I SA/Po 2343/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku GM o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi GM na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu podatku od towarów i usług wynikającego z korekty deklaracji VAT-7 za grudzień 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący GM, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi własną działalność gospodarczą. W poprzednim roku działalność ta przyniosła stratę w wysokości ok. [...], w tym roku również przynosi stratę. Wnioskodawca podał, że płaci alimenty na małoletnie dzieci w wysokości [...] i ma z tego tytułu [...] zaległości. Skarżący utrzymuje się z czynszu dzierżawy z posiadanych nieruchomości rolnych. Po opłaceniu wszystkich stałych należności praktycznie nie pozostają jemu żadne wolne środki. W tej sytuacji nie stać go na ponoszenie kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i z córką. Wnioskodawca nie posiada domu ani mieszkania, posiada natomiast nieruchomość o pow. [...] ha niezabudowaną o wartości [...], na nieruchomości ustanowiono hipotekę, oraz nieruchomość o pow. [...] ha, powierzchnia zabudowana [...] m2, o wartości [...], na nieruchomości ustanowiono hipotekę. Skarżący podał, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, posiada samochód V, rok prod. [...], wartość [...] (zajęcie komornicze), samochód V, rok prod. [...] o wartości [...]. Wnioskodawca podał, że dzieci nie posiadają majątku. Skarżący wskazał, że z tytułu dzierżawy uzyskuje dochód miesięczny netto w wysokości [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że ma następujące zobowiązania i wydatki: zaciągnięty kredyt w A w wysokości [...], kredyt w B w wysokości [...], [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie posiada prywatnych kont bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych. Skarżący podał, że koszty miesięcznego utrzymania kształtują się na poziomie [...]. Na powyższe składają się koszty utrzymania zajmowanego przez niego pokoju w domu jednorodzinnym oraz koszt wyżywienia i zakupu lekarstw. Skarżący podał, że nie posiada udziałów w spółkach, nie pełni funkcji członka zarządu ani prokurenta. Nie jest też członkiem rad nadzorczych. Wskazał, że środki uzyskiwane z dzierżawy są jedynymi źródłami dochodu. Skarżący podał, że posiada samochód osobowy marki V, rok prod. [...], o wartości ok. [...], samochód podlega zajęciu, posiada również samochód osobowy V, rok prod. [...] o wartości ok. [...], samochód podlega zajęciu, jest też właścicielem naczepy o wartości [...], także ta ruchomość została zajęta. Skarżący mieszka w P przy ul. K [...]. Zajmuje [...] pokój w domu jednorodzinnym stanowiącym własność byłej konkubiny. Pokój zajmowany przez skarżącego jest jemu udostępniany bezpłatnie. Skarżący pokrywa wyłącznie koszty eksploatacyjne w wysokości [...]. Skarżący nie pozostaje w związku małżeńskim. Jest osobą rozwiedzioną, ma na utrzymaniu dzieci w wieku [...] lat. Wnioskodawca ma zasądzone alimenty w wysokości [...]. Skarżący nie jest w stanie na bieżąco realizować obowiązku alimentacyjnego. Zaległość z tytułu alimentów wynosi obecnie [...]. Dochody z tytułu dzierżawy nieruchomości uzyskuje w wysokości [...] miesięcznie. Skarżący podał, że zaciągnął dwa kredyty: w B w wysokości ok. [...] oraz w A na kwotę [...]. Kredyt w B został zaciągnięty na sfinansowanie działalności poprzedniej spółki należącej do skarżącego, która to firma zakończyła faktyczną działalność w [...]. W chwili zaciągania kredytu spółka nie miała zdolności kredytowej, stąd też kredyt został zaciągnięty przez wnioskodawcę. Całość kwoty została przekazana na działalność spółki. Spółka zbankrutowała, nie ma obecnie żadnego majątku i nie ma możliwości odzyskania środków jej przekazanych. Był to kredyt odnawialny, tzw. linia kredytowa. Wysokość raty wynosiła ok. [...] miesięcznie. Umowa kredytowa została wypowiedziana. Obecnie zadłużenie z tytułu tej umowy kredytowej kształtuje się na poziomie ok. [...] wraz z odsetkami. [...] z kredytów został zaciągnięty na sfinansowanie obecnie prowadzonej działalności gospodarczej. Rata kredytowa wynosi [...] miesięcznie. Obecne zadłużenie kształtuje się na poziomie ok. [...], opóźnienie w płatności rat sięga [...] miesięcy. Skarżący podał, że nie zatrudnia żadnych pracowników. Do pisma załączył zeznanie roczne podatkowe PIT-36L za [...], z którego wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...] zł oraz nieczytelną kserokopię protokołu zajęcia ruchomości. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) złożenie odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...] złożonego przez skarżącego, 2) podanie w jakiej wysokości w okresie [...] skarżący uzyskał z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, należy przedłożyć odpisy z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencję środków trwałych. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] przedłożył kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wynika, że przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Wnioskodawca załączył odpis z książki przychodów i rozchodów za miesiące [...], z którego wynika, że przychód skarżącego za w.w miesiące wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Skarżący załączył deklarację VAT-7K za [...], z której wynika, że podstawa opodatkowania wynosi [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, bez majątku, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący nie pozostaje w związku małżeńskim, jest osobą rozwiedzioną, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi, na które płaci alimenty w wysokości [...] miesięcznie, z tego tytułu posiada zaległości w wysokości [...]. Wnioskodawca posiada nieruchomość o pow. [...] ha o wartości [...] oraz nieruchomość o pow. [...] ha, pow. zabudowana wynosi [...] m2 o wartości [...], na nieruchomościach tych ustanowiono hipotekę. Skarżący posiada również samochody - jeden marki V o wartości [...], drugi marki V o wartości [...] oraz naczepę o wartości [...], w.w pojazdy podlegają zajęciu. Wnioskodawca mieszka w mieszkaniu należącym do rodziny byłej konkubiny, zajmuje nieodpłatnie [...] pokój, ponosi opłaty za media w wysokości ok. [...]. Skarżący uzyskuje dochody z tytułu dzierżawy w wysokości [...] miesięcznie oraz prowadzi działalność gospodarczą, z której w [...] poniósł stratę. W tym miejscu wskazać należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Ponadto wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń skarżącego wynika, że ma zaciągnięte [...] kredyty, [...] w B w wysokości ok. [...], drugi w A w wysokości ok. [...] wraz z odsetkami. Rata kredytu zaciągniętego w A wynosiła [...], kredyt nie jest spłacany, rata kredytu zaciągniętego w B wynosi [...], wnioskodawca podał, że opóźnienie w płatności rat sięga [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący mimo wezwania nie podał kiedy kredyty zostały zaciągnięte i jaki był harmonogram spłat rat, a zatem na jaki okres były zaciągnięte, informacja ta jest jednakże istotna z uwagi na okoliczność, że wnioskodawca musiał posiadać zdolność kredytową, gdyż inaczej banki nie udzieliłyby jemu kredytów w takiej wysokości, t.j. [...] i [...]. Jak już wcześniej wskazano skarżący podał, że ma zaległości w spłacaniu kredytu zaciągniętego w B, opóźnienie to wynosi [...] miesiące, przyjąć zatem można, że skarżący w miarę możliwości spłaca ten kredyt. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już wcześniej wskazano skarżący posiada majątek o znacznej wartości, wprawdzie na nieruchomościach ustanowione są hipoteki, natomiast samochody i naczepa podlegają zajęciu, jednakże skarżący może z tego majątku korzystać, uzyskiwać z niego środki pieniężne, które mogą stanowić źródło finansowania kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W orzecznictwie przyjął się pogląd, że prawo pomocy przyznawane jest osobom bez dochodów, bez majątku, natomiast wnioskodawca posiada zarówno nieruchomości, jak i majątek ruchomy oraz uzyskuje dochody z tytułu dzierżawy nieruchomości, prowadzi również działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wzięto pod uwagę okoliczność, że skarżący mimo wezwania nie podał w jakiej wysokości uzyskał przychód i w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów w miesiącu [...], nie złożył ewidencji środków trwałych, nie wyjaśnił nawet czy ewidencję środków trwałych prowadzi, nie podał kiedy i na jaki okres zaciągnął kredyty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie czy to całości, czy w części wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.