I SA/Po 1567/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 03 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w P o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A w P na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę A w P na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. Skarżąca spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniosła skargę kasacyjną od w.w wyroku. Równocześnie spółka złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w chwili obecnej sytuacja finansowa spółki nie pozwala na dokonanie opłaty od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Wobec zakończenia umów na prace związane z budową drogi [...] spółka obecnie prowadzi działalność w bardzo ograniczonym zakresie. Kolejne umowy dotyczące budowy dalszych odcinków drogi ekspresowej zawierane będą dopiero na przełomie [...]. Spółka nie posada żadnych innych zleceń. Spółka podała, że bieżącą działalność finansuje z pożyczek od udziałowców i drobnych zleceń. Skarżąca oświadczyła, że kapitał zakładowy wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu na ostatni rok [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...], stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku prowadzonego przez B wynosi [...]. Skarżąca podała, że stan kasy na dzień [...] wynosi [...], ZUS i PIT-4 ok. [...] miesięcznie, czynsz najmu [...], telefon i Internet [...], wynagrodzenia ok. [...]. Skarżąca do wniosku załączyła CIT-8 za okres [...], rachunek wyników wariant porównawczy - stan na koniec [...], bilans na koniec [...], zestawienie obrotów i sald kont syntetycznych na [...], wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez B za okres [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w okresie [[...] uzyskała przychody w kwocie [...] i poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie [...]. Skarżąca podała, że oprócz wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy rachunku bankowego nie posiada żadnych innych rachunków bankowych. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych lokat, kart kredytowych ani kredytów. Spółka podała, że zatrudnia [...] pracowników, z czego [...] przebywa na urlopie wychowawczym, a comiesięczne wypłacane pozostałym pracownikom wynagrodzenie wynosi średnio [...] miesięcznie netto. Koszty utrzymania biur (jedno w P, drugie w T) pokrywane są z bieżącej działalności spółki i wynoszą miesięcznie: czynsz [...], telefony stacjonarne i Internet [...], telefony komórkowe [...], prąd [...], ogrzewanie średnio [...], woda i kanalizacja [...], obsługa księgowa [...], obsługa prawna [...]. Spółka podała, że udziałowiec większościowy SP posiadający [...] udziałów nie posiada majątku i utrzymuje się z umowy o pracę, sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca mniejszościowego posiadającego [...] udziałów nie jest znana Zarządowi spółki. Spółka podała, że znając sytuację majątkową oraz finansową głównego udziałowca nie zwracała się do niego z żądaniem uiszczenia dopłat. Udziałowiec mniejszościowy odmówił udzielenia dopłat. Spółka podała, że wspólnicy nie udzielili spółce pożyczek. Do pisma załączyła kserokopie: sprawozdań finansowych na dzień [...], zeznań rocznych podatkowych za [...], deklaracji VAT-7K za [...], zeznania rocznego podatkowego wspólnika skarżącej spółki SP za [...], pisma drugiego wspólnika spółki – C z dnia [...] oraz wyciągi z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, wszystkie powołane orzeczenia publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez spółkę okoliczności oraz dokumentów nie można przyjąć, że nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który wynosi [...] [por. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] – k. nr [...] akt sąd.]. Z załączonej przez stronę skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu na ostatni rok wynosi [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...]. Ze złożonych zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], spółka poniosła stratę w wysokości [...]. Z oświadczeń skarżącej spółki wynika, że prowadzi działalność gospodarczą w bardzo ograniczonym zakresie z uwagi na zakończenie umów związanych z budową drogi [...], kolejne umowy dotyczące budowy dalszych odcinków drogi ekspresowej zawierane będą dopiero na przełomie [...], natomiast bieżącą działalność spółka – jak oświadczyła – finansuje z pożyczek od udziałowców i drobnych zleceń. Skarżąca wyjaśniła, że w okresie [...] uzyskała przychody w kwocie [...] i poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], a zatem skarżąca spółka w w.w okresie poniosła stratę. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez spółkę straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącą skargą. Ponadto wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń skarżącej wynika, że ponosi koszty utrzymania [...] biur (jedno w P, drugie w T), czynsz wynosi [...], telefony stacjonarne i Internet [...], telefony komórkowe [...], prąd [...], ogrzewanie średnio [...], woda i kanalizacja [...]. Skarżąca ponosi także koszty obsługi księgowej w wysokości [...] miesięcznie i obsługi prawnej w wysokości [...] miesięcznie. W tym miejscu przypomnieć należy, że w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że bieżącą działalność finansuje z pożyczek od udziałowców i drobnych zleceń, natomiast gdy została wezwana do podania w jakiej wysokości do chwili obecnej i w jakich terminach wspólnicy udzielili skarżącej spółce pożyczek (por. punkt [...] wezwania z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – karta nr [...] akt sąd.) skarżąca podała, że wspólnicy nie udzielili spółce pożyczek i że koszty pokrywane są z bieżącej działalności spółki. Skarżąca podała również, że z uwagi na sytuację finansową udziałowca SP nie zwróciła się do niego z żądaniem uiszczenia dopłat. Spółka przedłożyła kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...] złożonego przez SP, z którego wynika, że dochód jego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...]. Spółka mimo wezwania jednakże nie podała w jakiej wysokości i z jakiego tytułu obecnie jej udziałowiec SP uzyskuje miesięczne dochody, nie złożyła również wyciągów z jego rachunków bankowych, skarżąca mimo wezwania nie złożyła żadnych odpisów dokumentów, z których wynikałoby, że drugi udziałowiec spółki – C nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Spółka przedłożyła jedynie kserokopię pisma z dnia [...], z którego wynika, że w.w spółka nie wyraża zgody na udzielenie jakiejkolwiek pomocy finansowej bądź w formie pożyczki lub dopłaty na rzecz spółki A i nie udostępni dokumentów księgowych. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Powtórzyć również należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów sądowych, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Godzi się zauważyć, że skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu wskazać również należy, że nawet gdy umowa spółki nie przewiduje możliwości żądania dopłat od wspólników, skarżąca, mimo braku takiego zapisu w umowie spółki, w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowców spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, a nie liczyć jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa. Bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem [np. udzielenie pożyczki przez udziałowców], stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2015 r., II FZ 871/15; z 20 października 2015 r., II FZ 812/15). Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika bowiem obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Wskazać również należy, że w orzecznictwie przyjął się pogląd, że koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 01.04.2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, post. NSA z 13.03.2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, post. NSA z dnia 03.07.2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się również, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, post. NSA z 16.09.2014 r., sygn. akt II FZ 1264/14 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą powinien on, w procesie zarządzania dochodem brutto, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (podobnie w wyroku ETPC z dnia 19 stycznia 2010 roku, skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce). Mając zatem na uwadze fakt, że spółka prowadzi działalność gospodarczą oraz, że nie znajduje się w stanie likwidacji uznano, że nie wykazała ona, aby uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie było dla niej barierą nie do pokonania. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.