I SA/Po 297/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 07 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego tutejszego sądu z dnia 09 maja 2017 r., I SA/Po 297/17 w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwalnia skarżącą od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Skarżąca pismem z dnia 31 stycznia 2017 r. wniosła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję. W skardze wniesiono o zwolnienie skarżącej z kosztów wpisu sądowego od skargi. Następnie złożono sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 28 marca 2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. W uzasadnieniu tego wniosku podniesiono, że wnioskodawczyni mieszka obecnie w pokoju z oddzielnym wejściem mieszczącym się w domu jej męża. Skarżąca jeszcze przed ślubem ustanowiła rozdzielność majątkową. Gdy mąż wnioskodawczyni dowiedział się o jej długach odwrócił się od niej i małżonkowie pozostają w separacji faktycznej od czasu wytoczenia jej postępowania podatkowego. Skarżąca podała, że ma dzieci w wieku 5 i 7 lat, opiekuje się nimi, przygotowuje im posiłki w zamian za co nie płaci mężowi za pokój. Skarżąca podała, że wspiera ją matka, ale dorywczo, w niektóre miesiące w kwotach od [...] do [...] zł. Matka wnioskodawczyni jest pielęgniarką. Skarżąca podniosła, że aby mieć na jedzenie i ubranie sprząta dorywczo mieszkania za co otrzymuje ok. [...] zł miesięcznie. Dzieci są na utrzymaniu męża, a wnioskodawczyni utrzymuje je sporadycznie. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej [...] zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że z tytułu prac dorywczych oraz pomocy od matki uzyskuje dochód netto w kwocie [...]zł miesięcznie. Skarżąca wyjaśniła, że ok. [...] zł miesięcznie przeznacza na jedzenie, [...] zł na zakup odzieży a [...] zł na zakup środków czystości. Pismem z dnia 13 kwietnia 2017 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do udzielenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu pisma – odpowiedzi na postawione w tym piśmie pytania zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni oraz jej męża. W piśmie z dnia 24 kwietnia 2017 r. skarżąca wyjaśniła, że nie złożyła jeszcze zeznania rocznego podatkowego za 2016 r. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada rachunek bankowy, na którym nie ma żadnych oszczędności przy jednoczesnym debecie. Umowa majątkowa małżeńska została zawarta jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego. Wnioskodawczyni podała, że była zmuszona zlikwidować działalność gospodarczą z uwagi na prowadzone wobec niej postępowania egzekucyjne. W 2015 r. skarżąca podjęła pracę w biurze podróży w G., pracowała tam jakiś czas otrzymując najniższe wynagrodzenie, przy jednoczesnej konieczności wynajęcia opiekunki za [...] zł miesięcznie z uwagi na co pozostawało jej tak niewiele dochodu, że zrezygnowała ze wskazanego zatrudnienia na rzecz pracy dorywczej pozwalającej na osiągnięcie podobnego wynagrodzenia. Skarżąca wyjaśniła, że pozostaje w konflikcie z mężem, który ma do nie niej pretensje za problemy z organami podatkowymi. Mąż nie informuje skarżącej co do swojego majątku. Skarżąca wie, że mąż jest właścicielem nieruchomości i spłaca kredyt. Skarżąca podała, że z tego co wie to mąż ma niskie dochody, otrzymuje obecnie zasiłek rodzinny na dzieci po [...] zł miesięcznie. Wnioskodawczyni podała, że jej mąż z uwagi na dobro dzieci pozwolił jej zajmować jeden pokój z oddzielnym wejściem do domu, który jest jego wyłączną własnością. Mąż skarżącej nie daje jej żadnych środków pieniężnych, pozwalając jeść z dziećmi, którym przygotowuje posiłki. Skarżąca nie ponosi kosztów związanych z zajmowanym pokojem, a za środki, które otrzymuje sporadycznie od mamy i za sprzątanie kupuje dzieciom oraz sobie ubrania w lumpeksach, najpotrzebniejsze środki higieny, czasem jakieś słodycze. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie ma żadnych kredytów, ma długi w organach podatkowych na ok. [...] zł. Wnioskodawczyni nie ma żadnych innych dochodów poza doraźną pomocą otrzymywaną od matki, która pracuje jako pielęgniarka i nie może sama zawsze jej pomagać z uwagi na chorobę oraz konieczność zażywania lekarstw. Jedyny dochód skarżącej to sprzątanie. