I SA/Po 1023/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 05 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PW o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi PW na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący PW złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, który następnie podpisał na wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia [...]. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków na opłaty. Wskazał, że jego dochody są w całości poświęcane na edukację. Wnioskodawca podał, że jego rodzice mają niewielkie dochody i tylko w małym stopniu mogą go wspomóc. Rodzice skarżącego na utrzymaniu mają cały dom i młodszego brata, który nie pracuje. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem, tatą i z mamą. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, posiada na rachunku [...] zł oraz [...] euro. Skarżący podał, że rodzice posiadają samochody: A z [...], V z [...], M z [...]. Skarżący podał, że posiada laptopa S z [...], telewizor S z [...], telefon S z [...]. Skarżący podał, że studiuje dziennie i pracuje, dochód jego wynosi ok. [...] netto z tytułu umowy zlecenia, brat nie pracuje, ojciec jest kierowcą i uzyskuje dochód netto w wysokości [...], mama pracuje w przedszkolu i z tego tytułu uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że opłaty za wynajem mieszkania wynoszą [...], na wyżywienie [...], środki czystości [...], odzież i obuwie [...], telefon i Internet [...], dojazdy do domu [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie odpisów dokumentów. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] wniósł o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia [...]. Ponownie pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań, 2. złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za okres [...] należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie czy rodzice skarżącego posiadają nieruchomości (jakie, jaka jest ich powierzchnia oraz szacunkowa wartość), oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, jeżeli tak należy wymienić składniki majątku jaki posiadają, 4. podanie wartości rynkowej samochodów, które posiada skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 5. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskują inne dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prowadzenia działalności gospodarczej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, prac dorywczych, sezonowych, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 6. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z wyszczególnieniem na poszczególne wydatki (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefon, Internet, abonament RTV, koszty wyżywienia, środki czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, raty kredytów - z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat rat, czy raty są spłacane, jeżeli nie należy przedłożyć zaświadczenie o braku spłat, inne wydatki), 7. złożenie zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia jakie otrzymali rodzice skarżącego w okresie ostatnich [...], 8. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, jeżeli tak to w jakich, jaka jest nominalna wartość tych udziałów, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, czy z tytułu posiadania udziałów lub pełnienia w.w funkcji uzyskują dochody, w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], tymczasem skarżący do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedział na w.w wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. II FZ 67/11, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. Zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący PW w niniejszej sprawie już wcześniej występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu wypowiadał się referendarz sądowy (k. [...] akt sąd.), Wojewódzki Sąd Administracyjny (k. [...] akt sąd.). Wobec tego z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny, bo już drugi wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, wskazać należy, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku z dnia [...] wynika, że skarżący studiuje, pracuje na umowę zlecenie, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem i rodzicami. Wnioskodawca posiada na rachunku bankowym kwotę [...] zł i [...] euro, we wniosku z dnia [...], który został podpisany przez skarżącego w dniu [...] wnioskodawca podał natomiast, że ma na rachunku cyt. [...] i [...] euro oraz w gotówce [...]. Skarżący we wniosku z dnia [...] podał, że posiada samochód S oraz laptop, telewizor i telefon komórkowy. Skarżący podał, że jego tata posiada samochód A. W rozpoznawanym obecnie wniosku skarżący podał, że nie posiada przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, posiada laptop, telewizor i telefon komórkowy, wskazał również że jego rodzice posiadają [...] samochody osobowe. Ze złożonego przez skarżącego wniosku nie wynika m.in., czy rodzice skarżącego posiadają nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, nie wynika również jaka jest wartość rynkowa samochodów, które posiadają jego rodzice. Wobec tego, pomimo iż, jak już wcześniej wskazano, przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu pismem z dnia [...], ponowionym w dniu [...] wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i odpisów dokumentów. Jednakże skarżący mimo dwukrotnego wezwania nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący mimo wezwania nie przedłożył wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za okres [...] należących do niego (wyciągi z wszystkich rachunków bankowych skarżącego za w.w okres mogłyby pomóc w ustaleniu czy wnioskodawca posiadał środki w wysokości [...]), nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych należących do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym. Skarżący mimo wezwania nie podał czy jego rodzice posiadają nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia oraz szacunkowa wartość, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, nie podał wartości rynkowej samochodów, które posiadają jego rodzice. Wnioskodawca nie wyjaśnił czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne dochody poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej. Wnioskodawca mimo wezwania nie złożył zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia jakie otrzymali jego rodzice w okresie ostatnich [...] i nie podał kosztów miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy. Skarżący, jak już wyżej wskazano, nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie z dnia [...], ponowione w dniu [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.