I SA/Op 268/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu do uiszczenia wpisu od skargi (w kwocie 100 zł), wniesionej na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r., R. K. (dalej skarżący) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sporządzonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że jedynym źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne otrzymywane po potrąceniach w wysokości 683,80 zł (oświadczył zarazem, iż świadczenie emerytalne opiewa na kwotę 1.742,48 zł), oraz że nie posiada majątku. Rozpatrując, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 26 czerwca 2015 r. został wezwany do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - dowodów potwierdzających fakt i wysokość uzyskania dochodów opisanych w formularzu PPF jako świadczenie emerytalne, - pisemnej informacji odnośnie innych źródeł dochodów niż wykazane w formularzu PPF, które umożliwiają pokrycie wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2014 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przedłożył, sporządzone w dniu 16 lipca 2015 r., pismo, w którym oświadczył, iż koszty związane z utrzymaniem mieszkania, opłatą medialną, zakupem żywności, lekarstw i środków higieny wynoszą łącznie 767,39 zł (czynsz – 204,10 zł, zakup żywności i lekarstw – 300 zł, opłaty za media – 203,29 zł, środki higieny – 59 zł). W piśmie tym wskazał również, że od 1 kwietnia 2015 r. uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 1.598,95 zł, które dodatkowo obciążone są "potrąceniami komorniczymi" w kwocie 830,95 zł (na rzecz urzędu skarbowego – 480,95 zł, zobowiązania alimentacyjne – 350 zł). W ocenie referendarza, składając dodatkowe oświadczenie w kwestii uzyskiwanych dochodów i ponoszonych kosztów, skarżący wykazał brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów postępowania. Referendarz, analizując przekazane przez skarżącego informacje, uznał bowiem, że ów brak możliwości wygenerowania dodatkowych środków finansowych pozwalających pokryć wymagane koszty sądowe przejawia się w uzyskiwaniu przez niego niskich dochodów z tytułu emerytury (w kwocie 1.598,95 zł) i obciążenia ich w całości wydatkami dotyczącymi bieżącego utrzymania w wysokości 767,39 zł (związanymi z utrzymaniem mieszkania, opłatą medialną, zakupem żywności, lekarstw i środków higieny), a także potrąceniami dokonywanymi w ramach egzekucji pieniężnej w kwocie 830,95 zł (na rzecz urzędu skarbowego – 480,95 zł, w związku z zobowiązaniem alimentacyjnym – 350 zł). Zatem mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.