II SAB/Ol 57/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2014 r. wniosku A.Z. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A.Z. na bezczynność i przewlekłość Wojewody w przedmiocie sprzeciwu do zgłoszenia rozbiórki obiektu postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Po oddaleniu zażalenia A.Z. na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych (postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013 r. sygn. II OZ 955/13), skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi pod rygorem jej odrzucenia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył wniosek na formularzu PPF z dnia 11 grudnia 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie imiennie wskazanego adwokata (k. 82-83 akt sądowych). We wniosku tym wskazał, że jest osobą ubogą, co wynika z wniosków i załączników składanych już wcześniej do tut. Sądu. Podał, że w skład jego majątku wchodzi budynek mieszkalny o powierzchni 111,54 m2 (do rozbiórki), mieszkanie o powierzchni 36 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Skarżący wskazał w rubryce dotyczącej zasobów pieniężnych "środki w ujemnej wysokości -3.00". Przedmiotów wartościowych nie posiada. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt II SAB/Ol 57/13 odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Skarżący bowiem mimo wskazań zawartych w postanowieniach Sądów obu instancji, wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy, poza rozszerzeniem jego zakresu, nie odniósł się w żaden sposób do stanowiska co do nieujawniania przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tej sytuacji zaniechano ponownego wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego i stwierdzono, że nie wykazał on spełnienia przesłanki uzasadniającej zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jego rzecz adwokata. W złożonym sprzeciwie wniesionym w dniu 14 stycznia 2014 r. (data nadania przesyłki pocztowej) strona zarzuciła naruszenie przepisów regulujących przyznawania prawa pomocy. I tak na wstępnie wskazała na naruszenie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej: ustawą ppsa., poprzez jego niezastosowanie i bezprawne przyjęcie, że strona nie wykazała realnego ubóstwa i braku środków finansowych, art. 183 § 1 pkt 5 w związku z art. 255 ustawy ppsa., gdyż rozstrzygnięciem skarżonym sprzeciwem pozbawiono stronę praw do należytego i właściwego rozpoznania zakresu i charakteru jej sprawy z wniosku PPF z dnia 11 grudnia 2013 r. Dodatkowo skarżący podniósł zarzuty naruszenia: art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy ppsa. poprzez wadliwe uznanie, że skarżący może realnie ponieść koszty wnioskowanej pomocy bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie oraz poprzez przyjęcie, że skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych informacji, w sytuacji gdy skarżący nie był wzywany w sprawie złożonego wniosku; art. 245 § 3 ustawy ppsa. polegające na bezprawnym uznaniu, że strona nie podlega pod prawo wnioskowanej pomocy, gdyż środki którymi dysponuje dają jej możliwość poczynienia oszczędności, które mogłyby być przeznaczyć na pokrycie kosztów; art. 246 § 1 pkt 1 ustawy ppsa. polegające na bezprawnym uznaniu, że skarżący w ogóle nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postepowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny, art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 252 § ustawy ppsa. poprzez stwierdzenie, że skarżący nie wypełnił wniosku w formie przewidzianej prawem, gołosłowne twierdzenie, że nie przedstawił informacji, które wskazywałyby okoliczności i podstawy uzasadniające przyznanie wnioskowanej pomocy, brak wyjaśnienia twierdzenia "w sposób nie budzący wątpliwości", którym uzasadniono odmowę przyznania pomocy, bezprawność działania polegająca na dokonaniu oceny wniosku strony przez pryzmat innych spraw sądowych, czy wcześniejszych rozstrzygnięć; art. 258 § 2 pkt 7 ustawy ppsa. przez niezasadne i nieobiektywne wywody, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez pozbawienie go prawa do sądu. Wnioskodawca stwierdził, że przedłożył żądane dokumenty, jak również wykazał, że jest osobą ubogą i nie posiada środków finansowych na swoje utrzymanie. Odmowę przyznania prawa pomocy uznał za nieobiektywną i naruszającą przepisy prawa. Zarządzeniem z dni 31 stycznia 2013 r. A.Z. stosownie do art. 255 ustawy ppsa. został wezwany do przedłożenia aktualnego oświadczenia