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada żadnych udziałów w spółkach, nie pełni żadnych funkcji w żadnych podmiotach prawa, nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Skarżąca wyjaśniła, że nie jest zarejestrowana jako bezrobotna. Z pracy odeszła sama w związku z niskim dochodem i kosztami opiekunki. Oferty prace jakie znajdowała lub o jakich dowiadywała się od znajomych, oscylują około najniższego wynagrodzenia. Wynagrodzenie tej wielkości po pomniejszeniu o koszty opiekunki byłoby zbliżone do obecnie otrzymywanego. Skarżąca wyjaśniła również, że nie wie jaka jest sytuacja męża, ale według tego co widzi to nie jest ona dobra, co potwierdza okoliczność, że mąż korzysta z pomocy opieki społecznej na ich dzieci. Przedłożono również kserokopię decyzji Prezydenta Miasta G. o przyznaniu dodatku rodzinnego oraz kserokopie: postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, zaświadczenie o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, umowę majątkową małżeńską, wyciągu z rachunku bankowego oraz odpisy zeznań podatkowych za 2014 i 2015 r. Referendarz sądowy tutejszego sądu postanowieniem z dnia 09 maja 2017 r., I SA/Po 297/17 oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy we wskazanym powyżej zakresie. Zaznaczono, że mimo wezwania wnioskodawczyni nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej męża. Odwołując się do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 682 – dalej w skrócie: "k.r.o."), wskazano, że małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, z czego wynika również obowiązek udzielenia pomocy małżonce w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Wpływu na powyższe nie wywiera rozdzielność majątkowa oraz pozostawanie w faktycznej separacji. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód. Podniesiono również, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania tego prawa. Pismem z dnia 30 maja 2017 r. skarżąca wniosła sprzeciw od odmówionego powyżej orzeczenia referendarza sądowego wnosząc o jego uchylenie oraz przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono złożenie całej posiadanej dokumentacji zaznaczając fakt pozostawania z małżonkiem w ustroju rozdzielności majątkowej. Zaznaczono także, że mąż skarżącej odmawia udostępnienia informacji na swój temat. Sytuacja związana z prowadzeniem wobec skarżącej egzekucji zaległości podatkowych doprowadziła do faktycznego rozpadu małżeństwa. Skarżąca zwróciła również uwagę, że przedłożono dokument stwierdzający, że mąż skarżącej korzysta z pomocy społecznej. Uzyskanie pomocy społecznej nie jest z kolei możliwe bez podania rocznych dochodów obojga rodziców. Przekroczenie granicy tzw. progu ubóstwa wyklucza przy tym otrzymanie świadczeń socjalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało zmienić. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca w sposób wystarczający wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca z tytułu prac dorywczych otrzymuje ok. [...] zł miesięcznie. Dorywczo wspiera ją matka przekazując jej w niektórych miesiącach kwoty od [...] do [...] zł. Wnioskodawczyni zamieszkuje obecnie w mieszczącym się w domu jej męża pokoju z osobnym wejściem. Skarżąca pozostaje przy tym z mężem w ustroju rozdzielności majątkowej. Dzieci skarżącej znajdują się na utrzymaniu męża. Z uwagi na konflikt z mężem skarżąca nie była w stanie udzielić wyjaśnień w zakresie jego sytuacji majątkowej i finansowej. W ocenie referendarza sądowego nie wykazała ona przesłanek dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się do tego twierdzenia należy zauważyć, że w orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r., II GZ 393/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W orzecznictwie wskazuje się również, że fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, zwalniającej małżonka z obowiązku wzajemnej pomocy [por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., I FZ 395/11; postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., I OZ 817/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 196/11, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl]. Nie negując powyższych rozważań należy zauważyć, że z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 23 marca 2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wynika, że skarżąca nie jest właścicielem żadnego majątku ruchomego oraz nieruchomego, z którego można by prowadzić egzekucję. Co przy tym istotne powyższe stwierdzenie nastąpiło po uprzednim wykonaniu przez organ egzekucyjny wszystkich czynności celem ustalenia majątku skarżącej. Z kolei z decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia 02 listopada 2016 r. wynika, że mężowi skarżącej została przyznana pomoc socjalna w formie zasiłku rodzinnego. Uzasadnienie tej decyzji wskazuje, że miesięczny dochód w rodzinie męża skarżącej na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Powyższe okoliczności w ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę stanowią wystarczający argument dla zwolnienia skarżącej od koszów wpisu od skargi. Nieudzielenie przez podmiot występujący z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy odpowiedzi na wszystkie z wystosowanych przez referendarza sądowego pytań nie może uzasadniać a limine oddalania wniosku, zwłaszcza gdy okoliczności istotne z punktu widzenia przesłanek przyznania tego prawa dają się wywieść z przedłożonych przez stronę dokumentów. Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało zmienić poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.