II SA/Ol 216/12

Dnia 12 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Anna Głażewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 roku ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W dniu 23 grudnia 2011 r. P. S. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad T. K., wobec której orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności, oraz która wymaga pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Do wniosku załączono m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności T. K. oraz zaświadczenie o podleganiu przez wnioskodawcę ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 18 grudnia 2000 r. Po rozpatrzeniu wniosku i zebraniu materiału dowodowego w tej sprawie, działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzją z dnia 17 stycznia 2012 r. orzekła o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną T. K. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 ust. 1 pkt 2, ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej: u.ś.r., rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 298 poz. 1769, ze zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. Nr 129, poz. 1058), art. 104 Kpa oraz art. 128 i art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W uzasadnieniu zacytowano przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z określonymi wskazaniami. Przywołano treść art. 128 i art. 132 k.r.o, zgodnie z którymi obowiązek dostarczenia środków utrzymania obciąża krewnych (zstępni i wstępni) oraz rodzeństwo, przy czym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Wskazano także, iż krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Stwierdzono, iż zgodnie z tymi regulacjami ustawodawca konsekwentnie utrzymał zasadę, iż do świadczenia pielęgnacyjnego uprawnieni są jedynie krewni osoby wymagającej opieki i to z najbliższego kręgu, natomiast dalsi tylko wówczas, gdy bliżsi nie mogą tej opieki świadczyć. Osobom obcym ustawodawca wcale nie przyznał takiego świadczenia. Wskazano, iż w toku postępowania ustalono, iż P. S. nie należy do kręgu osób uprawnionych, nie należy również do członków rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. Osoba wymagająca opieki p. T. K. jest "[...]" wdową, posiadającą czwórkę dzieci, przy czym jak podała dzieci się nią nie interesują. Posiada kontakt tylko z jedną córką. Od dnia 20 października 2011 r. jest zameldowana u wnioskodawcy na pobyt czasowy. Wymaga stałej opieki i pomocy drugiej osoby, które to czynności wykonuje wnioskodawca tj. wizyty lekarskie, podawanie leków, mycie, ubieranie, posiłki. Organ stwierdził, iż zainteresowany jest osobą obcą w stosunku do p. K., zatem nie należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie jest z nią spokrewniony. Od decyzji tej P. S. złożył odwołanie wnosząc o pozytywne rozpoznanie jego wniosku i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśnił, że p. K. mieszka u niego i jest osobą chorą, wymagającą stałej i długotrwałej opieki z uwagi na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Choruje na "[...]". Musi mieć całodobową opiekę, podawanie leków, gdyż sama ich nie może przyjmować z uwagi na próby samobójcze. Tylko jedna córka mieszkająca w "[...]" kontaktuje się z matką lecz ona nie może nią się zająć, gdyż ma trójkę małych dzieci i sama korzysta z pomocy społecznej. Pozostałe dzieci od 9 lat nie interesują się matką. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 6 lutego 2012 r., nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia wskazano, iż zasady i tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika z art. 17 ust. 1 tej ustawy dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego koniecznym jest sprawowanie rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej opieki oraz niepodejmowanie z tego powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacja z aktywności zawodowej, przy czym świadczenie to przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także opiekunowi faktycznemu dziecka. . Po myśli zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Z powołanych przepisów wynika jednoznacznie, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczeniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej. Organ przywołał także treść art. 617 K.r.o. oraz art. 128 wskazując, kto stanowi krewnych w linii prostej oraz kolejność obowiązku alimentacyjnego, który polega na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności. Kolegium potwierdziło za organem I instancji, iż P. S. jest względem p. T. K. osobą obcą, nie jest z nią spokrewniony, wobec czego nie może domagać się prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powołano się na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, w których wykluczono możliwość przyznania takiego świadczenia w stosunku do osoby obcej (por. wyrok WSA w Gdański z dnia 20 lipca 2011 r. sygn. II SA/Gd 396/11, WSA w Szczecinie z dnia 13 października 2010 r. sygn. II SA/Sz 653/10, WSA w Opolu z dnia 3 sierpnia 2010 r. sygn. II SA/Op 345/10, WSA w Olsztynie z dnia 29 listopada 2011r. sygn. II SA/Ol 852/11 i z dnia 26 grudnia 2011 r. sygn. II SA/Ol 870/11). Poza tym organ wskazał, iż wnioskodawca nawet gdyby był osobą zobowiązaną do alimentacji, a w tej sprawie nie jest, to i tak nie mógłby otrzymać wnioskowanego świadczenia, gdyż jest rolnikiem. Jak wynika z zaświadczenia KRUS Placówka Terenowa w "[...]" podlega on obowiązkowemu ubezpieczeniu rolniczemu z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni 14,66 ha położonego na terenie Gminy "[...]". Na powyższą decyzję P. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia oraz przyznania świadczenia aby mógł nadal opiekować się p. K. W treści powtórzył w całości argumenty przedstawione w odwołaniu wyjaśniając, iż z uwagi na stan zdrowia osoba ta wymaga jego opieki, gdyż nikt inny nie może jej realizować. Odnośnie zarzutu posiadania gospodarstwa rolnego wyjaśnił, iż ta okoliczność nie przeszkadza mu w sprawowaniu opieki. Zarzucił, iż inne osoby mające jeszcze większe gospodarstwa otrzymały takie świadczenia tylko jemu odmówiono. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ w całości podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w decyzji wyjaśniając, iż przyczyną odmowy świadczenia jest fakt bycia przez skarżącego osobą obcą w stosunku do wymagającej opieki. P. K. Organ nie neguje natomiast, iż osoba ta wymaga pomocy osób trzecich w codziennych czynnościach, jednakże jemu takie świadczenie nie przysługuje, gdyż ustawodawca nie dopuszcza możliwości przyznania takiego świadczenia z tytułu opieki nad pełnoletnią osoba obcą w stosunku do której nie istnieje po stronie skarżącego obowiązek alimentacyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) zwanej dalej: ustawą ppsa., stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. wynika z kolei, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Odmawiając przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia organy orzekające wskazały na przesłankę braku istnienia pomiędzy skarżącym i osobą w związku z opieką nad którą wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne braku jakiegokolwiek pokrewieństwa tj. braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r., gdyż na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. Nadto na marginesie Kolegium wskazało także na istnienie kolejnej przesłanki, która miałaby znaczenie w przypadku istnienia stosunku pokrewieństwa, tj. posiadanie przez skarżącego statusu rolnika podlegającego ubezpieczeniu społecznemu z tytułu posiadania własnego gospodarstwa rolnego o pow. 14,66 ha. Analizując zasadność powyższego stanowiska w kontekście przytoczonych przepisów, skład orzekający Sądu doszedł do przekonania, że skarżący nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym regulowanym przepisami Działu III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), zwanej dalej K.r.o., zatytułowanego "Obowiązek alimentacyjny". Stosownie do przepisu art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 617 § 1 zd. pierwsze i § 2 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd. oraz linię zstępną, do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd. W niniejszej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych sprawy P. S. jest osobą obcą wobec p. T. K., wynajął jej jedynie jeden pokój w swoim domu, gdyż jak oświadczył na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. nie miała gdzie się podziać po wyjściu ze szpitala. Zatem nie należy do kręgu osób, na których na zasadzie art. 128 K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż nie jest jej krewnym w linii prostej. Jak słusznie stwierdził organ odwoławczy, sam fakt opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy ze strony osób trzecich legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że p. K. jest wdową posiadającą czwórkę dzieci, przy czym tylko jedna z jej córek zamieszkała w "[...]" utrzymuje z nią kontakt. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały właściwej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji prawidłowo uznały, że skarżący nie jest uprawniony do uzyskania dochodzonego świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad osoba obcą. Jak wywiedziono już wyżej, istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest przesłanką konieczną, warunkującą przyznanie tego świadczenia. Oznacza to, że niespełnienie tej przesłanki wyklucza możliwość jego przyznania. Dodać również należy, że art. 17 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dodany przez art. 13 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz.U.09.219.1706), wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2010 r. W przepisie tym ustawodawca doprecyzował krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z ust. 1a świadczenie to przysługuje przede wszystkim osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Z kolei dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych, albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. Ostatnia nowelizacja przepisów ustawy, odnosząca się do świadczenia pielęgnacyjnego utrzymała zatem zasadę, że do świadczenia tego uprawnieni są krewni osoby wymagającej opieki i to z najbliższego kręgu, natomiast dalsi krewni tylko w warunkach precyzyjnie określonych w ustawie. Osobie obcej ustawodawca prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie przyznał. W tej sytuacji uznać należało, że zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy, są zgodne z obowiązującym prawem. Posiadanie przez p. K. wymaganego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak i brak możliwości sprawowania opieki przez najbliższą krewną nie mogły, w świetle obowiązujących przepisów prawa, skutkować przyznaniem skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Słusznie zauważyło Kolegium, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 ust. 1 i ust. 1a). Argumenty podnoszone przez skarżącego, niewątpliwie istotne z punktu widzenia sytuacji życiowej i zdrowotnej zamieszkującej u niego p. K., nawet przy najwyższym stopniu zrozumienia, nie mogły zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, albowiem dotyczyły one sfery pozaprawnej. Także bez wpływu dla rozpoznania tej sprawy pozostaje okoliczność, iż skarżący jest rolnikiem podlegającym obowiązkowemu ubezpieczeniu z tego tytułu, co potwierdza zaświadczenia KRUS Placówka Terenowa w "[...]" z 21 grudnia 2011r. Wprawdzie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypowiedziany został pogląd, iż taka osoba nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad osobą jej wymagającą (por. wyrok. NSA z dnia 11 marca 2011 r. sygn. I OSK 1987/10 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl), jak i pogląd przeciwny, iż sam fakt bycia rolnikiem nie wyklucza jeszcze takiej osoby z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli z ustalonego w stanie stanu faktycznego wynika, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie uniemożliwia sprawowania opieki nad osobą jej wymagającą (por. wyrok. Wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r., sygn. I OSK 2136/11, dostępny CBOSA), to w tej sprawie ta przesłanka nie miała znaczenia, bowiem nie została spełniona podstawowa przesłanka jaką jest istnienie po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie obowiązku alimentacyjnego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.