I SA/Po 1172/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BR o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi BR na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, wrzesień, październik 2012 r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za sierpień 2012 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący BR pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]. W skardze skarżący wniósł m.in. o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w przedmiotowej sprawie. Wnioskodawca wskazał, że nie ma w chwili obecnej żadnego majątku umożliwiającego jemu opłacenie wpisu sądowego. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie ma środków na opłacenie skargi bez szkody dla utrzymania siebie i rodziny. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synami w wieku [...]. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...], która nie jest uprawiana, wartość nieruchomości [...], nieruchomość obciążona jest hipotekami przymusowymi na kwotę [...], wnioskodawca nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący podał, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku. Skarżący powołał się na egzekucje komornicze. Wnioskodawca oświadczył, że dochód jego z tytułu umowy o pracę na [...] etatu wynosi [...]. Skarżący podał, że ma zaciągnięte kredyty w A w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że opłaty za [...] wynoszą [...] miesięcznie. Do pisma załączył kserokopie: informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT-11 w roku [...], zawiadomienia Komornika Sądowego z dnia [...] o zajęciu wierzytelności z tytułu egzekucji świadczeń i należności alimentacyjnych, zawiadomienia Komornika Sądowego z dnia [...] o zajęciu wierzytelności dłużnika, zawiadomienia Komornika Sądowego z dnia [...] o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia Komornika Sądowego z dnia [...] o przyłączeniu egzekucji z nieruchomości i wezwaniu do zapłaty długu, zawiadomienia Sądu Rejonowego o dokonaniu wpisu w księdze wieczystej. Na wezwania z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych. Wnioskodawca podał, że nie posiada i nie użytkuje żadnych pojazdów mechanicznych. Skarżący posiada udziały w spółce B o wartości nominalnej [...], przy czym udziały są zajęte w egzekucji komorniczej. Skarżący podał, że lokal mieszkalny, w którym mieszka stanowi własność teścia. Skarżący włada tym mieszkaniem na postawie ustnej umowy użyczenia. Skarżący nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów poza wynagrodzeniem za pracę. Skarżący podał, że kredyty zaciągnął na zakup i remont nieruchomości, zaprzestał ich płacenia we [...]. Wnioskodawca oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą: [...]. Wnioskodawca wskazał, że pozostaje w związku małżeńskim. W małżeństwie panuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawca podał, że od [...] pozostaje z żoną w separacji faktycznej. Skarżący oświadczył, że posiadał nieruchomość przy ul. F [...] w Ś. Na mocy umowy sprzedaży z dnia [...] własność nabył GB. Skarżący podał, że na utrzymanie dzieci otrzymuje świadczenie z programu 500+. Wnioskodawca podał, że w [...] nie prowadził działalności gospodarczej, gdyż zawiesił jej prowadzenie w dniu [...] z uwagi na brak rentowności. Wnioskodawca podał, że nieruchomość sprzedał w dniu [...] za kwotę [...]. Z uwagi na zadłużenie sprzedawanej nieruchomości na kwotę [...] sprzedający polecił kupującemu wpłacić wskazaną kwotę do A tytułem spłaty części kredytu w terminach ustalonych przez kupującego z bankiem, w celu zwolnienia sprzedającego z części zobowiązania wobec banku. Skarżący podał, że nie otrzymuje od małżonki żadnych środków pieniężnych w uwagi na jej trudną sytuację majątkową. Skarżący załączył: informację o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w [...] (PIT-11), nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia [...], umowę majątkową małżeńską z dnia [...], zawiadomienie Komornika Sądowego z dnia [...] o wszczęciu postępowania egzekucyjnego o zapłatę należności innych niż świadczenia alimentacyjne, nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia [...], zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach z dnia [...], wypis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, wezwanie do zapłaty z dnia [...] wystawione przez A. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, małżonkowie pozostają w separacji faktycznej, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synami. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o pow. [...], która nie jest uprawiana i na której ustanowiono hipotekę przymusową oraz udziały w spółce z o.o. o wartości [...], które podlegają egzekucji komorniczej. Wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód netto w wysokości [...] miesięcznie (z załączonego zaświadczenia wynika, że dochód netto skarżącego wynosi [...]). Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...]. Skarżący podał, że ma zaciągnięte kredyty w A i że prowadzone są wobec niego postępowania komornicze. Z oświadczeń skarżącego wynika, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, gdyż ją zawiesił w dniu [...]. Z załączonej przez skarżącego informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy sporządzonej na druku PIT-11 za [...] wynika, że dochód skarżącego wyniósł [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący, mimo wezwania, nie złożył odpisu zeznań rocznych podatkowych za [...]. Nie wiadomo zatem w jakiej wysokości w [...] uzyskał z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, czy uzyskał dochód, czy poniósł stratę. Ponadto skarżący, mimo wezwania, nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za [...], nie wyjaśnił nawet czy małżonka zeznanie roczne podatkowe sporządziła, nie złożył wyciągów z jej rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy żona rachunki bankowe posiada, nie podał czy żona uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, czy posiada nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, czy prowadzi działalność gospodarczą. Wnioskodawca podał, że pozostaje z żoną rozdzielności majątkowej małżeńskiej i w separacji faktycznej. Wskazał, że jego żona znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, jednakże nie potwierdził tej okoliczności żadnymi dokumentami, z których wynikałoby jaka jest jej rzeczywista sytuacja majątkowa. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń nie wynika również czy małżonkowie podzielili majątek wspólny, jeżeli tak to kiedy i w jaki sposób. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682, dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest wzywanie strony skarżącej do ustalenia w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Wobec powyższego przyjąć należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jego i jego żony. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jego i małżonki. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.