I SA/Po 1334/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Barbara Rennert Protokolant: sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], stwierdziło uchybienie przez A. S.A. z siedzibą w P. (dalej zwanej również skarżącą) terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie Wójta Gminy C. z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że zgodnie z art. 236 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie. Postanowienie Wójta Gminy C. zostało doręczone dnia [...] grudnia 2015 r., z uwagi na co termin do wniesienia zażalenia przypadał na dzień [...] stycznia 2016 r., gdy tymczasem zażalenie zostało nadane dnia [...] stycznia 2016 r. Kolegium stwierdziło również, że termin do wniesienia zażalenia jest terminem zawitym, którego przekroczenie powoduje, że czynność dokonania po terminie jest nieskuteczna. Postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r., stanowi przedmiot skargi kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego, wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuca się naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie: 1) art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej - zasady prawdy obiektywnej oraz zasady swobodnej oceny dowodów – poprzez przyjęcie, że przesyłka zawierająca postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania została skutecznie doręczona pełnomocnikowi w dniu [...] grudnia 2015 r., podczas gdy doręczyciel wydał przesyłkę osobie nieuprawnionej do jej odbioru, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki podpisanego przez adwokata M. M., a także z oświadczenia tej osoby z dnia [...] stycznia 2016 r., organ nie dysponuje natomiast żadnymi dowodami na okoliczność, iż doręczył przesyłkę osobie uprawnionej, wobec czego można uznać, że doręczenie przesyłki pełnomocnikowi nastąpiło najwcześniej z chwilą jej faktycznego przekazania, tj. w dniu [...] stycznia 2016 r.; 2) art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 148 § 1 w zw. z art. 149 w zw. z art. 150 § 1 pkt 1 oraz § 1a i § 2 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia [...] grudnia 2015 r., przejawiające się w przyjęciu, że skuteczne doręczenie pełnomocnikowi postanowienia z dnia [...] grudnia 2015 r. o odmowie wszczęcia postępowania, miało miejsce dnia [...] grudnia 2015 r. i w konsekwencji zażalenie zostało złożone z uchybieniem terminu, podczas gdy przesyłka zawierająca ww. postanowienie została wydana osobie nieuprawnionej do odbioru korespondencji adresowanej do pełnomocnika skarżącej, a wobec tego skuteczne doręczenie przesyłki zawierającej ww. postanowienie mogło mieć miejsce co najwyżej najwcześniej w dniu [...] stycznia 2016 r., kiedy to pełnomocnik otrzymał faktycznie przesyłkę, a tym samym został zachowany termin na złożenie zażalenia, który powinien być liczony od dnia doręczenia przesyłki pełnomocnikowi skarżącej, tj. od dnia [...] stycznia 2016 r., wobec tego organ niezasadnie stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia; 3) art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przejawiające się w przyjęciu, że w sytuacji kiedy zostało wydane postanowienie o odmowie przywrócenia terminu organ zobligowany jest do wydania odrębnego postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu, podczas gdy jeżeli strona wraz z wniesieniem zażalenia składa wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, a organ w wydanym postanowieniu w przedmiocie tego wniosku odmawia przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, wyłączona zostaje możliwość wydania odrębnego postanowienia na podstawie powołanego ostatnio przepisu, stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia na wstępie należy się odnieść się do kwestii relacji między stwierdzeniem przez organ odwoławczy z urzędu uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia, które przewiduje art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. – Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) w powiązaniu z art. 239 tej ustawy a wnioskiem strony o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, przewidzianym w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Sąd w składzie orzekającym aprobuje w tej materii linię orzeczniczą, która opowiada się za stanowiskiem wyrażonym w wyrokach: NSA 22 stycznia 2017r. II FSK 2219/16, WSA w Gliwicach z 25 października 2016r. III SA/Gl 351/16, WSA w Kielcach z 24 maja 2016r. II SA/Ke 287/16, wyrok WSA w Warszawie z 12 lipca 2016r., III SA/Wa 2064/15, wyrok NSA 22 luty 2016 I FSK 927/14, wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1445/11 (a także m.in. w wyrokach z tej samej daty o sygn. akt I FSK 1443/11, I FSK 1444/11 i I FSK 1446/11 (wszystkie dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że wymogi logiki i ekonomiki procesowej nakazują przyjąć, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania czy zażalenia w trybie art. 162 Ordynacji podatkowej jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ww. ustawy, niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania/zażalenia, czy jednocześnie z nim). Zgodnie bowiem z art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej podanie o przywrócenie terminu składa się po jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym takie przywrócenie następuje w razie uchybienia terminowi (o ile zainteresowany uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminowi. Właśnie bowiem to uchybienie daje możliwość zawnioskowania o przywrócenie terminu. Jeśli zatem na tak postrzeganą instytucję prawną nałoży się powszechnie akceptowany w orzecznictwie obowiązek orzekania w sprawie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania/zażalenia (wniosek taki płynie wystarczająco jednoznacznie z brzmienia art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej), to nie powinno budzić większych i uzasadnionych wątpliwości, która ze spraw ma obejmować badanie kwestii: prawidłowości doręczenia, daty początku i końca biegu terminu na złożenie odwołania/zażalenia, daty wniesienia odwołania/zażalenia. Wyniki takiego badania stanowią o dochowaniu lub przekroczeniu terminu, co w tym ostatnim przypadku skutkować powinno (w znaczeniu - musi) stwierdzeniem uchybienia terminowi do wniesienia odwołania czy zażalenia. Natomiast inną sprawą jest, aczkolwiek także mającą rację bytu i związek z tą pierwszą, dalsze procedowanie nad wnioskiem o przywrócenie terminu w płaszczyźnie dla niego kluczowej, a mianowicie z punktu widzenia oceny braku zawinienia strony w zakresie uchybienia terminowi, którego wniosek dotyczy, oczywiście przy spełnieniu wymogów formalnych takiego wniosku. Te właśnie zagadnienia są istotne dla przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej z punktu widzenia art. 162 § 1 i § 2 w związku z § 3 Ordynacji podatkowej ( por. wyrok NSA z 15 maja 2013r. sygn. akt II FSK 1653/11 (i innych) - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzenie więc uchybienia terminowi przed rozpatrzeniem wniosku o jego przywrócenie nie jest działaniem przedwczesnym. Argumentem, który należało uwzględnić w niniejszych rozważaniach jest też bezwarunkowy charakter art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej wynikający między innymi ze zwrotu "organ odwoławczy stwierdza". Dodać więc należało i to, że stwierdzenie uchybienia terminowi następuje w trybie działania z urzędu (aczkolwiek w sensie sprawczym z impulsu strony, wnoszącej odwołanie/zażalenie), a przywrócenie terminu tylko na wniosek zainteresowanego. Wreszcie nie można pominąć i tej okoliczności, że postępowanie z wniosku o przywrócenie terminu nie może zastępować postępowania w kwestii stwierdzenia uchybienia terminowi do dokonania określonej czynności proceduralnej. Należy także wykluczyć sytuację, w której terminowość dokonania określonej czynności proceduralnej miałaby być ustalana i oceniania przez organ dwukrotnie. Raz przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu, bo uchybienie terminowi jest przesłanką takiego wniosku, a następnie na użytek rozstrzygnięcia o stwierdzeniu uchybienia terminowi. W związku z powyższym ocena, czy odwołanie wniesiono w terminie, winna być sednem sprawy, w której organ odwoławczy stwierdza uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, a zatem ustalenia, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie decyzji oraz ustalenie, kiedy zostało wniesione odwołanie od tej decyzji. Przyjmując przedstawione wyżej stanowisko prawne, należy więc ocenić, że organ ma obowiązek zbadać z urzędu, czy zażalenie zostało złożone z zachowaniem ustawowego terminu na dokonanie tej czynności bez względu na to, czy strona wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej dokonania, czy też nie. W świetle powyższego, w okolicznościach analizowanej sprawy, zasadnicze znaczenie ma zagadnienie, czy strona postępowania podatkowego prawidłowo otrzymała postanowienie organu pierwszej instancji. Warunkiem stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej jest skuteczne doręczenie decyzji stronie, a w przypadku gdy strona ustanowi pełnomocnika – jej pełnomocnikowi (art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej). Przy braku skutecznego doręczenia nie rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia odwołania i wobec tego nie może on zostać przekroczony. Zdaniem Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza zasadności stanowiska organu podatkowego, iż postanowienie z dnia [...] grudnia 2015 r. zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi strony i w rezultacie weszło do obrotu prawnego. Zgodnie z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Zgodnie zaś z § 2 przepisu pisma mogą być również doręczane w siedzibie organu (pkt 2) oraz w miejscu pracy adresata – osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji (pkt 2). Z treści art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej wynika, że decyzja podatkowa adresowana do osoby fizycznej zostanie skutecznie doręczona w miejscu pracy, jeżeli przyjmie ją pracownik upoważniony przez pracodawcę do odbioru korespondencji. Warunkiem skutecznego doręczenia jest zatem świadczenie pracy przez osobę odbierającą na rzecz pracodawcy, w szerokim ujęciu tego określenia, a zatem zarówno na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia jak i innych stosunków obligacyjnych ( por. np. wyroki NSA: z 23 lipca 2010 r., sygn. akt II FSK 562/09 oraz z 31 marca 2016 r., sygn. akt I GSK 900/14; na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu pełnomocnictwa wynika, że A. S.A. udzieliła pełnomocnictwa do występowania w jej imieniu radcy prawnemu R. S. z Kancelarii Radcy Prawnego w C. na ul. [...]