I SA/Po 201/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Asesor sądowy WSA Michał Ilski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 lipca 2024 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 stycznia 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec J. G. (dalej zwanego również skarżącym). W jego trakcie dokonano m. in. zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego w [...] S.A. i [...] S.A. Pismem z 21 sierpnia 2023 r. skarżący wniósł o zwolnienie blokad z przynajmniej jednego rachunku. Skarżący podniósł m. in., że pozostaje bez środków pieniężnych do życia oraz w minimalnym zakresie korzysta z emerytury małżonki wynoszącej [...] zł netto miesięcznie. Skarżący wskazał również, że jest osobą starszą , jest osobą schorowaną. Wskazano na konieczność specjalistycznych badań, leczenia i rehabilitacji wymagających posiadania znacznych zasobów pieniężnych. Naczelnik postanowieniem z 27 października 2023 r., nr [...] odmówił skarżącemu zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunków bankowych prowadzonych przez wskazane wcześniej banki. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wyjaśnił, że skarżący w wyznaczonym terminie nie przedłożył żądanych dokumentów wskazanych w piśmie z 19 września 2023 r. obrazujących jego sytuację finansową. Nie przedłożono również dokumentów potwierdzających, że w sytuacji zwolnienia rachunków spod egzekucji postępowanie egzekucyjne nie okaże się bezskuteczne. W ocenie Naczelnika zwolnienie spod egzekucji nie może służyć niwelowaniu skutków dokonanych już czynności egzekucyjnych i odnosić się do środków finansowych, które zostały już wyegzekwowane. Na tej podstawie nie można zwolnić tego, co nie jest już przedmiotem egzekucji, bo przeszło na rzecz wierzyciela. Wskazano również, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Nie stwierdzono przy tym aby ważny interes skarżącego uzasadniał zwolnienie spod egzekucji na czas nieokreślony znacznej części wierzytelności z rachunków bankowych. O przesłance "ważnego interesu zobowiązanego" nie mogą świadczyć zwykłe następstwa egzekucji. Ustalono, że skarżący w zeznaniu za 2022 r. wykazał dochód z działalności gospodarczej w kwocie [...]zł oraz dochód z emerytury w kwocie [...]zł. Skarżący posiadał przy tym znaczny majątek (nieruchomości), który przekazał swoim dzieciom w formie darowizny. Ponadto 07 maja 2022 r. skarżący zbył na rzecz syna ruchomości o wartości [...] zł. Wskazano również, że ze złożonego przez skarżącego wniosku wynika, że jest on w posiadaniu środków pieniężnych we wskazanej ostatnio kwocie, z których mógłby pokryć swoje wydatki na leczenie, rehabilitację jak i związane z prowadzoną działalnością i życiem codziennym. Skarżący nie przedstawił również innego alternatywnego składnika majątkowego, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. Uznano przy tym, że podejmowanie działań w celu udaremnienia wykonania orzeczeń wynikających z decyzji organu podatkowego poprzez poczynienie darowizn oraz sprzedaż zagrożonych zajęciem składników majątkowych na rzecz członków rodziny jest działaniem na szkodę wierzyciela. Wskazano również, że z informacji uzyskanych od dłużników zajętej wierzytelności wynika, że skarżący korzysta z przysługującej mu kwoty wolnej oraz, że na zajętych rachunkach nie odnotowano obrotów. Skarżący wniósł zażalenie na omówione postanowienie Naczelnika. Wniesiono m. in. o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 18 stycznia 2024 r., nr [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Uznano, że organ pierwszej instancji słusznie odmówił zwolnienia z egzekucji rachunków bankowych skarżącego. Okoliczność związana z trudną sytuacją nie stanowi przesłanki do odstąpienia od egzekucji z zajętych składników majątkowych, czy też od egzekucji w ogóle. W ślad za organem pierwszej instancji stwierdzono, że skarżący mimo wezwania nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację finansową jak również dokumentów potwierdzających, że w przypadku zwolnienia spod egzekucji postępowanie egzekucyjne nie okaże się bezskuteczne. Uznano, że już samo niewskazanie innego składnik majątku bądź sposobu uregulowania zadłużenia uniemożliwiało pozytywne rozpoznanie wniosku. Skarżący wniósł skargę na omówione powyżej postanowienie Dyrektora. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. W tym kontekście podniesiono, że aktualnie skarżący pozostaje bez środków do życia, co jest wynikiem i negatywną konsekwencją zbyt rygorystycznych działań Urzędu Skarbowego [...] W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Pismem z 16 kwietnia 2024 r. skarżący ustosunkował się do odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Rozstrzygnięcie sporu wymagało dokonania kontroli legalności zaskarżonego postanowienia. W ocenie Dyrektora w sprawie brak było przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżącego i zwolnienia spod egzekucji rachunków bankowych prowadzonych przez [...] S.A. i [...] S.A. Skarżący kwestionuje powyższe zapatrywanie. Rację w sporze należało przyznać organom. Na wstępie wskazać należy, że sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Jak stanowi przy tym art. 120 powołanego aktu, w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a."), organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Jak stanowi z kolei art. 13 § 2 powołanego aktu, na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego służy zobowiązanemu zażalenie. Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 13 § 1 u.p.e.a. sformułowaniem "może" świadczy o tym, że zwolnienie, o którym mowa w tym przepisie następuje w ramach uznania administracyjnego. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyroki NSA z: 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; z 13 października 2000 r., III SA 3416/99; 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96; 7 lutego 2018 r., II FSK 3609/15, 13 września 2017 r., II FSK 2090/15). Postępowanie kończące się rozstrzygnięciem uznaniowym musi być zatem przeprowadzone w sposób wszechstronny, wnikliwy z zachowaniem wszystkich reguł procedowania. Musi opierać się na pełnym materiale dowodowym ocenionym bez naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Dokonując wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a. należy dostrzec, że podstawową przesłanką warunkującą zwolnienie danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym ważnego interesu zobowiązanego. Przesłanka ta stanowi swoistego rodzaju klauzulę generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. Podkreślić przy tym należy, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyroki NSA w sprawie III FSK 2977/21 i z 16 października 2009 r., II FSK 789/08; P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el.2023, komentarz do art. 13). Celem normy wyrażonej w tym przepisie jest wyeliminowanie sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości prowadzonej egzekucji. Zwolnienie z egzekucji pozwala na zmniejszenie jej uciążliwości wówczas, gdy ta jest prowadzona ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego. Nie oznacza to jednak, że uciążliwość egzekucji może stanowić samodzielną przesłankę przesądzającą o zwolnieniu z egzekucji. Istotą postępowania egzekucyjnego bowiem jest przymusowa ingerencja w sytuację majątkową zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności publicznoprawnej, co z zasady jest dolegliwe. Egzekucja jest następstwem zaniechania przez podmiot zobowiązany dobrowolnej zapłaty ciążącej na nim należności. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem z jednej strony skuteczne, z drugiej zaś organ winien stosować środki, które zostały przewidziane w ustawie, winien też brać pod uwagę, aby były one jak najmniej uciążliwe dla dłużnika (por. wyrok NSA z 5 października 2023 r., III FSK 2977/21; P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el.2023, komentarz do art. 13). Zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego nie może udaremnić egzekucji, czyli nie może doprowadzić do jej bezskuteczności. W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że zwolnienie określonych składników majątkowych nie może bowiem prowadzić do udaremnienia podstawowego celu egzekucji, a tak stałoby się niewątpliwie wtedy, gdyby z egzekucji zostały zwolnione wszystkie składniki majątkowe należące do zobowiązanego (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wyd. 2, Warszawa 2024 – komentarz do art. 13 u.p.e.a.). Istotne są zatem ustalenia faktyczne w tym zakresie, a mianowicie dotyczące majątku, jakim dysponuje zobowiązany i czy zwolnienie na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. wskazanych przez zobowiązanego określonych składników majątku, nie spowoduje udaremnienia egzekucji. W orzecznictwie NSA również podkreśla się, że art. 13 § 1 u.p.e.a., mając na celu ochronę zobowiązanego, nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12). Zwraca się przy tym uwagę, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów, tak zobowiązanego jak i wierzyciela, a tym samym nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja stałaby się bezskuteczna (por. wyroki NSA z: 5 marca 2014 r., II GSK 2029/12; 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12; wyrok NSA z 11 stycznia 2024 r., I GSK 1269/23). Kierując się powyższymi rozważaniami należało uznać, że zaskarżone postanowienie wbrew zapatrywaniom skarżącego odpowiada prawu. Naczelnik pismem z 19 września 2023 r. wezwał skarżącego m. in. do złożenia oświadczenia w przedmiocie posiadania innego składnika majątkowego, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej w razie zwolnienia z niej rachunków bankowych. