I SA/Ol 497/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2013 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący M.C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada dochodów, jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy. Utrzymuje się z pomocy osób najbliższych. Dodał, że we wrześniu zostanie ojcem, w związku z czym zmniejszą się jego wydatku na egzystencję. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a"., strona w dniu 3 września 2013 r. została wezwana do sprecyzowania wniosku poprzez wskazanie czy wnosi o przyznanie prawa pomocy poprzez: - ustanowienie radcy prawnego czy ustanowienie adwokata, oraz uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego skarżącego, w terminie 7 dni, od daty doręczenia niniejszego pisma, takich jak: - oświadczenie w zakresie dokładnego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, ogrzewanie, opał, wodę, telefon, koszty wyżywienia, koszty ubrania, środków czystości, ewent. koszty eksploatacji samochodu, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, ewentualnie oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej wysokości oraz jej zakresu, - wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 m-ce; - wyjaśnienia czy skarżący jest zarejestrowany w urzędzie pracy i czy uzyskuje zasiłek, - wyjaśnienia czy uzyskuje dochody z pracy poza granicami Polski, jeżeli tak w jakiej wysokości, - oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone, - przedłożenie innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że wnosi o ustanowienie adwokata oraz wskazał, że wspólnie ze swoją matką J. C. utrzymuje mieszkanie, którego miesięczne koszty wynoszą około 700 zł. Koszty ubrań, wyżywienia oraz środków czystości wynoszą 300 zł. Podał, że ubezpieczenie samochodu to rocznie kwota 360 zł, nie posiada polisy ubezpieczeniowej, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie uzyskuje zasiłku. Dodał, że spodziewa się dziecka i żyje z oszczędności. Do oświadczenia dołączył potwierdzenie uiszczenia przez J. C. opłaty za mieszkanie za miesiące czerwiec i lipiec 2013 r. w kwocie 1.288,03 zł oraz wydruki z posiadanych rachunków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245§2 i 3 p.p.s.a.). W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). Dodać w tym miejscu należy, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy stwierdzić należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie odzwierciedla sytuacji materialnej strony skarżącej. Strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. Wskazała na trudną sytuację materialną nie przestawiła przy tym żadnych wiarygodnych dowodów, na potwierdzenie swoich oświadczeń. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się z pomocy osób najbliższych. Natomiast będąc wezwanym do wskazania z czyjej pomocy korzysta i podania jej wysokości oraz jej zakresu, nie odpowiedział na zadane pytanie. Skarżący wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, nie przedłożył także wyczerpujących wyjaśnień odnośnie wysokości ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nie przedstawił dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki na mieszkanie, w tym rachunków za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon itp. Nie wyjaśnił jakie i ewentualnie w jakiej wysokości ponosi inne stałe wydatki. Skarżący przedłożył jedynie potwierdzenie uiszczenia przez J. C. czynszu za dwa miesiące w łącznej kwocie 1.288,03 zł oraz wskazał, że ubezpieczenie samochodu wynosi 360 zł. Nie wskazał natomiast jakie ponosi koszty paliwa. Sąd pragnie zaznaczyć, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Strona skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania oświadczeń i nadesłania wszystkich materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżący utrudnił dokonanie pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, stwierdzić natomiast należy, że przedłożenia pełnych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy, rodzi wątpliwości co do rzetelności złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przedmiotowe oświadczenie nie może stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest bowiem właściwą podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Wobec powyższego nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy wnioskodawca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy nie tylko we wnioskowanym przez niego, ale i w ewentualnie węższym, zakresie. Brak części oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie dotyczącym sytuacji majątkowej, a także pozostających do dyspozycji środków pieniężnych i ponoszonych wydatków, nie pozwala ustalić, jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja materialna wnioskodawcy oraz, czy rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie Powyższe uniemożliwiło przyjęcie, iż została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. że wnioskodawca wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu podkreślić należy, że strona skarżąca podała, iż żyje obecnie z wcześniej zgromadzonych oszczędności. Wskazać przy tym należy, że aktualna linia orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy uznaje fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (vide: postanowienie z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 430/10, Lex nr 742485, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I OZ 724/11, Lex nr 965945). Dokonując analizy przedstawionych wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków sąd stwierdził, że na dzień 4 września 2013 r. skarżący posiadał na rachunku bankowym kwotę 3.334,65 zł. Zwrócić należy również uwagę na fakt, że skarżący w dniach 15 lipca 2013 r. i w dniu 28 sierpnia 2013 r. dokonał wpłaty na rachunek odpowiednio kwoty 6.400 zł oraz 2.500 zł. Wysokość posiadanych środków pieniężnych na rachunku bankowym oraz wpłaty dokonywane przez skarżącego na rachunek, kilkakrotnie przewyższają wysokość wpisu sądowego do uiszczenia, którego jest zobowiązany w niniejszej sprawie (500 zł). W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że prawo pomocy może być przyznane wyłącznie wtedy, gdy uiszczenie kosztów zagrozi możliwości zapewnienia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne. Nie chodzi tu zatem o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt I FPP 2/13, LEX nr 1299247). Ponadto podkreślić należy, że możliwość przyznania prawa pomocy występuje, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania. Nie dotyczy natomiast sytuacji subiektywnego przekonania o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Mając powyższe rozważania na uwadze uznać należy, iż wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie zasługiwał na uwzględnienie. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji