I SA/Op 412/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 17 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2012 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi P. C. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 17 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2012 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 357.618 W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 3.577 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 1.789 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369) – zwanej dalej p.p.s.a, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skarżący w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazał, że we wspólnym gospodarstwie domowym, pozostaje z żoną i córką, prowadzi działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje dochodów, posiada majątek w postaci dwóch samochodów ([...] i [...], poddane egzekucji) oraz wierzytelności na łączną kwotę 182.650,04 zł, podlega egzekucji pieniężnej. Jednocześnie wskazał, że żona uzyskuje dochody ze stosunku pracy w wysokości 2.000 zł netto, oraz że w gospodarstwie domowym ponoszone są miesięczne koszty związane z obsługą raty kredytu w kwocie 4.600 zł i opłaty mieszkaniowej w kwocie 500 zł. W załączeniu do wniosku przekazano kserokopie zawiadomień zajęciu wierzytelności, o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu z 5 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył pismo (sporządzone w dniu 24 stycznia 2018 r.), w którym skarżący wskazał, że zakończono względem niego postępowanie zabezpieczające wobec wyczerpania zabezpieczenia na kwotę ponad 230.000 zł, że na mocy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nysie należność w wysokości 584.762,95 zł została rozłożona na 59 rat po około 10.000 zł, że z dniem 31 grudnia 2017 roku zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, że ponosi miesięczne koszty związane z wyżywieniem w wysokości 960 zł, ze spłatą kredytów w kwocie 6.503 zł, utrzymaniem mieszkania w wysokości 547,70 zł i zakupem środków czystości i lekarstw w wysokości 300 zł, oraz że w 2017 r. osiągnął dochód w wysokości 58.500 zł. Do pisma pełnomocnik załączył kopie następujących dokumentów: - umowy majątkowej małżeńskiej, - odpowiedzi na wniosek w sprawie o zabezpieczenie, - wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, - faktur dotyczących zakupu gazu i energii elektrycznej, - wezwania do zapłaty za zużytą wodę i odprowadzenie ścieków, - dokumentacji medycznej, - zeznania o wysokości dochodów (PIT36L) osiągniętych przez skarżącego w 2016 r., - deklaracji podatkowej VAT-7 za III kwartał 2017 r., - wyciągów z rachunku bankowego skarżącego. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż przesłanki zastosowania prawa pomocy, jako instytucji stanowiącej wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony, winny być interpretowane w sposób ścisły (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). W tym kontekście należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć na ten cel wygospodarowane środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; CBOSA). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; dostępne na stronach http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym względzie należy również powołać stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Zdaniem Trybunału, strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności (wyrok z 19 stycznia 2010 r., nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Zatem każdy prowadzący działalność gospodarczą winien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sadowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jeżeli podmiot gospodarczy prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, to z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje taki podmiot szczególnie od daty wszczęcia postępowań kontrolnych czy też podatkowych. Jeśli przedsiębiorca nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają takiego przedsiębiorcę. Powyższe uwagi, w ocenie referendarza, należało odnieść również do sytuacji skarżącego. Z akt sprawy wynika, że skarżący do końca 2017 r. funkcjonował w profesjonalnym obrocie gospodarczym, a działalność prowadzona była w znacznym rozmiarze. W okresie funkcjonowania w obrocie gospodarczym skarżący reprezentowany przez pełnomocnika winien mieć na względzie, iż w związku z wydaniem w tym czasie niekorzystnych dla niego decyzji organów podatkowych i następnie przeniesieniem sporu na drogę sądową zobowiązany będzie do poniesienia kosztów postępowania sądowego. W wyniku analizy przekazanych (w związku z wezwaniem o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa) kopii zeznania podatkowego oraz deklaracji podatkowej ustalono bowiem, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą posiadał znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów z tytułu sprzedaży towarów i usług, co umożliwiało zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie wszelkich kosztów postępowania sądowego. W 2016 r. skarżący pozyskał bowiem środki finansowe z uzyskanych przychodów w wysokości 2.263.978,48 zł, zaś za III kwartał 2017 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług skarżący pozyskał środki finansowe w wysokości 49.051 zł. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku fakt pozyskiwania przychodów ma większe znaczenie niż uzyskiwane dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, LEX nr 1519078; postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, LEX nr 1530572). Ponadto referendarz uznał, że prowadzenie wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych nie może być wystarczającym argumentem za przyznaniem prawa pomocy, na co też zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, LEX 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, LEX 1417310). Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Poza tym należy wskazać na posiadaną przez skarżącego wierzytelność w łącznej kwocie 182.650,04 zł, która zwiększa finansowy i majątkowy potencjał jego gospodarstwa domowego. W ocenie referendarza nade wszystko należy przywołać pozyskane przez skarżącego w ostatnim okresie (a więc już po sporządzeniu w dniu 30 października 2017 r. przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy) znaczne zasoby pieniężne. Otóż w okresie od 30 października 2017 r. do 15 stycznia 2018 r. na konto bankowe skarżącego wpłynęły środki pieniężne w kwocie łącznie 547.192,76 zł. Jednocześnie należy podnieść, że za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać okoliczność obsługi kredytów. Należy bowiem wskazać, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914). Zatem opisany wyżej potencjał finansowy gospodarstwa domowego skarżącego wskazuje na możliwości uregulowania kosztów postępowania sądowego Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 w/w ustawy, orzeczono jak w sentencji.