I SA/Op 445/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 12 czerwca 2015 r., Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r., postanawia zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 3.000 zł (słownie: trzech tysięcy). Przedmiotem skargi A. D. (dalej określana jako skarżąca) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 12 czerwca 2015 r., Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 1.611.147 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 16.112 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 8.056 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 16 września 2015 r. – jak wynika z akt sprawy – miało miejsce uiszczenie wpisu od przedmiotowej skargi w kwocie 3.000 zł. Jednocześnie skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 3.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż wskutek zabezpieczenia (w maju 2014 r.) środków pieniężnych znajdujących się na kontach bankowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej utraciła płynność finansową (w 2014 r. poniosła stratę w działalności gospodarczej w wysokości 248.758,74 zł), co spowodowało najpierw jej zawieszenie i następnie zakończenie z dniem 31 grudnia 2014 r. Ponadto wskazała, że została zobowiązana do natychmiastowej spłaty kredytu obrotowego oraz zwrotu maszyn i pojazdów będących przedmiotem umów leasingowych, że obecnie mieszka w nieruchomości stanowiącej własność syna, prowadzącego odrębne gospodarstwo domowe, że poza miesięcznymi wydatkami związanymi z dostawą wody w kwocie 95,79 zł i gazu w kwocie 120 zł koszty utrzymania nieruchomości ponosi syn, oraz że na pozostałe koszty związane z jej utrzymaniem składają się koszty zakupu żywności, ubrań i lekarstw w wysokości około 480 zł (zakup żywności i ubrania – 350 zł, zakup lekarstw – 130 zł). W dalszej części wniosku skarżąca oświadczyła, że sama prowadząc gospodarstwo domowe utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytury w wysokości 1.236.42 zł, które w związku z prowadzoną egzekucją jest pomniejszane o kwotę 368,96 zł. Jednocześnie nadmieniła, że posiada samochód osobowy SEAT IBIZA z 2001 r. (zajęty przez organ egzekucyjny) i wierzytelności na kwotę 300.000 zł (nieściągalne, co stwierdzono postanowieniem komornika). Poza tym oświadczyła, iż uzyskała decyzję o rozłożeniu na raty (po 400 zł miesięcznie) zaległości podatkowej, wskazując zarazem na toczące się rozmowy z bankiem odnośnie prolongaty spłaty zadłużenie w kwocie około 200.000 zł. W związku ze złożonym wnioskiem skarżąca przedłożyła kserokopie: przekazu pocztowego dotyczącego wypłaty świadczenia emerytalnego, pisma o zaliczeniu nadpłaty wynikającej z zeznania podatkowego PIT-36L za 2014 r. na poczet zaległości w podatku od towarów i usług, decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 16 stycznia 2015 r. w sprawie rozłożenia na raty zaległości w podatku od towarów i usług, potwierdzenia o przyjęciu wniosku o dokonanie wykreślenia wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zawiadomienia z dnia 11 grudnia 2014 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na kwotę 2.396.780,01 zł, zawiadomienia z dnia 24 kwietnia 2015 r. o zajęciu zabezpieczającym innej wierzytelności pieniężnej na łączną kwotę 1.352.597 zł, faktur dotyczących dostawy energii elektrycznej i wody. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) –zwanej dalej p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącą o prawo pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy, analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także dane wynikające z załączonych kserokopii dokumentów, uznał, iż były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 21 października 2015 r. skarżąca, za pośrednictwem pełnomocnika, została wezwana do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania: - aktualnych dokumentów potwierdzających informacje na temat skali kosztów poniesionych przez nią na bieżące utrzymanie (w tym utrzymanie domu), a także dowodów potwierdzających informację o ponoszeniu przez jej syna kosztów związanych z utrzymaniem domu, w którym zamieszkuje (wraz z informacją czy jej syn również mieszka w tym domu), - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej informacji na temat źródeł finansowych umożliwiających pokrycie ponoszonych koszów, w tym częściowo opłaconych wpisów od skarg w łącznej kwocie 4.000 zł wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - szczegółowej informacji na temat aktualnie prowadzonej egzekucji pieniężnej (m.in. na jakim etapie jest obecnie, w jakiej kwocie dług wnioskodawczyni został wyegzekwowany, a w jakiej niewyegzekwowany, a także w jakim zakresie jest obciążane konto bankowe wnioskodawczyni z tego tytułu) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te informacje, - dowodów na potwierdzenie zakończenia działalności gospodarczej oraz dowodów potwierdzających oświadczenie zawarte w formularzu PPF o nieściągalności wierzytelności na kwotę 300.000 zł, - szczegółowej informacji na temat losów majątku po zakończeniu działalności gospodarczej, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2014 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie pięć miesięcy. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej przekazał pismo procesowe, w którym oświadczył, iż w uiszczeniu wpisów od dwóch skarg w łącznej kwocie 4.000 zł skarżąca skorzystała ze wsparcia finansowego syna w kwocie 3.500 zł dokonanego w formie darowizny. Jednocześnie pełnomocnik podniósł, że w ramach toczącej się egzekucji na rzecz istniejącej zaległości podatkowej potrącona została kwota 2.799,95 zł (stanowiąca nadpłatę w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r.), powtarzając zarazem informacje o pomniejszaniu świadczenia emerytalnego o kwotę 368,96 zł miesięcznie (na skutek prowadzonej egzekucji) oraz o podjęciu przez organ podatkowy decyzji o rozłożeniu na raty (po 400 zł miesięcznie) zaległości podatkowej. Z kolei odnosząc się do podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji o toczących się rozmowach z bankiem odnośnie prolongaty spłaty zadłużenia w kwocie około 200.000 zł pełnomocnik oświadczył, iż z uwagi na brak u skarżącej wolnych środków finansowych, które mogłyby umożliwić jej realną spłatę, rozmowy te zawieszono. Ponadto wskazał, że skarżąca z momentem zakończenia w dniu 31 grudnia 2014 r. działalności gospodarczej zlikwidowała również konta bankowe, zaś posiadane składniki majątkowe wykorzystywane w działalności gospodarczej jako objęte leasingiem zostały zwrócone (pozostały jedynie drukarka, komputer i stare meble, przedstawiające niewielką wartość rynkową). W załączeniu do pisma pełnomocnik skarżącej przedłożył kserokopie: - potwierdzenia przyjęcia wniosku skarżącej o dokonanie wykreślenia wpisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, - informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej o zaprzestaniu prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej, - decyzji organu podatkowego o rozłożeniu na raty zaległości w podatku od towarów i usług, - pisma zawierającego wniosek o zaliczenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. na poczet zaległości w podatku od towarów i usług, - przekazu pocztowego dotyczącego wypłaty świadczenia emerytalnego, - postanowienia komornika sądowego o umorzeniu wobec dłużnika skarżącej postępowania egzekucyjnego, - nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym skierowanemu do dłużnika skarżącej, - zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, - zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, - wyciągu bankowego, - paragonu fiskalnego dotyczącego zakupu węgla kamiennego i brunatnego, - faktur dotyczących przydomowej oczyszczalni ścieków oraz dostawy energii elektrycznej i wody, - oświadczenia syna skarżącej M. D. o udzieleniu darowizny pieniężnej w wysokości 3.500 zł, - oświadczenia o zamieszkiwaniu skarżącej wraz z rodziną syna w domu mieszkalnym usytuowanym w [...] i przekazywaniu przez nią kwoty 250 zł miesięcznie jako ryczałt na pokrycie kosztów związanych z jej zamieszkaniem, - dowodu osobistego syna skarżącej M. D., - decyzji Burmistrz [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2015 r. Dodatkowo pełnomocnik skarżącej przekazał zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach lub stwierdzające stan zaległości, z którego wynika, iż na dzień 30 października 2015 r. zaległości skarżącej w podatku dochodowym od osób fizycznych opiewają na kwotę 1.611.147 zł, zaś w podatku od towarów i usług na kwotę 931.249,37 zł. Wraz zaświadczeniem przedłożył również zeznanie podatkowe za 2014 r. (PIT-36L). W ocenie referendarza informacje oraz dane zwarte zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w przedłożonych dodatkowo dokumentach wskazują na wyjątkową sytuację skarżącej w rozumieniu art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Jak wynika bowiem z przedstawionych dowodów organy egzekucyjne dokonały zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na łączną kwotę 2.396.780,01 zł i następnie dokonały zabezpieczenia praw majątkowych na kwotę 1.352.597 zł. Tym samym znaczącego ograniczenia doznało prawo skarżącej do swobodnego dysponowania posiadanymi zasobami pieniężnymi, w tym do dysponowania w pełni środkami pieniężnymi pochodzącymi ze świadczenia emerytalnego (jak wynika z przekazu pocztowego skarżąca nie otrzymuje w pełnym wymiarze dochodów z tytułu emerytury). Z kolei udokumentowana przez skarżącą okoliczność zakończenia działalności gospodarczej sprawia, iż w jej przypadku nastąpiła utrata źródła pozyskania znaczących środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na zapłatę całości wymaganych kosztów sądowych. Jednocześnie skarżąca udowodniła okoliczność nieściągalności swoich wierzytelności wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji częściowe wywiązanie się przez skarżącą z obowiązku uiszczenia wymaganych kosztów sądowych, w ocenie referendarza, mogło mieć miejsce wskutek wsparcia przez osoby trzecie. Skarżąca udowodniła pomoc finansową w tym zakresie, przedkładając stosowne oświadczenia syna prowadzącego odrębne gospodarstwo domowe. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji.