I SA/Po 1125/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania; postanawia oddalić wniosek. Skarżący, reprezentowany przez brata – M. P. pismem z dnia [...] maja 2015 r. wniósł do tutejszego Sądu skargę na wskazane w rubrum niniejszego orzeczenia postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. Następnie pismem z dnia [...] lipca 2015 r., skarżący wniósł o zwolnienie od opłat i kosztów sądowych w całości. Pismem z dnia 28 sierpnia 2015 r., referendarz sądowy tutejszego Sądu wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie odpowiedzi na postawione w omawianym piśmie pytania zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Wnioskodawca nie udzielił jednak odpowiedzi na żadne z postawionych przez referendarza sądowego pytań. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1125/15 oddalił wniosek. Uzasadniając swoje postanowienie referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśniono przy tym, że wnioskodawca – mimo wezwania ze strony referendarza sądowego – nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Podkreślono przy tym, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Odpis omawianego postanowienia referendarza sądowego doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 11 lipca 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Pismem z dnia [...] lipca 2016 r., pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw na omówione powyżej postanowienie referendarza sądowego wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. W sprzeciwie zaznaczono również, że jest on wnoszony w imieniu skarżącego oraz w imieniu własnym pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z postanowieniami art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") – w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłem przed Sądem sprawy należy wskazać, że informacje podane przez pełnomocnika skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. [...] – [...] akt sądowych) nie były wystarczające do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego pismem z dnia 28 sierpnia 2015 r., do przedłożenia informacji oraz dokumentów pozwalających na dokonanie wnikliwej oceny jego sytuacji materialnej. Podkreślić przy tym należy, że skarżący nie wywiązał się, że skierowanego do niego wezwania, nie udzielając odpowiedzi na żadne z postawionych w nim pytań. W kontekście omawianego zaniechania skarżącego należy zwrócić uwagę, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Raz jeszcze podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to skarżący ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie mu prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie obciążają skarżącego. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Z kolei fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc się końcowo do faktu wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1125/15 zarówno w imieniu skarżącego, jak też w imieniu własnym pełnomocnika wyjaśnić należy, że że prawo pomocy może być przyznane jedynie stronie postępowania [por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 46/15, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W niniejszej sprawie R. P. występuje przed sądem w charakterze pełnomocnika procesowego M. P., oznacza to, że pierwsza ze wskazanych osób nie jest stroną postępowania sądowoadministracyjnego w związku z czym osoba ta nie ma własnej legitymacji procesowej do wniesienia sprzeciwu od wskazanego powyżej postanowienia referendarza tutejszego Sądu. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.