I SA/Op 268/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 1000 zł w sprawie ze skargi B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 stycznia 2014r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do sierpnia i od października do grudnia 2009r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za wrzesień 2009r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 14 marca 2014r. do tut. Sądu wpłynęła skarga B. Ł. (dalej jako skarżący, strona) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 stycznia 2014 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do sierpnia i od października do grudnia 2009r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za wrzesień 2009r. Wartość przedmiotu zaskarżenia w przedmiotowej sprawie wynosi 2.524.649 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 25.247 zł zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzupełnieniu wniosku skarżący wskazał, że wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2014r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie w wyniku złożonego przez stronę sprzeciwu, Sąd postanowieniem z dnia 12 września 2014r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wyrokiem z dnia 14 listopada 2014r. Sąd oddalił skargę B. Ł. na decyzję opisaną w sentencji postanowienia. W związku z otrzymaniem odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem pełnomocnik skarżącego w dniu 27 stycznia 2015r. wniósł skargę kasacyjną, w której zawarł wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 1000 zł (wpis od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi 12.624 zł, stosowanie do § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Złożył także urzędowy formularz, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270) dalej jako [p.p.s.a.]. Pełnomocnik zaznaczył, że majątek podatnika został zabezpieczony przez organy podatkowe, co w praktyce uniemożliwia mu funkcjonowanie, bieżące regulowanie płatności i prowadzenie działalności gospodarczej. Wskazał również, że w latach 2013-2014 radykalnie spadła dochodowość z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej pod firmą A (głównie z uwagi na brak środków finansowych pozwalających realizować zakupy towarów, z powodu zabezpieczenia kont bankowych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Opolu oraz ze względu na wypowiedzenie przez bank umowy kredytu bankowego). Skarżący obecnie sam pozostaje w gospodarstwie domowym, opłaca alimenty na niepełnoletnią córkę w kwocie 1.500 zł miesięcznie, po opłaceniu podstawowych wydatków pozostaje mu kwota 1473 zł netto miesięcznie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (według oświadczenia w 2013 r. miała miejsce strata w wysokości 134.628,70 zł, zaś w 2014 r. dochód w wysokości około 81.600 zł). Nie posiada żadnych oszczędności ani majątku. Skarżący ponosi koszty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego w kwocie 145 zł (energia elektryczna – 65 zł, ogrzewanie 60 zł, wywóz odpadów – 25 zł), zakupem żywności, odzieży, obuwia, środków higieny osobistej w łącznie w kwocie około 1.290 zł (zakup żywności - 850 zł, zakup obuwia i odzieży - 350 zł, zakup środków higieny osobistej – 90 zł). Posiadane przez skarżącego składniki majątkowe w postaci trzech samochodów dostawczych, dwóch wózków widłowych i wyposażenia o wartości rynkowej około 100.000 zł objęte zostały zajęciem egzekucyjnym. Pełnomocnik strony wskazał również na okoliczność zajęcia egzekucyjnego na kwotę 9.314.234,63 zł, powołując w tym względzie zawiadomienie z 15.05.2014 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Powołał się także na okoliczność egzekucji pieniężnej z kont bankowych na łączną kwotę 5.000 zł (dotyczy konta bankowego prowadzonego w B, C i D). W załączeniu przekazano kserokopie raportów wspomagających wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej za miesiące od stycznia do listopada 2014 r. oraz dowód uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w części, tj. w kwocie 1000 zł. Wskutek wezwania z dnia 11.02.2015r. pełnomocnik skarżącego przedłożył dodatkowo: kserokopię zeznania podatkowego PIT-36L za 2014 r., kserokopie informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2014, kserokopie raportów wspomagających wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej za miesiące od września do grudnia 2014 r., kserokopie deklaracji podatkowych VAT-7 za wrzesień, październik, listopad, grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r. oraz wyciąg z konta bankowego prowadzonego w C. Postanowieniem z dnia 6 marca 