I SA/Po 1545/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BR o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi BR na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2008 r., sierpień, listopad, grudzień 2009 r., kwoty podatku do przeniesienia za styczeń 2010 r. oraz kwoty do zwrotu za wrzesień i październik 2010 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący BR pismem z dnia [...] wniósł skargę do tut. Sądu na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Skarżący powołał się na niewielkie dochody, znaczne kwoty zobowiązań oraz liczne postępowania egzekucyjne. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synami w wieku [...] lat. Wskazał, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2, kamienicę oraz lokal użytkowy, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że ma zaciągnięte kredyty hipoteczne, jeden w wysokości [...], drugi w wysokości [...]. Oświadczył, że dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynosi [...], z tytułu umowy o pracę na [...] etatu [...]. Wnioskodawca podał, że prowadzone są wobec niego egzekucje komornicze. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą [...] (kwota obejmuje koszty wody, energii elektrycznej, telefonu komórkowego i wyżywienia). Skarżący podał, że posiada udziały w spółce A w liczbie [...] udziałów o łącznej wartości [...], zajęte przez komornika. Wnioskowa wskazał, że nie pełni funkcji członka zarządu ani prokurenta. Skarżący podał, że posiada udział wynoszący [...] w prawie własności samochodów osobowych marki: - M, rok prod. [...], wartość [...], - M, rok produkcji [...], wartość [...]. Wnioskodawca oświadczył, że posiada samochód osobowy marki J, rok prod. [...], wartość [...]. Skarżący podał, że poza dochodami z tytułu zatrudnienia uzyskuje także nieregularnie dochody z prac dorywczych w wysokości ok. [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim, w separacji faktycznej. Do pisma załączył: wyciągi z rachunku bankowego, zeznania roczne podatkowe za [...], zaświadczenie o dochodach z dnia [...], ewidencję środków trwałych, podsumowanie z książki przychodów i rozchodów, deklaracje VAT-7, zawiadomienie Komornika Sądowego z dnia [...] o wszczęciu egzekucji, zawiadomienie Komornika Sądowego z dnia [...] o zajęcie rachunku bankowego skierowane do B, zawiadomienie Komornika Sądowego z dnia [...] o zajęciu rachunku bankowego skierowane do C, wezwanie Komornika Sądowego z dnia [...] do zapłaty należności, zawiadomienie Komornika Sądowego z dnia [...] o zajęciu wierzytelności dłużnika skierowane do Kadr Płac, pismo Komornika Sądowego z dnia [...], z którego wynika, że zajęto ruchomości skarżącego, protokół z dnia [...], w którym zawarto treść ugody, zgodnie z którą skarżący zobowiązał się płacić na rzecz małżonki kwotę po [...] miesięcznie na zaspokojenie potrzeb rodziny płatne począwszy od dnia [...] do dnia [...] każdego miesiąca z góry z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, małżonkowie pozostają w separacji faktycznej. Skarżący jest zobowiązany na podstawie ugody sądowej zawartej przed Sądem Rejonowym w dniu [...], sygn. akt [...], do płacenia małżonce kwoty [...] miesięcznie na zaspokojenie potrzeb rodziny. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synami w wieku [...] lat. Skarżący podał, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2, kamienicę, lokal użytkowy, udziały w spółce z o.o. o wartości [...], które są zajęte przez komornika sądowego, samochód osobowy marki J, rok prod. [...], wartość [...] oraz udział wynoszący [...] w prawie własności samochodów osobowych marki M, rok prod. [...], wartość [...], M, rok prod. [...], wartość [...]. Wnioskodawca podał, że uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] miesięcznie (z załączonego zaświadczenia wynika, że dochód brutto skarżącego wynosi [...], dochód netto [...]). Wnioskodawca uzyskuje również dochody z prac dorywczych w wysokości ok. [...]. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...]. Skarżący podał, że ma zaciągnięte [...] kredyty hipoteczne i że prowadzone są wobec niego postępowania komornicze. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, przy czym z tego tytułu nie uzyskuje dochodów. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wnosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...]. Skarżący nie przedłożył deklaracji VAT-7 za [...]. Z załączonych przez skarżącego zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniósł stratę w wysokości [...], w [...] skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniósł stratę w wysokości [...]. W okresie [...] skarżący uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniósł stratę w wysokości [...]. Ze złożonych przez skarżącego odpisów dokumentów wynika zatem, że w [...] poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Zauważyć należy, że skarżący mimo wezwania nie podał czy zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu, nie przedłożył również wyciągów z firmowych rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy firmowe rachunki bankowe posiada. Wnioskodawca przedłożył jedynie wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez C, z rachunku tego wynika, że na ten rachunek poza wpłatą w dniu [...] kwoty w wysokości [...] nie wpływają środki z wynagrodzenia za pracę, z prac dorywczych, z prowadzonej działalności gospodarczej, a zatem mimo zajęcia przez Komornika Sądowego rachunku bankowego, zajęcie egzekucyjne z uwagi na brak środków finansowych nie jest realizowane. Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż wnioskodawca nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić/najmować nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Ponadto skarżący, mimo wezwania, nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Wnioskodawca podał, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń nie wynika czy małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, jeżeli tak to od kiedy, czy małżonkowie podzielili majątek wspólny, jeżeli tak to kiedy i w jaki sposób. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest wzywanie strony skarżącej do ustalenia w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego przyjąć należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jego i jego żony. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jego i małżonki. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.