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie. Również w zażaleniu jak i w skardze nie wskazano innych składników majątkowych do których możliwe byłoby skierowanie egzekucji w przypadku uwzględnienia wniosku o zwolnienie rachunków bankowych z egzekucji. Przypomnieć w tym miejscu należy, że o istnieniu wskazanej przesłanki nie decyduje subiektywne przekonanie zobowiązanego lecz zobiektywizowane kryteria. Przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, o której mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. nie można rozumieć w sposób, który prowadziłby do udaremnienia celu postępowania egzekucyjnego. Niedysponowanie przez skarżącego innym składnikiem majątku, z którego możliwe byłoby dalsze skuteczne prowadzenie egzekucji mimo dokonania postulowanego zwolnienia wyklucza uznanie omawianej przesłanki za spełnioną. Zamierzonego rezultatu nie mogły również wywrzeć argumenty skargi ukierunkowane na wykazanie trudnej sytuacji skarżącego. W kontekście tego rodzaju argumentów należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że pogorszenie sytuacji zobowiązanego stanowi naturalną konsekwencję stosowania środków egzekucyjnych. Dostrzec przy tym należy, że w wezwaniu z 19 września 2023 r. zwrócono się do skarżącego nie tylko o złożenie oświadczenia w przedmiocie posiadania innych składników majątkowych, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji. W wezwaniu tym zwrócono się również do skarżącego o: przedłożenie wypełnionych informacji dodatkowych; przedłożenie wyciągów z historii wszystkich rachunków bankowych za okres od 12 maja 2022 r. do dnia ich przedłożenia; przedłożenie umów cywilnoprawnych zawartych z I. sp. z o.o. sp. k., M. G. i M. G. (w tym umów pożyczek, najmu, dzierżawy); udzielenie informacji o pobieranych przez skarżącego oraz jego małżonkę pożytkach, o których mowa w akcie notarialnym (rep. A [...]); udzielenie informacji czy skarżący korzysta z dopłat wypłacanych przez ARiMR (prawo do używania – rep. A [...]); przedstawienie dokumentów (wyciągów bankowych) potwierdzających przyjęcie przez skarżącego środków pieniężnych o łącznej wartości [...] zł; przedstawienie rachunków i innych dokumentów potwierdzających ponoszone przez skarżącego wydatki związane z bieżącym utrzymaniem jego oraz pozostałych członków rodziny; przedłożenie innych dokumentów uznanych przez skarżącego za istotne w aspekcie oceny spełnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Skarżący mimo skutecznego doręczenia wskazanego wezwania nie udzielił na nie odpowiedzi. Ustalając we własnym zakresie sytuację finansową skarżącego organ pierwszej instancji trafnie zaznaczył, że w zeznaniu za 2022 r. wykazał on dochód z działalności gospodarczej w kwocie [...]zł oraz dochód z emerytury w kwocie [...]zł. Analizując wniosek o zwolnienie rachunków z egzekucji trafnie wskazano, że skarżący posiadał majątek nieruchomy, który przekazał jako darowiznę swoim dzieciom, tj. M. G. oraz M. G.. Z informacji zawartych we wniosku wynika ponadto, że skarżący 07 maja 2022 r. zbył na rzecz syna środki transportu oraz maszyny rolnicze o wartości [...] zł. Zestawienie powyższych okoliczności połączone z faktem nieudzielenia przez skarżącego odpowiedzi na wezwanie Naczelnika z 19 września 2023 r. również nie pozwalało na uznanie za spełnioną przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Zamierzonego rezultatu nie mogły wywrzeć argumenty skargi kwestionujące zasadność zarzutów stawianych skarżącemu przez organy podatkowe w zakresie VAT. Analogicznie zamierzonego rezultatu nie mogą wywrzeć argumenty kwestionujące zasadność prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania karnego. W realiach niniejszej sprawy kontroli Sądu podlega wyłącznie rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w zakresie odmowy zwolnienia rachunków bankowych z egzekucji. Konkludując całokształt powyższych rozważań należy stwierdzić, że wbrew zarzutom skargi zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Skarżący nie wskazał składników majątku z których możliwe byłoby dalsze prowadzenie skutecznej egzekucji w razie zwolnienia z niej rachunków bankowych. Mimo wezwania skarżący nie udokumentował również swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Powyższe uniemożliwiało uznanie za spełnioną przesłanki ważnego interesu zobowiązanego warunkującej dopuszczalność wydania żądanego przez skarżącego rozstrzygnięcia. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji.