I SA/Po 1597/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości X. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2009 r.; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r., skarżąca wniosła do tutejszego Sądu skargę na wymienioną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. W skardze wniesiono o przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1597/15 oddalił wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy we wskazanym powyżej zakresie. Na skutek sprzeciwu skarżącej WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1597/15 również odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy we wskazanym powyżej zakresie. Zażalenie skarżącej na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 12 listopada 2015 r., zostało oddalone postanowieniem NSA z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt I FZ 588/15. Z uwagi na prawomocne zakończenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 03 lutego 2016 r., wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis omawianego zarządzenia doręczono skarżącej 09 lutego 2016 r. (k. [...] akt sądowych), co oznacza, że termin na opłacenie skargi mijał z dniem 16 lutego 2016 r. W terminie otwartym do opłacenia skargi skarżąca ponowie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. Do pisma dołączono urzędowy formularz wniosku PPPr uzupełniony następnie przez spółkę kolejnymi formularzami z dnia 04 marca 2016 r., oraz 25 marca 2016 r. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że nie prowadzi działalności gospodarczej oraz jest postawiona w stan upadłości likwidacyjnej. Podniesiono również, że istotą postępowania upadłościowego jest sprzedaż majątku i podział sum na poszczególne fundusze. Stwierdzono również w chwili obecnej spółka nie dysponuje wolnymi środkami umożliwiającymi zapłatę wpisu sądowego, a brak możliwości wniesienia skargi spowoduje nieuzasadnione obciążenie upadłej spółki wyliczonym podatkiem. Zaznaczono również, że oddalenie wniosku o udzielenie prawa pomocy uniemożliwi upadłej spółce dochodzenie praw przed Sądem. W ocenie wnioskodawczyni istotne jest również, iż w przypadku posiadania przez spółkę środków, nie ma gwarancji, że w przypadku zapłaty wpisu sądowego ilość środków będzie wystarczająca na zakończenie postępowania upadłościowego. Oświadczono przy tym, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki jak również wartość środków trwałych wynosi [...] zł. Stwierdzono również brak danych dotyczących wysokości zysku lub straty za ostatni rok obrotowy według bilansu. Skarżąca zgodnie z oświadczeniem nie posiada rachunków bankowych, środków w kasie, dochodów oraz zobowiązań i wydatków. Pismem z dnia 06 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie odpowiedzi na postawione we wskazanym piśmie pytania zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego podano, że wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma raportów kasowych za okres od 01 stycznia 2015 r., oraz nie składa deklaracji VAT-7. Skarżąca została wykreślona z ewidencji VAT. Spółka nie posiada również rachunku bankowego, a na dzień sporządzenia odpowiedzi na wezwanie nie sporządzono listy wierzytelności. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 11 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1597/15 oddalił go, odmawiając tym samym przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że fakt ogłoszenia upadłości w stosunku do spółki w żadnym wypadku nie powoduje konieczności przyznania jej prawa pomocy, chociażby z tego powodu, iż w takiej sytuacji istnieje majątek, który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenie kosztów z tym związanych oraz spłatę zobowiązań. Podniesiono również, że realizacja celu postępowania upadłościowego nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są opłaty związane z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Zaznaczono również, że działający w imieniu skarżącej syndyk masy upadłości, mimo wezwania nie przedłożył odpisów zeznań rocznych za 2013, 2014 i 2015 r. Nie złożono również odpisu sprawozdania finansowego za 2014 r. W ocenie referendarza sądowego skarżąca, na skutek nieprzedłożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odpis omawianego postanowienie referendarza sądowego doręczono skarżącej dnia 17 maja 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Następnie pismem z dnia 24 maja 2016 r., skarżąca wniosła sprzeciw od omówionego powyżej postanowienia wnosząc o jego zmianę i zwolnienie od kosztów wpisu sądowego. W drugiej kolejności wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że istotą postępowania upadłościowego jest likwidacja masy upadłości i zaspokojenie wierzycieli w maksymalnej ilości przy założeniu generowania najmniejszych kosztów postępowania. Stwierdzono przy tym, że nie można zgodzić się, że zasadne będzie uregulowanie kosztów postępowania sądowego nawet na poczet przyszłych przychodów a następnie złożenie wniosku o umorzenie postępowania upadłościowego na skutek całkowitego braku środków nawet na koszty postępowania, bowiem istotą postępowania upadłościowego nie jest jego umorzenie. Podniesiono również, że żaden przepis ustawy nie nakłada na wnioskodawcę obowiązku udzielania odpowiedzi na zadawane przez referendarza pytania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z postanowieniami znajdującego zastosowanie w sprawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 dalej w skrócie: "p.p.s.a.") – w brzmieniu sprzed dnia wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658) – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając z kolei na uwadze, że rozpoznawany niniejszym orzeczeniem wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowi drugi wniosek w tym przedmiocie wskazać należy, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Rolą sądu w takim przypadku jest zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy [por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt II FZ 957/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością wskazującą na "zmianę okoliczności sprawy" będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy [por. postanowienie NSA z dnia 08 sierpnia 2014 r. sygn. akt II OZ 746/14, postanowienie NSA z dnia 09 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 336/14 – dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc poczynione powyżej rozważania do realiów niniejszej sprawy należy wskazać, że z informacji przedstawionych przez skarżącą, zwłaszcza tych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 15 lutego 2016 r., uzupełnionych następnie wnioskiem z dnia 04 marca 2016 r. oraz wnioskiem z dnia 25 marca 2016 r., nie wynika aby sytuacja wnioskodawczyni uległa zmianie w porównaniu do sytuacji udokumentowanej pierwszym z wniosków o przyznanie prawa pomocy, tj. wnioskiem z dnia 17 lipca 2015 r. Zmianie nie uległa w szczególności wysokość kapitału zakładowego skarżącej oraz wartość jej majątku. Również wartość środków trwałych wnioskodawczyni wykazana w późniejszym z wniosków o przyznanie prawa pomocy pokrywa się z wartością wykazaną w pierwszym z wniosków. Zaznaczenia również wymaga, że zmianie nie uległa argumentacja skarżącej mająca na celu wykazanie zasadności zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka w dalszym ciągu podnosi, że istotą postępowania upadłościowego jest sprzedaż majątku i podział uzyskanych z tego tytułu środków na poszczególne fundusze. Wnioskodawczyni w dalszym ciągu podnosi, że w chwili obecnej nie dysponuje wolnymi środkami na zapłatę wpisu sądowego. Zauważyć przy tym należy, że w postępowaniu wywołanym drugim z wniosków o przyznanie prawa pomocy skarżąca podnosi tą samą argumentację, która była przedmiotem rozważań kolejno referendarza sądowego tutejszego sądu, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiednio w postanowieniu referendarza sądowego z dnia z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1597/15, postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1597/15 oraz postanowieniu NSA z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt I FZ 588/15. W świetle powyższego należy wskazać, idąc w ślad z orzecznictwem, że w sytuacji gdy podnoszona przez wnioskodawcę argumentacja, mająca przemawiać za przyznaniem mu prawa pomocy, nie uległa w istocie zmianie, a przywołane okoliczności zostały już wzięte pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia, to nie doszło do zmiany okoliczności sprawy umożliwiającej uznanie, że obecnie wykazano spełnienie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy [por. postanowienie NSA z dnia 25 czerwca 2014 r. sygn. akt II FZ 761/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W kontekście podniesionych w sprzeciwie twierdzeń należy wskazać, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej referendarz sądowy miał prawo wezwać wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. Stosownie bowiem do postanowień art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 (oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy), okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Podkreślić w tym kontekście również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OZ 1140/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Należy ponadto wskazać, że skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Skarżąca spółka, w niniejszej sprawie nie udzieliła również odpowiedzi na wszystkie z pytań referendarza sądowego postawionych w piśmie z dnia 06 kwietnia 2016 r., (k. [...] akt sądowych). W kontekście powyższego zaniechania należy zaznaczyć, że w przypadku, gdy Sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. To strona występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy, a zaniechania w tym względzie każdorazowo obciążają stronę występującą z takim wnioskiem. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 391/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że strona skarżąca nie udzielając odpowiedzi na postawione przez referendarza sądowego pytania uniemożliwiła ustalenie czy w rzeczywistości nie posiada ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz. U. z 2015 poz. 233 ze zm., dalej jako "p.u.n") – postępowanie uregulowane ustawą (postępowanie upadłościowe lub naprawcze) należy prowadzić tak, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą - dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Wyrażona w tym przepisie zasada optymalizacji postępowania upadłościowego nie stanowi sama w sobie wystarczającej przesłanki dla zwolnienia skarżącej znajdującej się w stanie upadłości z kosztów postępowania sądowego. Co więcej stosownie do postanowień art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n. koszty postępowania upadłościowego, przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości zostały przez ustawodawcę zaliczone do pierwszej z kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości. W takiej sytuacji stosownie do postanowień art. 343 ust. 1 p.u.n obowiązkiem syndyka jest zaspokojenie tych kosztów w pierwszej kolejności, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum. Powyższe regulacje świadcząc o tym, że ustawodawca nałożył na podmiot znajdujący się w stanie upadłości obowiązek bieżącego regulowania kosztów postępowania upadłościowego w tym kosztów związanych z postępowaniami sądowymi. W orzecznictwie sądowym wskazuje się przy tym, że nie sposób uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Brak jest ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym [tak: postanowienie NSA z dnia 01 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, dostępny pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Z uwagi z kolei na regulacje art. 361 ust. 1 pkt 1 p.u.n., w sytuacji gdy majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych dłużnika obciążonych hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania obowiązkiem Sądu upadłościowego jest umorzenie tego rodzaju postępowania. Podkreślić również należy, że ze zgromadzonych w sprawie materiałów wynika, że w dniu ogłoszenia przez Sąd Rejonowy P.- [...] w P. [...] Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych upadłości skarżącej, posiadała ona środki pieniężne w kwocie [...] zł. Tymczasem we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, że skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami, wnioskodawczyni nie wyjaśniła ponadto co stało się z posiadaną przez nią gotówką. Co więcej z przedłożonego w toku pierwszego z postępowań w przedmiocie prawa pomocy bilansu (k. [...] akt sądowych) wynika, że spółka dysponuje środkami trwałymi o wartości [...] zł. Ze sprawozdania finansowego skarżącej wynika ponadto, że dysponuje ona środkami pieniężnymi w kwocie [...] zł (k. [...] akt sądowych). Na podstawie przedłożonych przez skarżącą dokumentów nie sposób ustalić jej aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Zgromadzone w sprawie dokumenty są względem siebie sprzeczne, z przedłożonych sprawozdań finansowych wynika, że skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi w kwocie [...] zł, z postanowienia Sądu upadłościowego wynika, że na dzień ogłoszenia upadłości skarżąca dysponowała środkami w kwocie [...] zł (k. [...] akt sądowych), tymczasem z wyjaśnień spółki jak też z wydruku stanu rachunku (k. [...] akt sądowych) wynika, że wnioskodawczyni nie posiada żadnych środków pieniężnych. W świetle powyższych rozbieżności referendarz sądowy zasadnie wezwał skarżącą do udzielenia dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Odmowa odpowiedzi na zadane przez referendarza sądowego pytania musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy, bowiem zgromadzony dotychczas materiał w sprawie nie jest wystarczający dla przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego związanych z zapłatą kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.