I SA/Ol 638/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Przedmiotem skargi "A" Sp. z o.o. (dalej jako skarżąca, Spółka, strona) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, z dnia "[...]" Nr "[...]", w przedmiocie wymiaru podatku od towarów i usług. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 4.119.743 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 41.198 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu od skargi (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na nieobowiązującym urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do wniosku załączyła kopię: postanowienia z dnia "[...]" sygn. akt "[...]" Sądu Rejonowego oddalającego wniosek strony o ogłoszenie upadłości oraz kopię postanowienia z dnia "[...]" sygn. akt "[...]" referendarza sądowego Sądu Rejonowego, ustanawiającego na rzecz Spółki radcę prawnego. Spółka, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego, złożyła wniosek na obowiązującym formularzu PPPr., w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca podniosła, że z uwagi na brak jakichkolwiek środków nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Podkreśliła, że z powodu wydanych przez organy podatkowe decyzji określających "bardzo wysokie należności podatkowe" Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. Spółka nie dysponuje żadnym majątkiem. Wobec Spółki prowadzone było postępowanie egzekucyjne, które postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył jako bezskuteczne. Wniosek strony o ogłoszenie upadłości Sąd Rejonowy prawomocnym postanowieniem z dnia "[...]" oddalił, z uwagi na brak majątku dłużnika pozwalającego na pokrycie kosztów postępowania. Oświadczyła, że za 2016 rok według bilansu poniosła stratę w kwocie 4.099.001 zł, nie posiada majątku i środków finansowych, kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł. Na koncie bankowym Spółka nie posiada środków. Nadto w pismem z dnia 24.10.2017 r. poinformowała że: w umowie Spółki przewidziano możliwość dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki lub w celu jej dokapitalizowania. Przy czym Spółka nie skorzystała z tego uprawnienia, gdyż wysokość długu ustalonego przez Urząd Skarbowy w stosunku do kwoty maksymalnie możliwej do uzyskania z tytułu dopłaty powoduje całkowicie niezasadnym i nieadekwatnym sięganie po ten instrument. Nadto wskazała, że jedyny wspólnik nie byłby w stanie uiścić dopłat. Spółka przedstawiła także uchwałę dotyczącą straty za ostatni rok obrotowy (uchwała z dnia "[...]"). Przy czym zaznaczyła, że uchwała ta nie została podjęta w trybie art. 233 § 1 ksh. W jej ocenie brak podjęcia uchwały w trybie art. 233 § 1 ksk nie zmienia oceny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Odpowiadając na pytanie w zakresie posiadanych rachunków bankowych Spółka wyjaśniła, że wszystkie zostały zablokowane i zajęte w związku z toczącym się postępowaniem podatkowym. Strona nie jest w stanie uzyskać żadnych wyciągów. Podniosła, że w aktach sprawy znajdują się dane o rachunkach bankowych, ich zajęciu i wysokości środków, które się na nich znajdują. Nadto Spółka oświadczyła, że tytułem wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika uiściła kwotę "[...]". Środki pochodzą z zaciągniętej przez Prezesa Zarządu osobistej pożyczki. Ponadto odnosząc się do kwestii wynagrodzenia pełnomocnika Spółka odwołała się do orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 6.11.1953 r. sygn. akt IC 1427/53. Do pisma załączyła kopie: zeznanie CIT-8 za 2016 r., bilanse za lata 2013-2016 oraz rachunki zysków i strat za lata 2013-2016, deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za 2016 r., akt notarialny z dnia "[...]". rep. A nr "[...]", - akt założycielski Spółki, akt notarialny z dnia "[...]". Rep. A "[...]"- protokół Zgromadzenia Wspólników Spółki. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Jednocześnie należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i posiadania na ten cel wygospodarowanych środków finansowych (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; publ: CBOSA). Spółka prawa handlowego podobnie jak każdy inny przedsiębiorca, w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17.04.2014 r I OZ 304/14,publ: CBOSA). Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13publ: CBOSA). Z przedstawionych dokumentów księgowych w postaci bilansów i rachunków zysków i strat za lata 2013-2016 wynikało, że aktywną działalność gospodarczą skarżąca prowadziła wyłącznie w 2013 r., w którym to wykazała przychód netto ze sprzedaży towarów i materiałów na poziomie "[...]", tego też okresu ( nie licząc IV kwartału 2012 r.) dotyczy skarżona przez Spółkę decyzja, na mocy której organ podatkowy zakwestionował prawo do odliczenia podatku naliczonego ze "[..]"faktur VAT na kwotę łączną "[...]". Nie ulega zatem wątpliwości, iż z uwagi na przedmiot działalności gospodarczej (obrót "[...]") i wykazany w związku z tym podatek naliczony do odliczenia we wskazanej wyżej wysokości, czyli w obszarze "wrażliwym" na nieprawidłowości w rozliczeniach VAT, skarżąca powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a przez to z ryzykiem niekorzystnych dla siebie decyzji. Zatem z racji pozyskania tak znacznych środków finansowych, pochodzących ze środków wpłacanych do budżetu przez innych podatników, skarżąca winna oczekiwać, że podlegać będzie szczegółowym kontrolom podatkowym, w wyniku których może dojść do zakwestionowania części z nich i następnie skierowania sporu na drogę sądową. Tym samym skarżąca winna mieć świadomość wymagalności ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć odpowiednie zasoby finansowe na prowadzenie sporów, mając ku temu odpowiednie możliwości. Niewątpliwie wysokość wykazanego przychodu netto za 2013 r. jak i wykazany podatek naliczony do odliczenia za ten okres umożliwiał skarżącej zabezpieczenie takich środków. Przedstawione zaś przez skarżącą uzasadnienie dotyczące nie możliwości poniesienia kosztów sądowych, które to w jej ocenie, zostało spowodowane wyłącznie wydanymi przez organy podatkowe decyzjami nakładającymi na podmiot "wysokie należności podatkowe" nie znajduje potwierdzenia w przedstawionych dokumentach źródłowych. Wbrew bowiem temu co twierdzi, aktywną działalność gospodarczą strona prowadziła wyłącznie w roku 2013 a zatem późniejsze zaniechanie prowadzenia działalności gospodarczej (lata 2014-2016) przez Spółkę nie jest związane bezpośrednio z wydanymi przez organy podatkowe decyzjami podatkowymi – (decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku VAT IV kwartał 2012 r. , I, II,III kwartał 2013 i za miesiące X,XI i XII 2013 r. wydana została w dniu "[...]"). Podobne poglądy wyraża Trybunał Praw Człowieka, który – w odniesieniu do spółki zajmującej się obrotem wierzytelnościami - stwierdził, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/1/ 2010 r nr 1783/04, Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce). W związku z powyższym podnoszony przez Spółkę fakt trudnej sytuacji finansowej spowodowany podjętymi przez organy podatkowe decyzjami nakładającymi na Spółkę "wysokie należności podatkowe" nie są okolicznościami, które w tej sytuacji mogą stanowić o przyznaniu stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim należy stwierdzić, że Spółka, która sama podnosi (co też potwierdza przedstawiona dokumentacja księgowa), że nie prowadzi już działalności gospodarczej i jest w trudnej sytuacji finansowej, nie podejmuje przy tym decyzji o możliwości zobowiązania jej jedynego wspólnika do dopłat - sama uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wysokość posiadanych zobowiązań z tytułu wydanych przez organy podatkowe decyzji podatkowych nie może stanowić wystarczającego uzasadnienia dla nie podjęcia uchwał w tym zakresie. Bierna postawa Spółki nie może na obecnym etapie postępowania skutkować przyznaniem stronie uprawnienia w postaci zwolnienia jej z kosztów sądowych, co faktycznie oznaczałoby przeniesienie tego ciężaru na ogół społeczeństwa. Zaznaczyć przy tym należy, że strona nie odniosła się w żaden sposób do kondycji finansowej jedynego wspólnika Spółki, poprzestając na lakonicznym i ogólnym stwierdzeniu, że "jedyny wspólnik nie byłby w stanie uiścić dopłaty". Podkreślić przy tym należy, że jak wynika z przedstawionych dokumentów księgowych jedyny wspólnik samodzielnie prowadził działalność gospodarczą w tak znacznych rozmiarach w roku 2013 – bowiem nie zatrudniał i nie ponosił żadnych kosztów z tytułu wynagrodzenia, pełniąc funkcję Prezesa Zarządu. Tym samym mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w tej sytuacji przyznanie Spółce uprawnienia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, tylko w oparciu o lakoniczne i ogólne stwierdzenie, iż jedyny wspólnik nie jest w stanie uiścić dopłaty, gdzie trzeba mieć na uwadze, że jedynym celem spółki handlowej jest pomnażanie majątku wspólników, nie zaś realizowanie zadań społecznie użytecznych, byłoby przerzuceniem kosztów działania spółki i jej jedynego wspólnika na ogół obywateli. Postawa strony sprowadza się zatem do biernego oczekiwania na zwolnienie od kosztów sądowych i przerzucenie tego ciężaru na Skarb Państwa przy jednoczesnym braku jakichkolwiek działań po swojej stronie. Takie działanie strony powoduje, że rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie może przyjąć, że spełniona została przesłanka wykazania przez osobę prawna, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania pomimo, że podjęła wszelkie stosowne działania aby samodzielnie ponieść ten ciężar. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów powszechnych jak i administracyjnych utrwalił się pogląd, że Spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt I ACz 1067/14 publ:orzeczenia.rzeszow.sa.gov.pl). Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 grudnia 2014 r. I FSK 459/14 (publ: CBOSA), w którym wskazał, że "jeśli spółka zrezygnowała z bycia "przedsiębiorcą" i w konsekwencji nie uzyskuje przychodów oraz nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Oczywistym też jest, że w państwie prawa dozwolona jest każda działalność gospodarcza, która jest zgodna z prawem, zatem nie mogą zostać uwzględnione w tym postepowaniu przekonania Spółki o uniemożliwianiu jej prowadzenia działalności przez organy podatkowe." Jeśli zatem Spółka nie przewidziała konieczności ponoszenia kosztów sądowych sporów sądowych związanych z prowadzaną przez nią działalnością gospodarczą, to skutki takiego działania obciążają ją. Odnosząc się do argumentu strony, iż nie posiada ona majątku w postaci aktywów stwierdzić należy, że z przedstawionej dokumentacji księgowej wynika, że Spółka w toku całego swojego funkcjonowania nie posiadała majątku w postaci aktywów, co nie wpłynęło w żaden negatywny sposób na możliwość prowadzenia działalności w znacznych rozmiarach w roku 2013, co potwierdza wysokość wykazanego przychodu netto ze sprzedaży. Tym samym, w ocenie rozpoznającego wniosek fakt, ten nie może obecnie stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Na marginesie należy stwierdzić, że fakt umorzenia przez organ podatkowy prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, z powodu bezskuteczności nie może być również wystarczającym argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Bezskuteczność prowadzanej egzekucji dotyczyła braku przez stronę majątku w postaci aktywów, których jak już wskazano wyżej, strona nie posiadała nigdy, w ramach tego postępowania organ egzekucyjny nie badał możliwości finansowych udziałowców Spółki. Na zakończenie wyjaśnić należy, że nie bez znaczenia dla kwestii możliwości poniesienia przez stronę kosztów sądowych pozostaje fakt, że skarżąca korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika pomimo, iż w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego zastępcy prawnego. Powierzenie sprawy pełnomocnikowi z wyboru wprawdzie nie jest okolicznością, która sama przez się może zdecydować o zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie Sądu w całości sytuacji majątkowej strony skarżącej ( orzeczenie SN z dnia 6 listopada 1953 R. sygn. akt I C 1427/53, OSN 1954/2/52). W tym zakresie rozpoznający wniosek nie neguje aktualności niniejszego stwierdzenia również na gruncie postępowania przed sądami administracyjnymi. Jednakże należy również mieć na uwadze specyfikę postępowania sądowoadministracyjnego, która jest odmienna od postępowania cywilnego (do którego niewątpliwie odnosi się ww. orzeczenie SN). Wojewódzki Sąd Administracyjny nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., który w sprawie nie ma zastosowania). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego lub czynności nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także art. 6 p.p.s.a. zapewnia stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) gwarancje procesowe; w razie uzasadnionej potrzeby udziela niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1 p.p.s.a.). Zatem strona działająca bez fachowego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) nie zostanie pozbawiona obrony swoich praw. Skoro jednak skarżący widzi konieczność działania w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, winien, zdaniem rozpoznającego wniosek, przewidzieć i zabezpieczyć środki także na niezbędne koszty sądowe. W przedmiotowej sprawie kwestia ta niewątpliwie miała wpływ na rozstrzygnięcie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z wyjaśnień skarżącej wynika bowiem, że środki finansowe na wynagrodzenie profesjonalnemu pełnomocnikowi pochodziły z osobistej pożyczki zaciągniętej przez jedynego udziałowa a zarazem jej Prezesa. Wyjaśniając tę kwestię skarżąca nie wskazała przy tym przyczyn, dla których jedyny udziałowiec a zarazem Prezes Zarządu nie jest w stanie opłacić również kosztów sądowych. Reasumując przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W opinii, rozpoznającego wniosek, strona decydując się na wszczęcie postępowania sądowego winna w pierwszej kolejności podjąć wszelkie dostępne środki aby samodzielnie opłacić należne koszty sądowe, a nie tylko koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W przedmiotowej sprawie, mając na uwadze powyższe, nie można uznać, że strona skorzystała ze wszelkich możliwych działań aby samodzielnie opłacić koszty sądowe. Bez względu zatem na przyczyny pozostawania przez skarżącą nadal w obrocie prawnym jako przedsiębiorca (oddalony wniosek o ogłoszenie upadłości) uznać należało, że jest ona zobowiązana do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów w tym do znalezienia również środków na ponoszenie kosztów sądowych we własnym zakresie. Tym samym na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 orzeczono jak w sentencji postanowienia.