wskazującego: - źródło utrzymania w poszczególnych miesiącach począwszy od sierpnia 2013 r., - wszystkie kategorie ponoszonych miesięcznie wydatków, ich rodzaj, wysokość i źródło finansowania, - sposób wykorzystywania nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (w tym odrębnie każdej z wykazanych pod pozycją "nieruchomość rolna") oraz ewentualny dochód uzyskiwany z tych nieruchomości; w przypadku gdy jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu - wskazać dodatkowo przyczyny braku jej/ich wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu uprawy, dzierżawy, najmu, itp.), - kopie aktów notarialnych nabycia nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (dopuszczalne jest jedynie usunięcie danych zbywcy); - kopie dowodów opłacenia w 2013 r. należności związanych z posiadaniem nieruchomości wykazanych we wniosku; - wyciągi ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy. Pismem z dnia 24 lutego 2014 r. skarżący poinformował, że nie widzi potrzeby nadsyłania ponownie dokumentów źródłowych wnioskowanych przez Sąd w niniejszej sprawie, skoro takie dokumenty i wyjaśnienia przedłożył do sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 na zarządzenie z dnia 7 stycznia 2014 r. Skoro Sąd w innej sprawie posiada obecnie wnioskowane dokumenty źródłowe to jest w ich posiadaniu i nie ma potrzeby ponownego ich nadsyłania, gdyż może je uzyskać z akt o sygn. II SAB/Ol 101/12. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy ppsa., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Przypomnieć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/11, dostępne w CBOSA). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy ppsa., prawo pomocy jest przyznawane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi złożył ponownie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie imiennie wskazanego adwokata. Powinien zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tymczasem skarżący w złożonych wnioskach podał jedynie, że w skład jego majątku wchodzi budynek mieszkalny o powierzchni 111,54 m2 (do rozbiórki), mieszkanie o powierzchni 36 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Skarżący nie wskazał żadnych zasobów pieniężnych (saldo środków -3), przedmiotów wartościowych oraz dochodów, chociaż wielokrotnie sądy obu instancji wyjaśniały skarżącemu, że chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny. Pomimo wcześniejszego wezwania skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, skarżący nadal nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków. Nie nadesłał żądanych dokumentów wyjaśniając jedynie, że dokumenty takie znajdują się już w Sądzie przy sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 załączone na zarządzenie z dnia 7 stycznia 2014 r., jednakże z nadesłanych do tamtej sprawy kserokopii dokumentów wynika, że skarżący nadesłał w większości dokumenty już wcześniej przedstawione i ocenione przez Sądy obydwu instancji jako niewystarczające do wykazania rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego. Jedynymi nowymi dokumentami były kserokopie potwierdzenia uregulowania należności z tytułu: podatku od nieruchomości i rolnego za 2013 r w kwocie 70 zł oraz podatku od nieruchomości w wysokości 11 zł, które to należności zostały uregulowane w dniu 14 listopada 2013 r. oraz dwa odcinki uregulowanej należności za lokal mieszkalny z tytułu czynszu w wysokości 29,97 zł i funduszu remontowego w wysokości 71,50 zł uregulowanych w dniu 11 grudnia 2013 r. Jednakże nadal skarżący nie wyjaśnił źródła pochodzenia środków finansowych z których uregulował te należności informując w sposób ogólny, że korzysta z pomocy rodziny. Nadesłana kserokopia wydruku z rachunku bankowego nie obejmuje natomiast okresu stycznia i lutego 2014 r. Pozostałe dokumenty dotyczące kserokopii aktów notarialnych tak jak w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (karta 29-33 akt) zawierają zacienione wszelkie informacje pomimo wskazania w wezwaniu, że mogą zostać usunięte jedynie dane dotyczące zbywcy nieruchomości. Zatem skarżący składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił informacji oraz dokumentów pozwalających na określenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej, mimo że wiedział z postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2013 r. sygn. akt II OZ 955/13, iż ich brak uniemożliwi Sądowi ocenę możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania. W tym miejscu warto przypomnieć skarżącemu, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest prezentowane stanowisko, zgodnie z którym niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 ustawy ppsa. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006 r. sygn. I OZ 1551/05). Taki kierunek wykładni art. 255 ustawy ppsa. Sąd w pełni podzielił w przytoczonej sprawie. Taki kierunek wykładni wskazanego przepisu był przyjmowany dotąd również w tych sprawach, w których z żądaniem przyznania prawa pomocy zwracał się sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. II OZ 442/13; postanowienie NSA z dnia 10 maja 2013 r. sygn. II OZ 347/13; postanowienie NSA z dnia 10 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 348/13; postanowienie NSA z dnia 14 kwietnia 2013 r. sygn. I OZ 253/13; postanowienie NSA z dnia 10 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 128/13; postanowienie NSA z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt II OZ 776/13; postanowienie NSA z 24 września 2013r. sygn. akt II OZ 777/13; postanowienie NSA z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I OZ 793/13; postanowienie NSA z dnia 30 października 2013r. sygn. akt II OZ 918/13; postanowienie NSA z dnia 30 października 2013r. sygn. akt II OZ 919/13), wobec czego powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Pozostawanie przez osobę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy w stanie ubóstwa nie jest uzależnione od subiektywnego nastawienia wnioskodawcy do swojej sytuacji majątkowej, ale od przyjętej przez Sąd oceny tejże sytuacji, która rozważana być musi w oparciu o zobiektywizowane kryteria. Niewskazanie zaś przez skarżącego, kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej następuje to formie i zakresie, czyni sytuację majątkową strony niewyjaśnioną. Skarżący zaś permanentnie, mimo kolejnych wezwań (wezwanie z dnia 18 czerwca 2013 r. i ostanie wezwanie z dnia 4 lutego 2014r.), nie wskazuje swoich źródeł utrzymania. Nie ujawnia przy tym jakie osoby kryją się pod podawanym przez niego pojęciem "rodzina" i w jakiej wysokości te osoby udzielają mu pomocy. Wnioskodawca uporczywie nie ujawnia określonych w wezwaniach danych. W dalszym ciągu też przesyła "anonimizowane" akty notarialne działek (dane o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały przez skarżącego usunięte), z których nic nie wynika i które nie pozwalają Sądowi na jakąkolwiek rzetelną ocenę stanu majątkowego strony. Nie pozwolił on zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Biorąc zatem pod uwagę dane zawarte w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające ze złożonych wcześniej przez skarżącego oświadczeń i dokumentów oraz dokumentów znajdujących się przy sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 stwierdzić należy, że nie wykazał on, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Złożone w niniejszej sprawie oświadczenia wnioskodawcy, wbrew stanowisku wyrażonemu w sprzeciwie, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Skoro zaś wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby te okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna mieć świadomość i w tej sprawie posiada taką wiedzę, co wynika z wcześniejszych orzeczeń sądów obu instancji wydanych w tej sprawie na skutek wniosku z dnia 12 czerwca 2013 r., że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Skoro w niniejszej sprawie na skutek kolejnego wniosku z dnia 11 grudnia 2013 r., którym strona rozszerzyła zakres pomocy o ustanowienie w sprawie imiennie wskazanego adwokata, wnioskodawca uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, gdyż przedłożył do oceny Sądu jedynie wybrane informacje i dokumenty, to powinien był liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie art. 45 ust. 1 Konstytucji, wyjaśnić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy zatem uwzględnić zarówno zasadę zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania jak i zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, gdyż przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przerzuceniem tego ciężaru na budżet Państwa. Dostrzec jednakże trzeba, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczenie to nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., II FZ 398/10, dostępne w CBOSA). Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy ppsa., postanowił jak w sentencji.