I SA/Po 1078/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do maja, lipiec, sierpień oraz od października do grudnia 2007 r. postanawia oddalić wniosek. Skarżący podatnik [...] (dalej: wnioskodawca, skarżący) złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek z dnia [...] grudnia 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie posiada środków, a także majątku oraz dochodu, z którego mógłby opłacić wpis sądowy od skargi. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną [...], z 21-letnią córką [...]i z 17-letnim synem [...]. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Żona skarżącego posiada dom jednorodzinny, który stanowi jej wyłączną własność. Dochód miesięczny brutto małżonki wynosi "[...]", córki [...],- zł, syna "[...]" i jego [...],- zł. Do wniosku załączył kserokopię umowy o pracę z dnia [...] stycznia 2013 r., z której wynika, że córka skarżącego jest zatrudniona na umowę o pracę na czas nieokreślony na ¼ etatu za wynagrodzeniem brutto [...],- zł, oraz umowy o pracę z dnia [...] stycznia 2013 r., z której wynika, że skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę na czas określony od [...] stycznia 2013 r. do [...] grudnia 2013 r. na ¼ etatu za wynagrodzeniem w wysokości [...],- zł brutto. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] lutego 2014 r. oświadczył, że jedynie jego żona [...] posiada rachunek bankowy. Pozostałe osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają rachunków bankowych, a także lokat. Miesięczny koszt utrzymania określił na kwotę ok. [...],- zł, w tym energia elektryczna [...],- zł, telefon komórkowy [...],- zł, gaz [...],- zł, woda i kanalizacja [...],- zł, telefon stacjonarny ok. [...],- zł. Skarżący wyjaśnił, że żona nabyła na wyłączną własność dom na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w [...] w dniu [...] maja 2006 r. Małżonka, jak i dzieci, nie posiadają żadnego innego majątku, posiadają jedynie przedmioty codziennego użytku i osobiste, nie posiadają także pojazdów mechanicznych, udziału w spółkach, nie uzyskują dochodów innych niż wymienione we wniosku. Skarżący i jego dzieci nie prowadzą działalności gospodarczej. Córka studiuje [...] w Poznaniu. Natomiast działalność gospodarczą prowadzi jego żona i jest to ślusarstwo usługowe. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzone są wobec niego postępowania egzekucyjne przez sądowy organ egzekucyjny i obecnie pozostają bezskuteczne. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2011 i 2012 r. złożonych przez niego, żonę i córkę, wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] dla [...] za okres od [...] listopada 2013 r. do [...] listopada 2013 r. Załączył również kserokopie: faktur za energię elektryczną, telefon, Internet, wodę i ścieki, gaz, aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1994 r. Rep. [...], z którego wynika, że w dniu [...] czerwca 1994 r. [...] i [...] darowali skarżącemu i jego żonie działkę nr [...] o pow. [...] m2 zabudowaną budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym i murowanym budynkiem gospodarczym, aktu notarialnego z dnia [...] marca 2006 r. Rep. [...] o ustanowieniu w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 2006 r., sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o podział majątku wspólnego. Z zawartej ugody przed tym Sądem wynika, że żona skarżącego przejęła na wyłączną własność nieruchomość położoną w [...] stanowiącą działkę nr [...] o obszarze [...] m2, skarżący przejął natomiast na wyłączną własność nieruchomość stanowiącą działki o obszarze [...] ha. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że nie posiada środków wystarczających na pokrycie wpisu, nawet gdyby chciał uregulować go z pomocą żony. Przy czym podkreślił, że pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej, a ona odmawia sfinansowania skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Skarżący, mimo wezwania, nie podał jednak wszystkich informacji, o które został wezwany. Skarżący w złożonym formularzu o przyznanie prawa pomocy wymienił żonę jako osobę, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jednak nie uzyskuje żadnych dochodów. Z kolejnych pism złożonych przez skarżącego wynikało jednak, że żona prowadzi działalność gospodarczą, a w 2011 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Ponadto małżonka z tytułu działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 13 ustawy (w tym umowy o dzieło i zlecenie) uzyskała dochód w wysokości [...],- zł oraz z innych źródeł w wysokości [...] zł. W 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskała dochód w wysokości [...] zł, w okresie od [...] stycznia 2013 r. do [...] listopada 2013 r. obrót firmy, którą prowadzi jego żona wyniósł [...] zł, wydatki firmy wyniosły [...] zł i dochód [...] zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do listopada 2013 r. wynika, że podstawa opodatkowania za miesiąc styczeń 2013 r. wynosiła [...],- zł, w lutym 2013 r. nie wykazano podstawy opodatkowania, w marcu 2013 r. [...] zł, w kwietniu 2013 r. [...],- zł, w maju 2013 r. [...],- zł, w czerwcu 2013 r. nie wykazano podstawy opodatkowania, w lipcu 2013 r. [...] zł, w sierpniu 2013 r. [...],- zł, we wrześniu 2013 r. [...],- zł, w październiku 2013 r. [...],- zł, w listopadzie 2013 r. [...],- zł. W sprzeciwie skarżący stwierdził, że małżonka nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego i odmawia finansowania skargi. Natomiast pominięcie dochodów żony w formularzu, było wynikiem "błędnego" odczytania formularza, bowiem skarżącemu wydawało się, że skoro ma z żoną rozdzielność majątkową, to nie musi podawać jej dochodów. W opinii sądu nie może na treść rozstrzygnięcia mieć wpływu fakt, że skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. Pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim wiąże się bowiem z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym. Istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym (art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 788). Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, do wyżej wymienionych obowiązków zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r. sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r. sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Zdaniem sądu skarżący przedstawiał tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. I tak skarżący mimo wezwania do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie [...] miesięcy, przedłożył tylko wyciąg rachunku firmowego jego żony za jeden miesiąc, t.j. za okres od dnia [...] listopada 2013 r. do dnia [...] listopada 2013 r. Z przedłożonego wyciągu wynikało, że żona skarżącego posiada także osobisty rachunek bankowy, o którym skarżący nie wspomniał ani nie przedstawił z niego wymaganych wyciągów. Mimo wezwania nie podał także czy jego żona zatrudnia pracowników. Nie wyjaśnił też czy sam prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak, to nie przedłożył szeregu dokumentów związanych z jej prowadzeniem, jeżeli natomiast nie prowadzi, to nie podał od kiedy. Ponadto nie udzielił odpowiedzi na pytanie czy on albo osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej. Skarżący wyjaśnił, że żona nabyła na wyłączną własność dom na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w [...] w dniu [...] maja 2006 r. Z ugody tej wynika, że na jej mocy skarżący przejął na wyłączną własność nieruchomość położoną w [...] stanowiącą działki o obszarze [...] ha. O nieruchomości tej skarżący nie wspomniał w swoim oświadczeniu. Nie wiadomo, czy nadal jest jej właścicielem, czy może ją sprzedał, a jeśli tak to co stało się z uzyskanymi ze sprzedaży środkami. Skarżący oświadczył, że przeciwko niemu jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, ale nie nadesłał żadnego odpisu dokumentu, który by to potwierdzał. Oświadczył także, że jego żona i dzieci nie posiadają pojazdów mechanicznych. Tymczasem z nadesłanych przez skarżącego dokumentów tj. z ewidencji środków trwałych wynika, że na stanie firmy należącej do jego żony znajduje się samochód [...], samochód został wprowadzony do ewidencji w dniu [...] sierpnia 2011r. Z powodu niepełnej odpowiedzi skarżącego dotyczącej zwłaszcza sytuacji materialnej jego żony, niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej samego skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżący powinien dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczynił. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącego. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień. Sąd zatem stwierdza, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Dlatego sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.