I SA/Po 1922/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 08 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A w P od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...] o odmowie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi w sprawie ze skargi A w P na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia i zabezpieczenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące od listopada 2013 r. do lipca 2014 r. oraz kwoty odsetek za zwłokę należnych od zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu za miesiące listopad 2013 r., styczeń, luty 2014 r. oraz od kwietnia do lipca 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A w P, reprezentowana przez adwokata, (dalej jako: "Spółka", "Skarżąca") pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku podała, że z uwagi na zabezpieczenie w toku sprawy wszelkich środków finansowych nie posiada środków na opłacenie wpisu sądowego. Spółka oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...], wartość środków trwałych [...], zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu [...]. Skarżąca podała, że stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi: - w B [...], - w C [...], - w D [...]. Skarżąca podała, że środki pieniężne w kasie Spółki wynoszą [...]. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka oświadczyła, że w okresie [...] nie prowadziła aktywnej działalności gospodarczej. Przychody w deklaracjach VAT-7 za miesiące [...] wskazują wartość [...]. Koszty netto z tytułu nabycia towarów i usług w tym okresie wyniosły [...]. W okresie [...] Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi w kasie. Nie prowadzi w związku z tym ewidencji środków pieniężnych. Skarżąca [...] nie zatrudnia pracowników. Koszty bieżące Spółki ponoszone są przez jedynego udziałowca MM z jego środków własnych. Do pisma załączyła: zeznanie roczne podatkowe za rok podatkowy [...], z którego wynika, że przychody Spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], zeznanie roczne podatkowe za rok podatkowy [...], z którego wynika, że przychody Spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Skarżąca przedłożyła: sprawozdanie za [...], z rachunku zysków i strat wynika, że zysk netto wyniósł [...], z bilansu wynika, że na dzień [...] Spółka posiadała środki na bieżących rachunkach bankowych i w kasie w łącznej kwocie [...], sprawozdanie za [...], z którego wynika, że podstawową działalnością Spółki jest sprzedaż hurtowa paliw ciekłych, w sprawozdaniu finansowym wskazano, że zostało sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej w dającej się przewidzieć przyszłości, wypracowany zysk przeznaczono do dalszego obrotu handlowego, zysk netto wyniósł [...], środki pieniężne w kasie i na rachunkach Spółki na dzień [...] wynosiły [...]. Spółka przedłożyła deklaracje VAT-7 za miesiące [...], z których wynika, że podstawa opodatkowania w [...] wynosi [...], Spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosi [...], Spółka nie nabyła towarów i usług, w [...] podstawa opodatkowania wynosi [...], Spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosi [...], Spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosi [...], Spółka nie nabyła towarów i usług, w [...] podstawa opodatkowania wynosi [...], Spółka nie nabyła towarów i usług. Skarżąca załączyła wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez C za okres [...], z którego wynika, że saldo końcowe na tym rachunku wynosi [...], z rachunku tego w dniu [...] spłacono zajęcie egzekucyjne na rachunek Naczelnika Urzędu Skarbowego w wysokości [...]. Do pisma załączyła zawiadomienia o uchyleniu zajęcia wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], z którego wynika, że w dniu [...] wydano nowe zarządzenia zabezpieczenia, aktualne jest zabezpieczenie na łączną kwotę [...]. Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy z uzasadnieniem, że w [...] dochód Spółki wyniósł [...], natomiast przychód [...]. Skarżąca posiada [...] rachunki bankowe, przy czym przedłożyła wyciąg z jednego rachunku bankowego. Skarżąca podała, że w okresie [...] nie prowadziła aktywnej działalności gospodarczej, koszty z tytułu nabycia towarów i usług w tym okresie wyniosły [...]. Skarżąca oświadczyła, że koszty te ponoszone są przez jedynego udziałowca MM z jego środków własnych. Skarżąca nie wyjaśniła jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca Spółki, nie podała także, czy zwróciła się do udziałowca z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła o zmianę skarżonego postanowienia i o uwzględnienie wniosku. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 177 § 1 K.s.h. umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału, a zatem możliwość skorzystania z uregulowanej w tym przepisie instytucji dopłat istnieje jedynie w sytuacji, gdy umowa spółki obowiązek ich dokonywania przewiduje. W przedmiotowej sprawie skorzystanie z tej instytucji przez Skarżącą nie było dowodzone, albowiem umowa Spółki A nie została załączona do akt, stąd też referendarz sądowy nie mógł przyjąć, że dopłaty udziałowców w ogóle są możliwe. Zarzucono, że okoliczności tej referendarz w ogóle nie dostrzegł, pomimo wyraźnego podniesienia jej w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku. Ponadto Skarżąca wskazała, że to nie ona zaniechała zabezpieczenia rezerw finansowych. Spółka podniosła, że nie ma aktualnie środków na poniesienie kosztów postępowania z powodu zajęcia środków finansowych stanowiących te rezerwy przez organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego. Skarżąca podała, że w przeszłości posiadała właśnie takie rezerwy finansowe (co więcej znaczne albowiem na kontach zabezpieczono ok. [...]), a zatem zachowała w tym zakresie najwyższe standardy staranności biznesowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). W tym miejscu należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy, na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych, jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady, zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że wszczynając spór na drodze sądowej należy liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Jak podkreślił referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że w świetle przedstawionych przez Spółkę okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że nie jest w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych. Zatem nie można przyznać prawa pomocy skarżącej Spółce w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. od wpisu od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi [...]. Z załączonej przez Skarżącą dokumentacji i oświadczeń wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...], Spółka nie posiada środków trwałych, zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...]. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że jej dochód za [...] wyniósł [...], przy przychodzie, który wyniósł [...], za [...] dochód Spółki wyniósł [...], przy przychodzie, który wyniósł [...]. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że posiada [...] rachunki bankowe, [...] w C, [...] w B i [...] w D. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożyła jedynie wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez C. Nie przedłożyła natomiast - mimo wezwania - wyciągów z pozostałych rachunków bankowych. Zauważyć należy, że Skarżąca w sprzeciwie do tej kwestii w ogóle się nie odniosła. Spółka podała, że w okresie [...] nie prowadziła aktywnej działalności gospodarczej, koszty z tytułu nabycia towarów i usług w tym okresie wyniosły [...]. Skarżąca oświadczyła, że koszty te ponoszone są przez jedynego udziałowca MM z jego środków własnych. Skarżąca - mimo wezwania – nie wyjaśniła jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca Spółki, nie podała także, czy zwróciła się do udziałowca z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Jak już wcześniej wskazano, obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W tym miejscu podkreślić należy, że udziałowiec Spółki w okresie [...] poniósł koszty netto z tytułu nabycia towarów i usług w wysokości [...]. Wskazać należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Podkreślić również należy, że Spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzeczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w w.w postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 (publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez Skarżącą informacji nie wynika jednak, aby zwróciła się z takim żądaniem. Skarżąca bowiem mimo wezwania z dnia [...] (por. punkt [...] wezwania) nie podała takiej informacji w piśmie procesowym z dnia [...], jak i następnie w sprzeciwie. Skarżąca na potwierdzenie swojego stanowiska zawartego w sprzeciwie nie przedłożyła odpisu umowy Spółki. Zatem skoro udziałowiec Spółki poniósł w bieżącym roku koszty netto z tytułu nabycia towarów i usług w wysokości [...], natomiast wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi [...], Skarżąca w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do udziałowca Spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Ponadto z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17 kwietnia 2014 r. I OZ 304/14). Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez Spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Mając zatem na uwadze fakt, że Spółka jeszcze w [...] prowadziła działalność gospodarczą bardzo dużych rozmiarów w zakresie obrotu paliwami (przychód Spółki wyniósł [...]) oraz, że nie znajduje się w stanie likwidacji uznano, że nie wykazała ona, aby uiszczenie kwoty [...] było dla niej barierą nie do pokonania. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, postanowiono o utrzymaniu w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego z dnia [...] o odmowie przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sadowych, t.j. od wpisu od skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2, art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.