I SA/Po 287/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 03 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2016 r. referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz uzyskanych od skarżącego informacji ustalono, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córkami i z teściem. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę w 2015 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, małżonka w 2015 r. uzyskała dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Wnioskodawca wskazał, że opłaty za wodę wynoszą [...] zł, prąd [...] zł, gaz [...] zł, kablówkę [...] zł, odpady [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, rata za samochód [...] zł, podatek od nieruchomości [...], Komornik [...] zł. Do wniosku załączył kserokopie: faktur za telefon, gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2016 r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, pokwitowania wpłaty kwoty w wysokości [...] zł do Izby Celnej, potwierdzenia zapłaty za kablówkę. Skarżący podał, że do kosztów miesięcznego utrzymania należy doliczyć kwotę [...] zł na wyżywienie. Wnioskodawca oświadczył, że dom należy do jego żony. Zarówno skarżący jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają udziałów w spółkach. Skarżący nie zatrudnia żadnego pracownika, małżonka zatrudnia jedną osobę. Wnioskodawca wskazał, że teść nie posiada żadnego majątku, żona posiada samochód zakupiony na kredyt marki [...], rok prod. 2008, wartość rynkowa pojazdu [...] zł oraz nieruchomość, w której mieszka cała rodzina. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za 2013, 2014 i 2015 r., odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące od września 2015 r. do lutego 2016 r., podsumowania z książek przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia do grudnia 2015 r. i za miesiące od stycznia do marca 2016 r., ewidencje środków trwałych, wyciąg z rachunku bankowego za ostatnie sześć miesięcy. Ponadto oświadczył, że nie ma kontaktu z teściem i nie wie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje on dochody. W ocenie referendarza sądowego, biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty, skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, przy czym rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wzięto pod uwagę okoliczność, że skarżący pismami z dnia [...] stycznia 2016 r. wniósł do tut. Sądu sześć skarg na postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu. W sprzeciwie z dnia [...] maja 2016 r. skarżący podniósł, że zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuca błąd w ustaleniach faktycznych, jakie odnoszą się do poczynionych ustaleń w przedmiocie zdolności do poniesienia kosztów sądowych tj. oceny sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, a także osób z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący w pełnym zakresie przedstawił Sądowi nie tylko własną sytuację finansową, ale także oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje też z teściem. Wobec tego, że pomiędzy nim a teściem nie układają się najlepiej stosunki, to trudno skarżącemu podać, czy i w jakiej wysokości i z jakiego tytułu teść uzyskuje miesięczne dochody. Brak tej informacji, nie powinien rzutować na ostateczny wniosek w przedmiocie przyznania prawa pomocy, tym bardziej, że skarżący nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11). Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10). W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, ponieważ skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł wpisu od skargi. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córkami w wieku [...] i [...] lat i z teściem. Żona skarżącego posiada dom oraz samochód [...], rok prod. 2008, wartość rynkowa [...],- zł kupiony na raty, wnioskodawca i jego teść nie posiadają żadnego majątku. Skarżący podał, że uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę. Skarżący mimo wezwania nie podał czy teść uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Na uwagę zasługuje okoliczność, że skarżący, jak i jego małżonka prowadzą działalność gospodarczą. Uzyskują z nich przychody i ponoszą koszty uzyskania przychodów. Z załączonych przez skarżącego kserokopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł (średniomiesięcznie w wysokości [...] zł), poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł, małżonka skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...] zł (średniomiesięcznie w wysokości [...] zł), poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskała dochód w wysokości [...] zł, w 2015 r. przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej skarżącego wyniósł [...] zł (średniomiesięcznie [...] zł), koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, małżonka z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...] zł (średniomiesięcznie [...] zł), poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Z załączonego podsumowania z książki przychodów i rozchodów wynika, że skarżący w okresie od stycznia 2016 r. do marca 2016 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł (średniomiesięcznie [...] zł), poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, małżonka skarżącego w w/w okresie uzyskała przychód w wysokości [...] zł (średniomiesięcznie [...] zł), poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł. W tym miejscu wskazać należy, że w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu, lecz przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że strona uzyskuje przychody z działalności gospodarczej (postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2012r., II FZ 280/12). Podkreślenia również wymaga, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W związku z powyższym ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto skarżący określił koszt utrzymania rodziny na kwotę [...] zł miesięcznie. Oznacza to zatem, że skarżący i jego małżonka ponoszą koszty miesięcznego utrzymania nie tylko z wynagrodzenia wnioskodawcy za pracę, ale również z uzyskiwanych przez nich przychodów z tytułu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Sąd zauważa, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z orzecznictwem sądowym zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu pomimo, że skarżący na wezwanie nie złożył wyczerpujących wyjaśnień w zakresie sytuacji materialnej małżonków, to ustalenia poczynione w tej materii na tym etapie są wystarczające, aby stwierdzić, że stanowisko zawarte w postanowieniu referendarza z dnia [...] kwietnia 2016 r. jest prawidłowe. Sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.