I SA/Po 1173/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu MG od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] o sygn. akt [...] oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi MG na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za marzec 2011 r. i lipiec 2012 r. oraz zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do grudnia 2011 r. oraz od stycznia do czerwca i od sierpnia do grudnia 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy oddalił wniosek MG o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na podstawie wniosku o prawo pomocy sporządzonego w dniu [...] oraz uzyskanych od skarżącej informacji referendarz ustalił, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z dziećmi [...]-letnią córką AK i [...]-letnim synem MG. Skarżąca nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z renty w wysokości [...], którą w całości przeznacza na swoje utrzymanie. Mąż skarżącej posiada udziały w spółce, przy czym do tej pory nie było dywidendy. Syn skarżącej prowadzi działalność gospodarczą. Z oświadczeń skarżącej wynika, że w ponoszeniu kosztów bieżącego utrzymania pomaga jej najbliższa rodzina, w tym syn. Wnioskodawczyni podała, ze z uwagi na chorobę nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej. Skarżąca załączyła kserokopie decyzji ZUS z dnia [...] o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego, orzeczenia Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...], karty informacyjnej leczenia. W odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że z uwagi na zabezpieczenie majątkowe na rachunku bankowym nie ma środków finansowych oraz nie są prowadzone transakcje. Wnioskodawczyni podała, że córka urodziła dziecko i otrzymuje świadczenie rodzinne, wnioskodawczyni nie wie w jakiej wysokości świadczenie jest przez córkę pobierane. Skarżąca nie podała w jakiej wysokości syn uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż, jak podała, prowadzi z synem odrębne gospodarstwa domowe (we wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym na urzędowym formularzu oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym m.in. z synem). Skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, utrzymuje się z renty, z której zaspokaja podstawowe potrzeby życia codziennego jak woda, żywność, odzież. Do wniosku załączyła kserokopie swoich zeznań rocznych podatkowych za [...], nie przedłożyła zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez męża, córkę i syna i nie wyjaśniła nawet czy deklaracje roczne podatkowe były przez w.w osoby sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych swoich i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie [...], ze złożonego oświadczenia wynika, że na jej rachunku bankowym dokonano zabezpieczenia majątkowego i nie ma środków finansowych oraz nie są prowadzone transakcje, nie podała czy osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym rachunki bankowe posiadają. Skarżąca podała, że użytkuje samochód marki M, na który zostało zaciągnięte zobowiązanie kredytowe, jednakże nie podała do kogo pojazd należy, jaki jest jego rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżąca nie wyjaśniła czy osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżąca podała, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Co do kosztów miesięcznego utrzymania skarżąca podała, że z renty zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe, t.j. woda, żywność, odzież, nie podała jednak w jakiej wysokości ponoszą koszty miesięcznego utrzymania osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie wyjaśniła czy posiadała nieruchomości, wartościowe przedmioty, jeżeli tak to czy sprzedała lub darowała nieruchomości i wartościowe przedmioty, jeżeli darowała to została zobowiązana do wyjaśnienia komu i kiedy darowała składniki swojego majątku oraz do przedłożenia odpisów umów darowizn. Skarżąca mimo wezwania nie wyjaśniła do kogo należy dom, w którym mieszka, jeżeli najmuje ten dom miała podać koszty najmu. Skarżąca nie wyjaśniła czy prowadzi działalność gospodarczą, czy ją zlikwidowała, czy ją zawiesiła, jeżeli tak to kiedy. Wnioskodawczyni nie podała, czy mąż, córka i syn posiadają nieruchomości, jeżeli tak to jakie, oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, nie złożyła odpisów z dokumentów z prowadzonej przez syna działalności gospodarczej, t.j. książki przychodów i rozchodów za [...], deklaracji VAT-7 za [...], wyciągów z firmowych rachunków bankowych za [...], ewidencji środków trwałych, nie podała ilu syn zatrudnia pracowników. W sprzeciwie z dnia [...] skarżąca podniosła, że wnosi sprzeciw na podstawie art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowienia wydanego w sprawie o sygn. akt [...] i wnosi o rozpoznanie sprawy przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest bowiem przerzuceniem ciężaru ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy ma bowiem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11). Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że strona skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10). W rozpatrywanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, bowiem skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oparciu o złożone dokumenty i oświadczenia nie jest możliwe rozstrzygnięcie wniosku skarżącej zgodnie z jej żądaniem, bowiem zawarte we wniosku dane są niewystarczające dla kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Zasadnie zatem referendarz kierując się dyspozycją art. 255 P.p.s.a. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę sytuacji skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca nie wywiązała się ze skierowanego do niej wezwania i nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów oraz oświadczeń. Skarżąca również do sprzeciwu nie przedłożyła wszystkich dokumentów i wyjaśnień, o które została wezwana pismem z dnia [...] potwierdzających jej sytuację majątkową. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14). Złożone natomiast przez skarżącą oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata jest zasadny. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania lub wykonania go w sposób wybiórczy obciążają w całości stronę, do której wezwanie sądowe zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżąca uchyliła się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, na którą wpływ ma również sytuacja majątkowa i finansowa osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i od których otrzymuje pomoc w bieżącym utrzymaniu, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżącą dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Zauważyć należy, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, t.j. jej koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać również o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2011 t., sygn. akt II FZ 67/11, publ. w Internecie na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zatem uznać, że referendarz dokonał prawidłowej oceny wniosku skarżącej. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.