II SAB/Ol 66/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku S.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.P. na bezczynność Wojskowego Koła Łowieckiego ""[...]" w udostępnieniu informacji publicznej postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. S.P. złożył do tut. Sądu skargę na bezczynność Zarządu Koła Łowieckiego "[...]" w udzieleniu informacji publicznej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, pismem z dnia 20 czerwca 2014 r., S.P. wniósł o zwolnienie go od uiszczenia tej opłaty, argumentując, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla siebie i rodziny. W dniu 3 lipca 2014 r. skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podał w nim, że nie posiada wystarczających dochodów na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu i niezbędnych kosztach leczenia. W rubryce nr 6, w której należy wpisać osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazał żonę, dodając, że pozostają w "rozłączności majątkowej". Skarżący nie wykazał żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych, podał natomiast, że otrzymuje rentę w kwocie 424,14 zł i wynagrodzenia za pracę w kwocie 200,37 zł, zaś dochód żony stanowi emerytura w kwocie 808,93 zł. W rubryce nr 11, skarżący podał, że: "Zniesiona wspólnota majątkowa z żoną (...). Żona nie łoży na moje potrzeby (...)". W odpowiedzi na wezwanie z dnia 9 lipca 2014 r., skarżący przedłożył wyciąg bankowy za okres 2 miesięcy. Zaznaczył, że konto bankowe służy do spłacania zadłużenia na karcie kredytowej, które wynosi 4.693,27 zł. Oświadczył, że żona nie posiada rachunku bankowego. Przedstawił kopie pokwitowań pocztowych wypłacanej mu renty w kwocie 424,14 zł (brutto 1.819,80 zł) oraz emerytury żony w kwocie 808,93 zł netto (brutto 943,88 zł). Wskazał, że koszty leczenia nie są stałe, a jednorazowe uiszczenie wpisów w innych sprawach wynikało z zaciągniętego kredytu. Z wyjaśnień wynikało ponadto, że zamieszkuje wraz z żoną w lokalu przy "[...]", należącym do zatrudniającej go spółki, która ustanowiła na rzecz skarżącego dożywotnią służebność mieszkania i ponosi koszty zamieszkiwania w zamian za zarządzanie przez skarżącego kompleksem zabudowań. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, wskazując, że podane przez skarżącego informacje nie są spójne, przez co nie wykazał on zasadności wniosku. Referendarz zauważył, że w ciągu dwóch miesięcy na rachunek bankowy skarżącego dokonane zostały (przez W.P., posługującego się tym samym adresem, co skarżący), tytułem "zwrotu", cztery przelewy (wewnętrzne) w łącznej kwocie 1.500 zł. Ponadto stwierdził, że renta skarżącego wynosi brutto nie 424,14 zł, jak podał, lecz 1.819,80 zł. Zarzucił, że wnioskodawca nie podał wysokości poszczególnych kategorii wydatków, w tym powoływanych w uzasadnieniu wniosku kosztów leczenia oraz nie przedłożył żądanych kopii zeznań podatkowych. Referendarz podkreślił, że twierdzenie strony, według którego uiszczenie wpisów w pięciu postępowaniach sądowoadministracyjnych przełożyło się na debet karty kredytowej, nie znalazło potwierdzenia w dostarczonych dokumentach. Podane zadłużenie nie było bowiem uwzględnione w saldzie przedłożonego wyciągu bankowego. W sprzeciwie, złożonym do tut. Sądu, skarżący podniósł, że od 1995 r. ma z żoną rozdzielność majątkową, zatem wspólne rozpatrywanie ich dochodów jest mylące, tym bardziej, że łoży na żonę alimenty ustanowione wyrokiem sądowym. Zaznaczył, że żona nie musi ponosić wydatków innych, niż niezbędne dla utrzymania i nie akceptuje wydatków ponoszonych na rzecz ochrony przyrody, czy niezbędnych dla ochrony interesu prawnego. Wyjaśnił, że kwota 1.500 zł, zwrócona mu przez syna, nie stanowi wsparcia, lecza rozliczenia rodzinne, np. za odbierane na rzecz syna przesyłki z zamówieniami z portalu Allegro. Podał, że syn udziela jemu i żonie drobnego wsparcia, np. na zakup leków, gdy ich koszt przekracza możliwości małżonków. Skarżący przedłożył faktury z dnia 23 lipca 2014 r. za zakup leków, wystawione na niego i żonę w łącznej kwocie 1.072,31 zł, podkreślając, że suma ta wypełnia kwotę otrzymaną od syna. Na wezwanie Sądu, skarżący poinformował, że nie jest Prezesem spółki z o.o. "[...]", pełni natomiast formalnie funkcje Prezesa "[...]" spółki z o.o., lecz nie pobiera z tego tytułu wynagrodzenia. Załączył wyrok Sądu Rejonowego "[...]" z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt "[...]" o podwyższeniu alimentów od skarżącego na rzecz jego żony, ustalonych ugodą z dnia 7 lutego 2017 r., do kwoty 1.400 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd w Olsztynie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od tej zasady. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić należy, że użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje dopiero w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy, to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki, mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 21 lutego 2013 r., sygn. akt II FZ 87/13; 19 grudnia 2012, II FZ 972/12). Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2006, s. 527). W konsekwencji powyższego, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej strony skarżącej. Wnioskodawca musi udzielić w każdej zainicjowanej sprawie wyczerpujących informacji, które umożliwią każdorazowo ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym ponownie podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Zwolnienie od ponoszenia kosztów stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego zwolnienie takie musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w tym jego możliwości płatniczych ma być obiektywna, czemu służy swobodna ocena dowodów, uwzględniająca doświadczenie życiowe oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie, skarżący nie wykazał okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wbrew przekonaniu strony, umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną, nie ma znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania, bowiem rozdzielność ta nie zwalnia z pomocy finansowej między małżonkami. Stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt I GZ 47/13 oraz z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt I FZ 62/13, LEX nr 1299277, a także WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1390/13, WSA w Lublinie z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 35/14, publ. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajduje umocowanie prawne w art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 z późn. zm.), zaś w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia zatem nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach NSA z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05). W świetle powyższego, stwierdzić należy, że przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego, nie można pominąć sytuacji materialnej jego żony, z którą wspólnie mieszka. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że wysokość stałych miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony wynosi łącznie ok. 2.833 zł netto (renta skarżącego: 424,14 zł, wynagrodzenie za pracę skarżącego: ok. 200 zł, emerytura jego żony: 808,93 zł, alimenty żony: 1.400 zł). Stałe miesięczne dochody we wskazanej wysokości, umożliwiają niewątpliwie poczynienie oszczędności, które mogłyby być przeznaczone - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego żony - na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Budżet domowy skarżącego i jego żony nie jest zaś obciążony wydatkami związanymi z opłatami mieszkaniowymi, a dzięki pomocy syna, skarżący i jego żona są również w stanie zdobyć środki pieniężne na nagłe wydatki o ponadprzeciętnej wysokości, tak jak miało to miejsce w przypadku wydatków na leki. Skarżący i jego żona zakupili w ciągu jednego dnia leki na kwotę 1.072,31 zł, wśród których znajdują się liczne leki na ból gardła czy witaminy. Zaznaczyć należy, że syn przelał na konto skarżącego tytułem zwrotu, kwotę 1.500 zł, a więc skarżącemu pozostała jeszcze kwota 400 zł. Ponadto, w przedłożonych przez skarżącego dokumentach, nie znajduje potwierdzenia oświadczenie strony o posiadanym debecie. Na wyciągu bankowym nie ma o tym żadnej wzmianki, nie są też potrącane z tego tytułu żadne opłaty czy odsetki. W warunkach rozpoznawanej sprawy brak jest zatem podstaw do uznania, że uiszczenie przez skarżącego kosztów sądowych nastąpi z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i jego żony. Wprawdzie skarżący prowadzi obecnie kilka spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, lecz w świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, strona, wszczynając wiele postępowań sądowych, powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie, szczególnie, gdy wnoszone przez nią skargi nie dotyczą bezpośrednio jej interesu prawnego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania przez strony, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OZ 304/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze przedmiot prowadzonych przez skarżącego spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, dodać należy, że wniesiona skarga dotyczy sprawy z zakresu informacji publicznej i nie dotyczy bezpośrednio skarżącego. Skarżący ma prawo do żądania udzielenia informacji publicznej, podobnie jak ma prawo do sądu. Jeżeli jednak wnoszone skargi nie dotyczą bezpośrednio jego interesu prawnego, to powinien on poczynić oszczędności, które pozwoliłyby mu na pokrycie kosztów sądowych we własnym zakresie. Jednocześnie należy wskazać, iż większość spraw tego rodzaju nie jest związana z żadnym terminem materialnym ani też procesowym i może być wniesiona w każdym czasie. Istnieje zatem możliwość takiego rozłożenia ponoszonych wydatków w czasie, aby zgromadzić odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie kosztów sądowych w danej sprawie (tak tut. Sąd w postanowieniach z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 165/10, i z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt II SAB/Ol 26/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że skarżący wystąpił z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej do Koła Łowieckiego "[...]" w dniu 11 grudnia 2013 r. natomiast wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi doręczone mu zostało w dniu 20 czerwca 2014 r. Niewątpliwie, prowadząc wiele spraw przez sądami administracyjnymi, skarżący miał świadomość konieczności uiszczenia wpisu sądowego. Oszczędzenie zaś kwoty 100 zł, mieści się w przedstawionych wyżej możliwościach finansowych skarżącego. W takiej sytuacji nie ma podstaw, aby koszty sądowe pokrywane były za stronę z budżetu Państwa. Decydując się na prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien był liczyć się z kosztami takiego postępowania i poprzez własne działanie zapewnić sobie niezbędne środki na ten cel. Skoro środków tych wnioskodawca nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce, jak to wskazano wyżej, tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 383/13). Zaznaczyć też należy, że fakt, iż skarżącemu w sprawach prowadzonych przed innymi sądami administracyjnymi przyznawane było prawo pomocy, nie oznacza, że musi być ono automatycznie przyznane również w sprawie niniejszej. Każda sprawa wniesiona do sądu jest bowiem sprawą indywidualną i w oparciu o jej aktualny stan podlega odrębnemu rozpoznaniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia