I SA/Op 26/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 listopada 2014 r., Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do lipca i od września do grudnia 2010 r., postanawia zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 6.000 zł (słownie: sześć tysięcy). Przedmiotem skargi A. D. (dalej określana jako skarżąca) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 listopada 2014 r., Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do lipca i od września do grudnia 2010 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 1.638.524 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 16.386 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 8.193 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 27 stycznia 2015 r. – jak wynika z akt sprawy – miało miejsce uiszczenie wpisu od przedmiotowej skargi w kwocie 6.000 zł. Wcześniej, t.j. 26 stycznia 2015 r., sporządzono wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 6.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż wskutek zabezpieczenia (w maju 2014 r.) środków pieniężnych znajdujących się na kontach bankowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej utraciła płynność finansową (w 2014 r. poniosła stratę w działalności gospodarczej w wysokości 248.758,74 zł), co spowodowało najpierw jej zawieszenie i następnie zakończenie z dniem 31 grudnia 2014 r. Ponadto skarżąca wskazała, że została zobowiązana do natychmiastowej spłaty kredytu obrotowego oraz zwrotu maszyn i pojazdów będących przedmiotem umów leasingowych, że obecnie mieszka w nieruchomości stanowiącej własność syna, prowadzącego odrębne gospodarstwo domowe, że poza miesięcznymi wydatkami związanymi z dostawą wody w kwocie 95,79 zł i gazu w kwocie 120 zł koszty utrzymania nieruchomości ponosi syn oraz, że na pozostałe koszty związane z jej utrzymaniem składają się koszty zakupu żywności, ubrań i lekarstw w wysokości około 480 zł. Z kolei odnośnie źródeł utrzymania skarżąca oświadczyła, że obecnie jedynym jej dochodem jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.207.05 zł, które w związku z prowadzoną egzekucją jest pomniejszane o kwotę około 300 zł. Skarżąca oświadczyła również, że posiada samochód osobowy SEAT IBIZA z 2001 r. (zajęty przez organ egzekucyjny). Poza tym wskazała, iż uzyskała decyzję o rozłożeniu na raty (po 400 zł miesięcznie) zaległości w podatku od towarów i usług. Nadmieniła również, że obecnie prowadzi rozmowy bankiem odnośnie prolongaty spłaty zadłużenie w kwocie około 200.000 zł. W załączeniu do wniosku skarżąca przedłożyła kserokopie: - zeznania podatkowego PIT-36L za 2014 r., - informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2014 (PIT/B), - rachunku zysków i strat za 2014 r., - potwierdzenia przyjęcia wniosku skarżącej o dokonanie wykreślenia wpisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, - zawiadomień o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, - przekazu pocztowego dotyczącego wypłaty świadczenia emerytalnego, - postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, - faktur dotyczących dostawy energii elektrycznej i wody. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) –zwanej dalej p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącą o prawo pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. W ocenie referendarza informacje oraz dane zwarte zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w przedłożonych dodatkowo dokumentach wskazują na wyjątkową sytuację skarżącej w rozumieniu art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Jak wynika bowiem z przedstawionych przez skarżącą dowodów organy egzekucyjne dokonały zajęcia na zabezpieczenie praw majątkowych na łączną kwotę 1.352.597 zł, przez co znaczącego znaczenia doznało prawo skarżącej do swobodnego dysponowania posiadanymi zasobami pieniężnymi. Z kolei udokumentowana przez skarżącą okoliczność zakończenia działalności gospodarczej sprawia, iż w jej przypadku nastąpiła utrata źródła pozyskania znaczących środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na zapłatę całości wymaganych kosztów sądowych. Natomiast pozostałe obecnie do dyspozycji skarżącej źródło dochodów w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 1.207.05 zł, zdaniem referendarza, uniemożliwia jej ponoszenie kosztów sądowych w związku z obecnie zawisłym postępowaniem sądowym. Dodatkowo na pogorszenie sytuacji finansowej skarżącej wpływają obciążenia związane z zapłatą rat dotyczących spłaty zaległości w podatku od towarów i usług. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji.