I SA/Po 201/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 lipca 2018 r. o sygn. akt I SA/Po 201/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2018 r. referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że WSA w Poznaniu postanowieniem z 6 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Po 201/18 odrzucił skargę skarżącego, gdyż została nadana po terminie i jest spóźniona. Skarżący pismem z [...] marca 2018 r. wniósł zażalenie na to postanowienie. Następnie skarżący złożył sporządzony w dniu [...] kwietnia 2018 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że osiągane dochody z działalności gospodarczej oraz z umowy o pracę nie wystarczają na pokrycie bieżących wydatków, w tym na opłacenie alimentów i opłacanie rat kredytów hipotecznych. Skarżący podał, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, posiada dom w [...] o wartości [...] zł o pow. 405 m2, w [...] przy ul. [...] o wartości [...] zł i o pow. 213 m2 i przy ul. [...] o wartości [...] zł i o pow. 477 m2, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności. Skarżący posiada samochód [...], rok prod. 2006 o wartości [...] zł, samochód został zajęty przez komornika. Skarżący oświadczył, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości [...] zł, wynagrodzenie zajęte przez komornika oraz z tytułu działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Skarżący podał, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: kredyt hipoteczny w [...] na miesiąc, kredyt w wysokości [...], kredyt hipoteczny w [...] na miesiąc, kredyt w wysokości [...], alimenty w wysokości [...] zł. Na wezwanie z dnia [...] maja 2018 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] maja 2018 r. przedłożył zeznania roczne podatkowe, z których wynika, że w 2016 r. z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskał dochód w wysokości [...] zł, w 2017 r. w wysokości [...] zł. Wnioskodawca w 2016 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł, w 2017 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Z załączonego przez skarżącego odpisu wyroku Sądu Okręgowego w P. z [...] listopada 2017 r. o sygn. akt [...] wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny w kwocie [...]zł miesięcznie. Z załączonego zaświadczenia o zatrudnieniu z [...] maja 2018 r. wynika, że wnioskodawca otrzymuje wynagrodzenie netto w wysokości [...] zł netto, od października 2015 r. wynagrodzenie obciążone jest zajęciem komorniczym w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący załączył deklaracje VAT-7K, z których wynika, że za 4 kwartał 2017 r. podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł, za 1 kwartał 2018 r. [...] zł. Z ewidencji środków trwałych wynika, że na stanie firmy znajduje się budynek biurowy, motorower [...], samochód osobowy [...]. Z załączonej księgi przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia do marca 2018 r. wynika, że przychód od początku roku wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł. Z załączonych przez wnioskodawcę rachunków bankowych wynika, że na rachunki bankowe nie wpływają środki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, ani wynagrodzenie za pracę. Na wezwanie z [...] czerwca 2018 r. skarżący w odpowiedzi przedłożył podpisane oświadczenie z [...] maja 2018 r., w którym powtórzył, że posiada samochód osobowy [...] z 2006 r. o wartości [...] zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada udziałów w spółkach, pełni funkcję Prezesa zarządu w Spółce [...] Sp. z o.o., gdzie jest zatrudniony na umowę o pracę i z tego tytułu osiąga dochód. Wnioskodawca podał, że alimenty płaci zgodnie z wyrokiem załączonym do wniosku. Skarżący podał, że nie prowadzi w firmie raportów kasowych i nie zatrudnia pracowników. Skarżący podał, że koszty wyżywienia, utrzymania, leczenia wynoszą miesięcznie ok. [...] zł, raty kredytu w [...], kredyt zaciągnięty [...] lutego 2008 r. na kwotę [...][...], do spłaty na dzień [...].04.2018 r. pozostało [...], kredyt został zaciągnięty na zakup nieruchomości położonej przy ul. [...] w P.. Raty kredytu w [...] zaciągnięty [...] marca 2006 r. w kwocie [...]CHF, do spłaty na dzień [...] kwietnia 2018 r. pozostało [...], kredyt został zaciągnięty na zakup nieruchomości położonej przy ul. [...] w P.. Skarżący podał, że kredyty są spłacane z opóźnieniem ok. 1 miesiąca z uwagi na trudności z płynnością, przy czym na dzień dzisiejszy nie ma zaległości w spłatach kredytów. Skarżący oświadczył, że alimenty nie są przez niego płacone. Skarżący podał, że nie osiąga dodatkowych dochodów. Zdaniem referendarza skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania mogą objąć ewentualne przyszłe koszty sądowe, np. wpis sądowy od skargi, opłatę kancelaryjną za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od skargi kasacyjnej. Ponadto referendarz podkreślił, że ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Pismem z [...] sierpnia 2018 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniósł o zmianę postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił rażące naruszenie art. 245 oraz 246 P.p.s.a poprzez ich niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie skutkujące odmową przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że referendarz nie wziął pod uwagę faktu, iż dochody skarżącego podlegają zajęciu komorniczemu. Dotyczy to m.in. wynagrodzenia za pracę w spółce [...] sp. z o.o., o czym wspomniano we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Dokonano również w ostatnim czasie zajęcia komorniczego wierzytelności przysługującej skarżącemu wobec spółki [...] sp. z o.o. z tytułu czynszu najmu nieruchomości położonej przy ul. [...] w P.. Powyższego zajęcia dokonano w związku ze zobowiązaniami alimentacyjnymi skarżącego, których kwota wraz z opłatami egzekucyjnymi wynosi obecnie [...] zł miesięcznie. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] zajął w trybie zabezpieczenia wierzytelności skarżącego z rachunku bankowego. Łączna kwota zabezpieczonych wierzytelność i w związku z w/w zajęciem wynosi [...] zł. Do sprzeciwu załączono kopie zajęcia komorniczego z [...] października 2015 r., z [...] lipca 2018 r. oraz zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z [...] listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą Sądu jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym zostanie przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108; wyrok NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, LEX nr 1320752). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, LEX nr 1347140). Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Podkreślenia wymaga, że Sąd wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony są bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (wyrok NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Należy także zauważyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. W ocenie Sądu referendarz sądowy w zaskarżonym orzeczeniu prawidłowo wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W tym kontekście należy przede wszystkim podnieść, że referendarz dokonał prawidłowej i szczegółowej analizy treści oświadczeń złożonych przez skarżącego, a następnie właściwie je ocenił uznając, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania mogą objąć ewentualne przyszłe koszty sądowe. Jednocześnie skarżący w przedmiotowej sprawie uiścił wpis sądowy od zażalenia na postanowienie Sądu z 6 marca 2018 r. o odrzuceniu skargi w kwocie [...]zł (k. 49 akt sąd.), a zatem powyższa opłata nie jest objęta niniejszym wnioskiem. Uiszczenie powyższej opłaty utwierdza w przekonaniu, że skarżący jest w stanie poczynić oszczędności, które następnie może przeznaczyć na koszty prowadzonego postępowania sądowego. Analizując sytuację wnioskodawcy należy wskazać, że ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że wnioskodawca jest osobą rozwiedzioną, ma na utrzymaniu dwóch małoletnich synów, został zobowiązany do płacenia alimentów w kwocie [...]zł miesięcznie. Skarżący posiada dom w T. o wartości [...] zł, w P. przy ul. [...] o wartości [...] zł i przy ul. [...] o wartości [...] zł, samochód marki [...] z 2006 r. o wartości ok. [...] zł, motorower [...] [...]. Skarżący otrzymuje wynagrodzenie z tytułu wynagrodzenia za pracę na stanowisku Prezesa Zarządu w [...] Sp. z o.o. w wysokości [...] zł netto, które jest obciążone zajęciem komorniczym w wysokości [...] zł oraz uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący podał, że na miesięczne utrzymanie, tj. na koszty wyżywienia, utrzymania, leczenia przeznacza ok. [...] zł, na alimenty, których nie płaci dobrowolnie, a które ściągane są przez komornika [...] zł oraz spłaca raty kredytów, które zaciągnął na zakup dwóch nieruchomości. W tym zakresie Sąd podziela pogląd, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesadza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia bowiem twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (vide: postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się również, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 9 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ 344/11, z 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1264/14 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą powinna ona, w procesie zarządzania dochodem brutto, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związane z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (podobnie w wyroku ETPC z 19 stycznia 2010 r., skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona skarżąca nie może w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto brak dobrowolnej spłaty alimentów do czego skarżący został zobligowany nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Jednocześnie podkreślić należy, że ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zaznaczyć należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Co istotne prawo pomocy udzielane jest osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i bez majątku. Natomiast skarżący do grona takich osób nie należy. Majątek zgromadzony przez skarżącego (nieruchomości, samochód), ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, nie wskazują na zakwalifikowanie go do grupy uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Sąd stwierdza, że referendarz w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo wywiódł, że skarżący nie wykazał, aby w jego przypadku ziściły się przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.