I SA/Ol 486/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 02 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R.C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym WSA/post1.-sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 11 lipca 2016 r. R.C. ( dalej: strona, skarżący, wnioskodawca) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu zasiłku chorobowego przy czy zaznaczył" że w obecnej chwili nie jest wypłacany". Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący nie posiada majątku. Wyjaśnił, że na chwilę obecna nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie. Stwierdził, że nie posiada wykształcenia prawniczego oraz środków pieniężnych na opłacenie samodzielnie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo wyjaśnił, że w związku z prowadzonym postępowaniem kontrolnym przez ZUS nie otrzymuje świadczenia w postaci zasiłku chorobowego, utrzymuje się z pomocy świadczonej przez osoby najbliższe. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 13 lipca 2016 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył pismo procesowe z dnia 01 sierpnia 2016 r., w którym oświadczył, że jest zatrudniony, jednakże nie uzyskuje dochodów z uwagi na fakt, iż przebywa na zasiłku chorobowym, który to jest wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych po potrąceniu alimentów na rzecz małoletniego syna. Wyjaśnił, że pierwszy zasiłek chorobowy został mu wypłacony po złożeniu oświadczenia majątkowego. Oświadczył także, że lokal mieszkalny przy ulicy "[...]" zajmuje na podstawie umowy najmu. Stanowi on własność "[...]" Towarzystwa Budownictwa Społecznego, aktualnie posiada wyrok nakazujący opróżnienie i wydanie przedmiotowego lokalu w związku z zaległościami czynszowymi. Wskazał, że nie posiada jakichkolwiek pojazdów mechanicznych jak i rzeczy ruchomych, których wartość przekraczałaby kwotę 5.000 zł. Nadto wnioskodawca stwierdził, że z uwagi na złożone oświadczenia, jego zdaniem wniosek o udzielenie pomocy jest w pełni zasadny i zasługuje na uwzględnienie w całości. Do pisma załączył: zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" z tytułu działalności opodatkowanej w formie zryczałtowanej, oraz o dochodzie członka rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27,30b,30c i 30e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, historię rachunku bankowego nr "[...]" za okres od 01.04.2016 r. do 29.07.2016 r., historię rachunku bankowego nr "[...]" za okres 01.04.2016 r. do 29.07.2016 r., historię rachunku bankowego nr "[...]" za okres od 29.07.2015 r. do 29.07.2016 r. Nadto wnioskodawca przedłożył kopię dokumentów: potwierdzających przebywanie na zwolnieniu lekarskim i korzystanie z usług jednostek leczniczych oraz wypełniony formularz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania stanowiący załącznik do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co wniosła w niniejszej sprawie strona, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, w udzielonej odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. nie mogły zostać uznane za rzetelne, dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Jak wynika bowiem z oświadczeń złożonych w formularzu wniosku PPF i odpowiedzi na wezwanie skarżący utrzymuje się z zasiłku chorobowego, przy czym z dokumentów źródłowych przekazanych w tym zakresie wynika, że z tego tytułu w dniu 11 lipca 2016 r. uzyskał dochód w kwocie "[...]" (taka kwota została mu wypłacona po dokonaniu potrąceń komorniczych) nadto z potwierdzenia wypłaty/ odbioru z dnia wynika, że ZUS wypłacił wnioskodawcy okresowe świadczenie chorobowe za okres od 01-14.07.2016 r. w wysokości "[...]". Natomiast tylko ze "szczątkowych" oświadczeń wnioskodawcy w zakresie ponoszonych wydatków przedstawionych na formularzu używanym przed sądami powszechnymi (k.nr 10) wynika, że skarżący z tytułu utrzymania mieszkania ponosi koszty w wysokości 800 zł miesięcznie, nadto ponosi wydatki na dwójkę dzieci w kwocie 800 zł, opłaca ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 288,95 zł, ponosi wydatki na leki w wysokości 200 zł miesięcznie oraz z tytułu rehabilitacji ok. 400 zł miesięcznie. Podkreślić należy, że wnioskodawca został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a do wskazania zarówno wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, jak i źródeł finansowania tych wydatków oraz do określenia i uprawdopodobnienia kto opłaca rachunki skarżącego, na jakiej podstawie i czy osoba ta posiada zdolności finansowe na udzielenie skarżącemu pomocy. Jednakże poza lakonicznym oświadczeniem, że wnioskodawca utrzymuje się z pomocy od najbliżej rodziny wnioskodawca, nie przedstawił