I SA/Po 1210/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ZK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ZK na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić wniosek. ZK, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]. Skarżący złożył sporządzony w dniu [...], uzupełniony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że bardzo trudna sytuacja na rynku materiałów budowlanych, których są producentami, spowodowała znaczny spadek sprzedaży. Ponadto okres jesienno-zimowy dodatkowo przyczynia się do prawie całkowitego zaprzestania produkcji. Fakt ten spowodował, że w chwili obecnej próbują się uporać z problemem nadmiernej obsady pracowniczej i starają się nie dopuścić do redukcji zatrudnienia. Dlatego dodatkowe koszty związane z przedmiotową opłatą będą dla nich bardzo dużym obciążeniem. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z synem. Wnioskodawca posiada dom w trakcie budowy oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Skarżący posiada również samochód osobowy marki F, samochód dostawczy marki F, oraz samochód osobowy marki N. Skarżący podał, że za miesiąc [...] z działalności żony i swojej łącznie zanotowali stratę w wysokości [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie wynoszą: [...]. Z załączonych przez skarżącego kserokopii rachunków za energię elektryczną i wodę wynika, że [...]. Skarżący podał, że na dzień [...] posiadał zarejestrowane na niego następujące pojazdy mechaniczne: samochód ciężarowy F, samochód osobowy F, samochód ciężarowy F, samochód osobowy N, żona nie posiada żadnych zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych. Skarżący podał, że dom, który jest w trakcie budowy, jest wspólną własnością jego i jego żony. Wnioskodawca podał, że na dzień [...] zatrudniał [...] pracowników, jego żona [...]. Do pisma załączył zeznania roczne podatkowe za [...], rachunek zysków i strat za [...], wyciągi z rachunków bankowych, ewidencję środków trwałych, deklaracje VAT-7, decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] o przyznaniu skarżącemu płatności na rok [...] w wysokości [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z 06 lipca 2011 r. o sygn. I OZ 466/11, z 28 czerwca 2011 r. o sygn. II OZ 504/11, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że ww. przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06, publikowane na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy argumentacja służąca wykazaniu, że wystąpiły okoliczności do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z synem. Skarżący i jego żona prowadzą działalność gospodarczą. Małżonkowie posiadają dom, który jest w trakcie budowy. Wnioskodawca posiada również nieruchomość rolną o pow. [...] ha, [...] samochody ciężarowe marki F, samochód osobowy F oraz samochód osobowy N. Wnioskodawca zatrudnia w swojej firmie [...] pracowników. W firmie posiada maszyny i urządzenia. Żona w swojej firmie zatrudnia [...] pracowników, nie posiada środków trwałych. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia i kserokopii rachunków wynika, że na koszty miesięcznego utrzymania przeznaczają ok. [...] zł. Z załączonych przez skarżącego zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], jego żona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...]. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do podania w jakiej wysokości on i jego żona w [...] osiągnęli przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, w jakiej wysokości ponieśli koszty uzyskania przychodów i czy uzyskali z tego tytułu dochód lub ponieśli stratę przedłożył wydruk rozliczenia miesięcznego PIT liniowo za [...], z którego wynika, że małżonka w [...] uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...]. Wnioskodawca przedłożył również wydruk rozliczenia podatku bieżącego za miesiąc [...], z którego wynika, że przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za okres od [...] wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i poniósł stratę w wysokości [...]. Z załączonego przez skarżącego rachunku zysków i strat sporządzonego za okres [...] wynika, że przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi wynoszą [...] zł, koszty działalności operacyjnej wynoszą [...] zł i strata [...] zł. Zatem z załączonych dokumentów wynika, że średniomiesięczne przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynoszą ok. [...] zł. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący z uzyskiwanych przychodów powinien zabezpieczyć środki finansowe na uiszczenie kosztów sądowych. Wprawdzie skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od [...] poniósł stratę, gdyż ponosi koszty związane z jej prowadzeniem, to jednakże wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 07.02.2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15.06.2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjął się również pogląd, że koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma bowiem obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 01.04.2008r., sygn. akt I OZ 208/08, postanowienie NSA z 13.03.2012r., sygn. akt II FZ 195/12, publ. na str. www.orzecznia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że skarżący, mimo wezwania, nie podał w jakiej wysokości odnotował przychód za [...], w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów i czy za [...] uzyskał dochód lub poniósł stratę. Z załączonych przez skarżącego deklaracji VAT-7 za miesiące [...] sporządzonych przez małżonkę wynika, że w [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Z załączonych przez skarżącego deklaracji VAT-7 za okres [...] wynika, że podstawa opodatkowania w [...] wyniosła [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Z załączonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika, że małżonka posiada firmowy rachunek bankowy w A, saldo początkowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...] zł, na dzień [...] (data sporządzenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy) [...], na dzień [...] (data uzupełnienia formularza) [...], saldo końcowe na dzień [...]. Z załączonych wyciągów wynika, że skarżący posiada jeden rachunek bankowy w A, saldo początkowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...], na dzień [...]. Wnioskodawca posiada również osobiste i firmowe rachunki bankowe w B. Z wyciągu z osobistego rachunku bankowego skarżącego, waluta rachunku PLN wynika, że saldo początkowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...], saldo końcowe na dzień [...], z wyciągu z osobistego rachunku bankowego skarżącego, waluta rachunku EUR saldo początkowe na dzień [...] wynosi [...], saldo końcowe na dzień [...], na rachunku skarżącego, waluta rachunku w USD wynika, że saldo początkowe na tym rachunku na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...], na rachunku firmowym skarżącego, waluta w USD saldo początkowe na dzień [...] wynosi [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...], na rachunku firmowym skarżącego, waluta rachunku EUR saldo początkowe na dzień [...] wynosi [...], saldo na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...] saldo końcowe wynosi [...], na rachunku bankowym formowym skarżącego, waluta rachunku PLN, saldo początkowe na dzień [...] wynosi [...], na dzień [...], na dzień [...], na dzień [...]. Z przedłożonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika zatem, że wnioskodawca na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. na dzień [...], na dzień uzupełnienia formularza, t.j. na dzień [...] oraz na dzień [...] posiadał na nich środki pieniężne, które wielokrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie stwierdzić zatem należy, że uzyskiwane przez skarżącego przychody z działalności gospodarczej, dochody małżonki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, posiadany przez skarżącego majątek (dom w trakcie budowy, nieruchomość rolna o pow. [...] ha, [...] samochody osobowe, [...] samochody ciężarowe, maszyny i urządzenia w firmie), a także środki na rachunkach bankowych osobistych i firmowych skarżącego i jego żony uzasadniają przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Przedstawione zatem przez skarżącego dokumenty i powołane fakty wskazują, że nie wykazał on, iż nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Ponadto zauważyć należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.