I SA/Ol 813/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia 2012 r. do grudnia 2013 r. postanawia odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1- sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 16 listopada 2015r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, skarżący R.W.S., reprezentowany przez adwokata T. K., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sądowego, którego wysokość wnioskodawca określił na kwotę 1.860 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 80 m2. Innego majątku nie posiada. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód "[...]’ jego żona nie pracuje i nie uzyskuje dochodów, córka studiuje i nie posiada dochodów. Skarżący wskazał, iż zaciągnął kredyt na zapłacenie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym w wysokości "[...]" ponadto ponosi wydatki w postaci spłaty rat miesięcznych z tytułu podatku VAT – "[...]" i opłaty paliwowej. Oświadczył, że ponosi następujące wydatki związane z utrzymaniem: wyżywienie 800 zł, energia elektryczna 230 zł, woda 130 zł, opłaty za telefony 400 zł, podatek od nieruchomości 70 zł, utrzymanie córki na studiach 2.000 zł. Argumentując wniosek skarżący podniósł, iż dochody, które uzyskuje są jedynym źródłem utrzymania rodziny. Wskazał, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny oraz funkcjonowania firmy. Dodał, iż zobowiązany jest do zapłaty podatku od towaru i usług za okres od sierpnia 2012 r. do września 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Spłaca kredyt zaciągnięty na zapłatę podatku akcyzowego. Nadto zobowiązany jest również do zapłacenia podatku paliwowego z należnymi odsetkami. Dodał, że sytuacja na rynku transportowym powoduje opóźnienia w opłatach ze strony kontrahentów lub ich brak. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wyjaśnił, iż jego żona jest osobą bezrobotną i pozostaje na jego utrzymaniu. Ponosi również wszelkie wydatki związane z utrzymaniem córki na studiach, na które składają się opłata za wynajem pokoju 308 zł, opłata za wodę i prąd 100 zł, opłaty za dojazdy na studia 200 zł, opłaty za poruszanie się komunikacją miejską 60 zł, zakup książek 500 zł, codzienne utrzymanie, wyżywienie, środki czystości 700 zł. ( łącznie około 1.868 zł miesięcznie). Do stałych wydatków skarżącego związanych z utrzymaniem domu należą podatek za dom 826 zł rocznie ( 68,83 zł miesięcznie), opłata za energię elektryczną 654,17 (za okres wrzesień-grudzień 2015r.), opłata za wodę i ścieki 536,83 zł (za okres wrzesień-grudzień 2015r.), opłata za utrzymanie psów 72 zł, opłaty za telefon, Internet LTE 173,54 zł, opłaty za telefony komórkowe 836,34 zł, opłata za telefon stacjonarny, Internet, telewizję kablową 329,75 zł, polisa ubezpieczeniowa dom 184 zł. Skarżący oświadczył również, że koszty związane ze stanem jego zdrowia wynoszą miesięcznie około 250 zł są to wizyty u lekarza i zakup lekarstw, koszty związane ze stanem zdrowia jego żony wynoszą 100 zł miesięcznie w związku z przyjmowaniem lekarstw oraz 500 zł koszty wizyt u lekarzy specjalistów, koszty związane ze stanem zdrowia jego córki, to kwartalne wizyty u "[...]" i koszty przyjmowanych lekarstw 50 zł. Wnioskodawca wyjaśnił, iż spłaca dwa kredyty jeden w wysokości "[...]" z czego kwota spłaty za okres maj-lipiec 2015r. wynosi "[...]" oraz kredyt w wysokości "[...]", którego miesięczna rata wynosi "[...]". Ponadto spłaca zadłużenie z tytułu podatku VAT – około "[...]"miesięcznie. Roczne koszty opłacanych przez skarżącego ubezpieczeń od nieszczęśliwych wypadków wynoszą łącznie 337 zł za całą rodzinę. Wnioskodawca przedłożył również wyciągi z rachunku bankowego za okres wrzesień-grudzień 2015r z saldem na koniec roku w kwocie "[...]". Wyjaśnił również, że posiada nieruchomość o powierzchni "[...]’ która zabezpieczona jest kredytem hipotecznym w wysokości "[...]". Innego majątku nie posiada. Oświadczył, że posiada samochód marki "[...]" rocznik 2000, którego utrzymanie kosztuje w skali roku około 997 zł (ubezpieczenie, naprawy, przegląd techniczny). Skarżący złożył również oświadczenie w zakresie ponoszonych kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (k.58). Nadto przedłożył również: zestawienie przychodów i kosztów za rok 2015 (k. 61), kopie deklaracji VAT – 7 za miesiące wrzesień-listopad 2015r. (k.62-67), kopie ewidencji środków trwałych na listopad 2015r. (k.60). Złożył również oświadczenie o wysokości kosztów związanych z korzystaniem z usług profesjonalnych pełnomocników na kwotę 1.000 zł (k.49). Podkreślić należy, że pomimo wezwania wnioskodawca nie przedstawił odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego jak i odpisu dokumentu potwierdzającego wysokość opłat związanych z reprezentowaniem wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, publ. CBOiS). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, publ. CBOiS). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (publ. CBOiS), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi dochody. Jak wynika z zestawienia przychodów i kosztów za bieżący rok skarżący osiągnął w okresie styczeń – grudzień 2015r. dochód w wysokości "[...]" tj. około "[...]" miesięcznie. Wnioskodawca posiada majątek w postaci środków trwałych o wartości nabycia "[...]" zł, na który składają się samochody ciężarowe, naczepy oraz ciągniki siodłowe. W tym ostatniego zakupu dokonał w maju 2015r. za kwotę "[...]", co oznacza, że wnioskodawca systematycznie rozwija prowadzoną działalność gospodarczą, a jej funkcjonowanie nie jest zagrożone. Przedstawione odpisy deklaracji VAT-7 wskazują, że od września 2015 r. do listopada 2015 r. skarżący dokonał nabycia towarów i usług na kwotę "[...]" przy czym dokonał dostaw i świadczył usługi na kwotę "[...]". Wymienione dokumenty podatkowe wskazują, że wykazane obroty dla podatku od towarów i usług są znaczne, co potwierdza, że prowadzona działalność gospodarcza przynosi dochody wystarczające na utrzymanie rodziny i funkcjonowanie firmy. Należy również mieć na uwadze, iż prowadzona działalność nie przynosi strat, przeciwnie jak wskazano wyżej przynosi zyski. Prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego o wartościach wykazanych w dokumentach źródłowych oznacza, że jest ona dla wnioskodawcy rentowna i opłaca się ją prowadzić, a co za tym idzie, że dostarcza i może dostarczyć środków umożliwiających poniesienie również kosztów sądowych. O powyższym świadczą również wydatki przedstawione przez wnioskodawcę, w szczególności poza bieżącymi kosztami utrzymania rodziny domu i firmy, możliwość spłacania kredytów w łącznej wysokości około "[...]" miesięcznie, spłatę zadłużenia z tytułu podatku VAT – "[...]" miesięcznie oraz uiszczenie kosztów profesjonalnej obsługi prawnej. Wskazane okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonej przez wnioskodawcę firmy i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania wnioskodawcy do osób wymagających pomocy państwa w zakresie ponoszenia za niego kosztów sądowych. Nie można również, w tym stanie rzeczy, uznać, że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych opłat sądowych zainicjowanego przez niego postępowania sądowego. Średnie miesięczne wydatki skarżącego związane z utrzymaniem rodziny i domu (poza miesięcznymi wydatkami związanymi ze spłatą kredytów) oscylują w granicach 4.000 zł. Skarżący nie podniósł przy tym, że ma trudności czy też zalega ze spłatą zaciągniętych zobowiązań. Nie wykazał również żadnych nadzwyczajnych i szczególnych wydatków obciążających go oraz jego rodzinę. Nadto należy stwierdzić, że sytuacja materialna strony była już przedmiotem oceny dokonanej przez Wojewódzki Sad Administracyjny w Olsztynie w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 516/15, gdzie tut. Sąd postanowieniem z dnia 5.10.2015r., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ocenę tę podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 17.11.2015 r. sygn. akt I GZ 739/15 oddalił zażalenie skarżącego. NSA stwierdził m.in., że "Przedstawione przez niego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej nie świadczą bowiem, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 2.000 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje stałe dochody, oraz dokonuje inwestycji w ramach jej prowadzenia (zakup naczepy w dniu 22 maja 2015 r. za kwotę "{...]" zł.). Miesięczne koszty utrzymania rodziny rzędu 4.000 zł również nie świadczą o tym, że sytuacja majątkowa skarżącego jest na tyle trudna, by musiał korzystać on z prawa pomocy". Podkreślić należy, że informacje, dotyczące stanu majątkowego R.W. S. przedstawione do tej sprawy, co do zasady nie różnią się od tych podanych wcześniej, co oznacza, że nie doszło do zmiany jego kondycji materialnej. Wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody i ponosi koszty utrzymania rodziny. Odnosząc się do kwestii wysokości opłat poniesionych przez wnioskodawcę w związku z korzystaniem z usług profesjonalnego pełnomocnika należy podkreślić, że wnioskodawca pomimo wezwania do przedstawienia zarówno oświadczenia o wysokości poniesionych w związku z tym faktem opłat zobowiązany był do przedstawienia odpisu dokumentu potwierdzającego tą okoliczność, czego jednak nie uczynił. Tym samym należy stwierdzić, że wiarygodność złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń co wysokości poniesionych z tego tytułu kosztów budzi wątpliwości co do ich prawdziwości. Pomimo jednak tych wątpliwości, fakt uzyskiwani dochodów z tytułu prowadzonej działalności ok. "[...]" miesięcznie, miesięczne koszty utrzymania rodziny ok. 4000 zł nie świadczą, iż wnioskodawca spełnia warunki do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do okoliczności spłaty rat zaciągniętych kredytów, czy też spłaty zaległości z tytułu podatku VAT stwierdzić należy, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 8 grudnia 2015 r., I OZ 1588/15; z 4 listopada 2015 r., I GZ 723/15 , publ. www.nsa.gov.pl). Wstępując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego strona powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań. Za ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych uznaje się pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienie NSA z 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09, publ. www.nsa.gov.pl), w szczególności spłata rat kredytu nie ma pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (zob. postanowienia NSA: z 4 marca 2014 r., I OZ 140/14; z 20 października 2011 r., I OZ 783/11, publ. www.nsa.gov.pl). Oceny tej nie zmienia fakt, iż celem zaciągniętych kredytów była spłata zobowiązań z tytułu zobowiązań podatkowych. Zarówno bowiem należności z tytułu podatków jak i należności z tytułu opłat sądowych są dochodami Państwa, zaś fakt zapłaty jednych nie stanowi uzasadnionej podstawy do zwolnienia z innych należnych Państwu opłat (dochodów). Ewentualne przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych z powodu spłaty zaległości podatkowych oznaczałoby nic innego jak, akceptację działań strony, prowadzących do powstania zaległości podatkowych i postawiłoby ją w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych obywateli terminowo i rzetelnie rozliczających się z budżetem Państwa. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy uzyskuje dochody, które umożliwiają, jak wskazują na to ponoszone wydatki, również poniesienie kosztów sądowych. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza funkcjonuje prawidłowo osiągając zyski, a jej byt nie jest zagrożony. Rodzaj i wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków nie wskazuje, aby niemożliwe było poniesienie przez niego kosztów sądowych związanych z wniesioną skargą. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.