innych wyjaśnień w tej kwestii. Nie przedłożył również dokumentów źródłowych potwierdzających ten fakt jak i zdolności finansowych członków najbliżej rodziny wnioskodawcy do udzielania mu tego rodzaju pomocy. Zauważyć należy, że skarżący został również wezwany do złożenia oświadczenia w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów i posiadanego majątku przez jego rodziców, rodzeństwo ewentualnie przez współmałżonkę. Skarżącemu wyjaśniono, że złożenie oświadczenia w tym zakresie jest niezbędne z uwagi na jego oświadczenie o braku stałych dochodów, braku jakiegokolwiek majątku, zaś rodzice, dzieci i współmałżonek są obowiązani do wzajemnej pomocy, ciąży na nich również obowiązek alimentacji zgodnie z art. 87 i art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1,poz. 8). Pomimo powyższego pouczenia wnioskodawca w żaden sposób nie ustosunkował się do tej kwestii. Ponownie zatem stwierdzić należy, że dla oceny złożonego przez stronę wniosku istotne było ustalenie możliwości finansowych osób, które pomagają jej w sposób finansowy czy też rzeczowy ponieważ osoby te kształtują również jej sytuację materialną. Żądanie wykazania sytuacji majątkowej innych osób (pomagających skarżącemu) jest dążeniem do wyjaśnienia sytuacji materialnej strony, skoro ta pomoc rzutuje na jego sytuację życiową. Dlatego też, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie poprzestaje się jedynie na ustaleniu dochodu wnioskodawcy. Nie bez znaczenia było zatem ustalenie czy osoba/osoby pomagające skarżącemu mogą udzielić wnioskodawcy jakiejkolwiek pomocy w zakresie poniesienia za niego kosztów postępowania sądowego oraz kosztów samodzielnego ustanowienia pełnomocnika. Podkreślić przy tym należy, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądow administracyjnych m.in. w postanowieniu NSA z 21 października 2010 r., sygn. akt II FZ 513/10, postanowieniu NSA z 15.10.2013r., sygn. akt I GZ 457/13, (opubl. CBOiS) gdzie stwierdzono, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (por.). W tej sytuacji, oświadczenie wnioskodawcy zarówno, co do wysokości uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków miesięcznych nie może zostać uznane za rzetelne i wiarygodne. Oceny tej nie zmienia lakoniczne oświadczenie wnioskodawcy, że posiada długi w kwocie 70.000 zł, bowiem wnioskodawca nie przedstawił żadnych innych wyjaśnień w tym zakresie, a przede wszystkim nie uprawdopodobnił również w żaden sposób tego faktu. Należy także stwierdzić, że stwierdzenie skarżącego, że został wydany wyrok orzekający eksmisję z lokalu położonego przy "[...]" również nie zostało uwiarygodnione. Stwierdzić przy tym należy, że rozpoznającemu wniosek referendarzowi wiadomym jest, że adres zamieszkania wnioskodawcy pokrywa się z adresem prowadzonej przez niego działalności gospodarczej pod firmą "[...]". Zauważenia wymaga, że z wpisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej na dzień 01.09.2016 r. wynika, że w dniu "[...]" wnioskodawca wznowił wykonywanie indywidualnej działalności i ma status: aktywny. Powyższe wskazuje, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i jest aktywnym przedsiębiorcą. Nie można również uznać za wystarczającą odpowiedź skarżącego na pytanie w zakresie jego stanu majątkowego w okresie trzyletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca wezwany został do wykazania posiadanych przez niego nieruchomości, ruchomości powyżej kwoty 5.000 zł, w okresie od 01.01.2014 r. do 13.07.2016 r.. Tym samym odpowiedź "nie posiada jakichkolwiek pojazdów mechanicznych jak i rzeczy ruchomych, których wartość przekraczałaby kwotę 5.000 zł". nie wypełnia wystosowanego do skarżącego wezwania. Oświadczenie powyższe odnosi się bowiem do aktualnej sytuacji skarżącego i tylko co do ruchomości, potwierdza dane zawarte w formularzu wniosku PPF, które rozpoznającemu wniosek były wiadome. Złożone w ten sposób wyjaśnienie budzi wątpliwości co do jego wiarygodności, z uwagi na unikanie odpowiedzi na konkretnie postawione pytanie. W tej sytuacji, referendarz sądowy, nie mógł ocenić czy wnioskodawca w podanym okresie posiadał jakiekolwiek składniki majątkowe i jak nimi rozporządzał. Wskazywana przez skarżącego we wniosku PPF, aktualnie trudna sytuacja materialna nie przesądza, że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku skarżący nie mógł posiadać majątku umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie lub ich części. Podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jego faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mogłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS). Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.