. Ze zwrotnego poświadczenia odbioru spornej przesyłki wynika, że doręczono ją pod tym adresem (ul. Ś. [...], C.) adresatowi, co zostało potwierdzone podpisem oraz opatrzone pieczęcią "Kancelaria Adwokacka, M. M., ul. [...], C.". Doręczenie przesyłki nastąpiło zatem pod adres wskazanym w pełnomocnictwie, jednakże nie do rąk osoby uprawnionej. Natomiast z treści art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej można wyprowadzić wniosek, że doręczenie do rąk osoby nieuprawnionej do odbioru pism jest prawnie nieskuteczne. Celem zagwarantowania skuteczności doręczenia pisma adresowanego niezbędne jest wyjaśnienie, czy osoba potwierdzająca odbiór korespondencji była do tej czynności upoważniona. Możliwość doręczenia pisma w miejscu pracy adresata osobie upoważnionej do odbioru korespondencji jest zatem do wykorzystania tylko w sytuacji, gdy taka osoba upoważniona do odbioru korespondencji została faktycznie ustanowiona (por. wyroki NSA: z dnia 31 maja 2000 r., sygn. akt SA/Sz 564/00, niepubl. oraz z dnia 21 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 1707/99, niepubl.). Natomiast z wyjaśnień pełnomocnika skarżącej wynika, że adwokat M. M. nie jest osobą upoważnioną do odbioru korespondencji adresowanej do pełnomocnika Spółki, nie jest on też pracownikiem ani współpracownikiem pełnomocnika skarżącej. Pełnomocnika skarżącej nie łączy żadna umowa z adwokatem M. M.. Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd w zakresie domniemania upoważnienia do odbioru korespondencji. W sytuacji bowiem, gdy osoba obecna w miejscu, o którym stanowi przepis art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej podejmuje się odebrać pismo, potwierdza to dostępem do firmowych pieczęci lub innych urządzeń biurowo-administracyjnych, wniosek co do jej upoważnienia do odbioru korespondencji w tymże miejscu nie może nasuwać żadnych uzasadnionych zastrzeżeń, co czyni, iż dokonane do jej rąk doręczenie pisma jest skuteczne i rodzi określone konsekwencje procesowe. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 890/05 (publ. CBOSA) stwierdził, że doręczenie pisma w miejscu pracy do rąk osoby upoważnionej do odbioru korespondencji nakłada na doręczyciela obowiązek upewnienia się, że osoba odbierająca pismo jest do tego upoważniona, to jednak nie oznacza to, iż warunkiem skutecznego doręczenia jest legitymowanie się przez osobę odbierającą pisemnym upoważnieniem. W sytuacji bowiem, gdy osoba obecna w miejscu, o którym stanowi art. 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej, podejmuje się odebrać pismo, potwierdza to dostępem do firmowych pieczęci lub innych urządzeń biurowo-administracyjnych, wniosek co do jej upoważnienia do odbioru korespondencji w tymże miejscu nie może nasuwać żadnych uzasadnionych zastrzeżeń. Tymczasem ze zwrotnego poświadczenia odbioru spornej przesyłki wynika, że odbiór został opatrzony pieczęcią "Kancelaria Adwokacka, M. M., ul. [...], C.". Nie ulega zatem wątpliwości, że na dokumencie potwierdzającym odbiór przedmiotowej przesyłki nie widnieje podpis pełnomocnika skarżącej, innej osoby upoważnionej przez pełnomocnika skarżącej do odbioru korespondencji, jak również brak pieczęci lub innych urządzeń biurowo-administracyjnych używanych w kancelarii radcy prawnego R. S.. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że w sytuacji gdy pełnomocnik skarżącego, kwestionuje upoważnienie do odbioru korespondencji dla adwokata M. M., a organ nie wykazał, że M. M. posiadał upoważnienie do odbioru korespondencji kierowanej do pełnomocnika skarżącej, to należy uznać, że nie nastąpiło skuteczne doręczenie postanowienia w dnia [...] grudnia 2015 r., gdyż doręczenie nastąpiło do rąk osoby nieuprawnionej. Podsumowując, należy dojść do wniosku, że skoro postanowienie z dnia [...] grudnia 2015 r. nie zostało prawidłowo doręczone, to nie weszło do obiegu prawnego, a tym samym w rozpoznawanej sprawie nie można mówić o uchybieniu terminowi do złożenia zażalenia na takie postanowienie. Nie zaistniało bowiem zdarzenie, które stanowi moment początkowy dla biegu ustawowego terminu na złożenie zażalenia. Kolegium stwierdzając uchybienie terminowi do złożenia zażalenia, istotnie naruszyło więc art. 236 § 2 pkt 1 i art. 228 § 1 pkt 2, art. 239 Ordynacji podatkowej. W zaistniałej sytuacji nie ma bowiem podstaw by przyjąć, że upłynął ustawowy termin na złożenie zażalenia, skoro objęte nim postanowienie nie zostało skutecznie, w rozumieniu zgodności z prawem, doręczone. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na mocy art. 200, art. 205 § 2 tej ustawy.