2015r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że zapłata przez skarżącego wymaganych kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi kasacyjnej nie przekracza jego możliwości finansowych, bowiem ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że skarżący posiada znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Ustalono, że w 2014 r. skarżący uzyskał przychody w wysokości 10.110.498,50 zł, zaś w miesiącach wrzesień, październik, listopad, grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług pozyskał środki finansowe w wysokości 5.482.910 zł. Porównując wielkość wymaganych w przedmiotowej sprawie kosztów sądowych (pozostała do uiszczenia kwota wpisu od skargi kasacyjnej wynosi 11.624 zł) ze skalą środków finansowych, którymi obraca skarżący (10.110.498,50 zł w 2014 r., 5.482.910 zł we wskazanym wyżej okresie, z czego tylko w styczniu 2015 r. skarżący pozyskał zasoby finansowe ze sprzedaży towarów i usług w wysokości 1.498.613 zł, wydatkując zarazem w tym miesiącu środki finansowe na zakup towarów i usług w wysokości 756.978 zł brutto), referendarz sądowy uznał, że nie sposób przyjąć, iż skarżący nie jest w stanie dokonać zapłaty wymagalnych kosztów sądowych. Tym bardziej, że z przekazanych dokumentów nie wynika, że prowadzona egzekucja pieniężna uniemożliwia skarżącemu partycypowanie w kosztach postępowania sądowego, skoro skarżący w okresie od września 2014 r. do końca stycznia 2015 r. dokonał zakupu towarów i usług na łączną kwotę 3.287.551 zł brutto oraz sprzedaży towarów i usług na kwotę 5.482.910 zł. We wniesionym od wyżej wskazanego postanowienia sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wskazał, że referendarz sądowy powołując się na wysokość przychodów uzyskiwanych w ramach prowadzonej przez skarżącego, świadczących o potencjale do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły błędnie ocenił, że sytuacja majątkowa strony pozwala na zapłatę kosztów sądowych. Pełnomocnik zaznaczył, że majątek skarżącego został zabezpieczony przez organy podatkowe, co uniemożliwia mu prowadzenie działalności gospodarczej. Wskazał również, że w przedmiotowej sprawie postanowieniem z dnia 12 września 2014r. Sąd zwolnił stronę od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (wpisu od skargi) a sytuacja skarżącego od daty wydania przedmiotowego postanowienia nie uległa poprawie wręcz przeciwnie, uległa pogorszeniu. Pełnomocnik wskazał, że odmowa przyznania prawa pomocy doprowadzi do ograniczenia prawa do sądu, gdyż dokonane przez organy podatkowe zajęcie całego majątku skarżącego w konsekwencji nie pozostawia stronie niezbędnych środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego, a w rezultacie uniemożliwia poddanie kwestionowanego rozstrzygnięcia kontroli jego legalności przez sąd administracyjny II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie referendarza sądowego, skutecznie zaskarżone sprzeciwem, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu i dokonując oceny tych dowodów w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do powołanego przez pełnomocnika strony postanowienia tut. Sądu z dnia 12 września 2014r. przyznającego skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi, dla porządku wyjaśnić należy, że pierwszy wniosek skarżącego dotyczył przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi, natomiast na obecnym etapie skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 1000 zł, zatem przedmiotowy wniosek jest zakresowo różny od pierwszego wniosku. Tym samym brak jest podstaw do rozpoznania obecnego wniosku w trybie art. 165 p.p.s.a., a Sąd jest zobowiązany do zbadania aktualnej sytuacji majątkowej i prawnej wnioskodawcy- tj. na chwilę występowania z wnioskiem. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 1000 zł. W związku z powyższym wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Tak sformułowana treść powyższego przepisu wskazuje, że instytucję prawa pomocy należy stosować w wyjątkowych sytuacjach. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 – dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr1319097). Jednocześnie należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., l GZ 147/08, LEX nr 479137 oraz z 9 lipca 2008 r., l FZ 265/08, LEX nr 494324). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1.04.2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Oceniając zebrany materiał dowodowy opisany powyżej, Sąd uznał, że strona nie wykazała spełnienia przesłanek zawartych w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku, natomiast z zebranych dokumentów wynika, że ma on zdolność poniesienia kosztów sądowych wymagalnych na obecnym etapie postępowania- pozostałej do uiszczenia części wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 11.624 zł. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Osiąga dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 5508 zł brutto miesięcznie (pomniejszony o składkę ZUS- 4408 zł). Wydatki na utrzymanie to ok. 1440 zł (energia elektryczna – 65 zł, ogrzewanie 60 zł, wywóz odpadów – 25 zł, zakup żywności- 850 zł, odzieży i obuwia- 350 zł, środków higieny osobistej- 90 zł). Skarżący płaci alimenty na córkę w wysokości 1500 zł. Po opłaceniu bieżących wydatków pozostaje kwota wolnych środków - około 1068 zł. W ocenie Sądu analiza przedłożonych przez stronę dokumentów prowadzi do wniosku, że skarżący dysponuje środkami znacznie przekraczającymi zadeklarowaną kwotę. Jak wynika z raportów wspomagających wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej za okres od stycznia 2014r. do grudnia 2014r., skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód w kwocie 10.110.489,50 zł, poniósł koszty jego uzyskania w kwocie 10.054.084,89 zł uzyskując przy tym dochód w wysokości 56.413,61 zł. Kserokopie zeznań podatkowych skarżącego, PIT-36L oraz PIT/B za 2014r. wskazują, że z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej osiągnął on dochód w wysokości 28.574,25 zł, deklarując przychód w kwocie 10.110.489,50 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 10.081.924,25 zł. Wskazać w tym miejscu należy, że prowadząc działalność gospodarczą skarżący należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenia kosztów i przychodów tak, aby w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zostały zminimalizowane, czy też w ogóle wyeliminowane (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 19.05.2014r., sygn. akt I SA/Wr 1630/13). Istotniejsze jest zatem to, że skarżący wciąż uzyskuje przychody z prowadzonej działalności i kształtują się one na znacznym poziomie. O skali prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej świadczą informacje zawarte w deklaracjach VAT – 7 za okres od września do grudnia 2014r. i za styczeń 2015r., z których wynika, że skarżący, pomimo prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego, dokonał dostawy towarów oraz świadczenia usług, a także nabycia towarów i usług na kwoty odpowiednio: we wrześniu 2014r. – 1.222.275 zł i 766.833 zł brutto, w październiku 2014r. – 994.681 zł i 570.543 zł brutto, w listopadzie 2014r. – 790.603 zł i 475.701 zł brutto, w grudniu 2014r.- 976.738 zł i 735.496 zł brutto oraz w styczniu 2015r.- 1.498.613 zł i 756.978 zł brutto. Osiąga zatem wysokie obroty, które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Powyższe przeczy podnoszonym przez pełnomocnika skarżącego twierdzeniom, że prowadzone postępowanie egzekucyjne, w toku którego zawiadomieniem z dnia 15.05.2014r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych skarżącego na łączną kwotę 9.314.234,63 zł uniemożliwiło w istocie funkcjonowanie, bieżące regulowanie płatności i prowadzenie działalności gospodarczej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zastosowane wobec skarżącego środki egzekucyjne nie uniemożliwiły prowadzenia działalności gospodarczej i ponoszenia wskazanych wyżej wydatków, a nawet osiągnięcia zysku. Również w orzecznictwie wskazuje się, że bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych pozostaje prowadzenie postępowania egzekucyjnego względem strony, szczególnie w sytuacji, gdy kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej (postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2014r, sygn. akt II FZ 1589/14). Konfrontując powyższe dane z przedłożonymi przez stronę wyciągami z rachunku bankowego, na którym utrzymuje się saldo ujemne, Sąd uznał, że skarżący obrazuje swoja sytuację finansową w sposób wybiórczy i nie ujawnia - pomimo wezwania - wszystkich informacji o posiadanych środkach finansowych. Reasumując, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 1000 zł nie zasługuje na uwzględnienie. Rozmiary prowadzonej przez stronę działalności, wskazują bowiem, że posiada on dostateczne środki na poniesienie wymagalnych na obecnym etapie postępowania kosztów. Mając zatem na uwadze wyżej przytoczoną argumentację dotyczącą aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, a w szczególności niewykazanie przez stronę faktu niemożności poniesienia kosztów sądowych, Sąd nie stwierdził zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.