I SA/Po 305/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 08 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi X.A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w[...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...],[...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008r. do maja 2010 r., sierpień i listopad 2010 r. wraz z odsetkami oraz w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za lata 2008-2010 wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 10 października 2014 r. o sygn. akt I SA/ Po 305/14 oddalił skargę X.A na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008 r. do maja 2010r., sierpień i listopad 2010 r. wraz z odsetkami oraz w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za lata 2008-2010 wraz z odsetkami. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. wniósł skargę kasacyjną od w.w wyroku. Do skargi kasacyjnej załączył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] grudnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że w następstwie popełnionego przez pracownika II Urzędu Skarbowego w [...] przestępstwa przeciwko dokumentom, skutkującego uszczupleniem jego zobowiązań podatkowych (wyrok S.O. w [...] sygn.[...] ) i konsekwentnym dochodzeniem przez organy podatkowe ich zapłaty mimo tego, że powstały w okolicznościach przestępstwa (popełnionego nie tylko wobec niego i Skarbu Państwa, ale również wobec około 130 podatników), jego firma utraciła zamówienia i kontakty gospodarcze, jej byt jest wyłącznie stanem formalnym i nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący wskazał, że obecnie utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia za pracę (zatrudnił się jako murarz) w wysokości [...] zł netto. Dochody z działalności gospodarczej wynoszą 0,- zł. Mimo wszystko zmuszony jest z otrzymywanego wynagrodzenia opłacać składkę ZUS z tytułu zarejestrowanej działalności gospodarczej. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Skarżący podał, że uzyskuje dochód netto z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł netto. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] grudnia 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r. oświadczył, że ponosi następujące stałe koszty miesięcznego utrzymania: [...] zł telefon[...] ubezpieczenie OC samochodu ([...],- zł składka roczna), [...] zł ubezpieczenie na życie, [...] zł wyżywienie, [...] zł eksploatacja samochodu, [...] zł Internet, [...] zł lekarstwa. Skarżący podał, że mieszka u córki i nie ponosi kosztów czynszu, ogrzewania, opłat za wodę, gaz i energię elektryczną. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych udziałów w spółkach lub innych podmiotach, nie pełni żadnych funkcji zarządzających, a zwłaszcza nie jest członkiem zarządów ani prokurentem w takich podmiotach. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych innych dochodów z działalności gospodarczej, umów zleceń, umów o dzieło – poza dochodem w wysokości [...]zł uzyskiwanym z tytułu zatrudnienia na stanowisku murarza. Skarżący podał, że uzyskane w okresie od 01 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniosły 0,- zł, koszty uzyskania przychodów 0,- zł i dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej 0,- zł. Skarżący podał, że jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki[...], rok prod. 1997 o wartości rynkowej do [...] zł. Skarżący oświadczył, że zgodnie ze stanem formalno-prawnym pozostaje w związku małżeńskim z X.B, która od 2005 r. zamieszkuje w innej miejscowości i tam prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że małżonka utrzymuje się z własnych przychodów uzyskiwanych z prowadzonego gospodarstwa rolnego, które nie jest objęte ustawową wspólnością małżeńską. Skarżący podał, że pozyskanie od żony informacji o jej stanie majątkowym, dochodach oraz wyciągów z kont bankowych, jeżeli takie posiada, nie jest możliwe. Wnioskodawca wyjaśnił również, że brak formalnych rozstrzygnięć w kwestii intercyzy, separacji lub rozwodu jest wyłącznie skutkiem ich przekonań religijnych dot. zakazu rozwiązywania małżeństw i pozostaje bez związku z rzeczywistym stanem majątkowym każdego z nich. Skarżący wyjaśnił, że dom, w którym mieszka jest od[...]sierpnia 2011 r. własnością jego córki, a podstawą jej prawa własności jest darowizna. Na podstawie umowy darowizny ustanowiono na rzecz skarżącego dożywotnią i bezpłatną służebność osobistą. Skarżący oświadczył, że ani w okresie ostatnich minionych 5 lat, ani też wcześniej nie posiadał innych nieruchomości lub innych walorów majątkowych i nie dokonywał ich darowizn. Do pisma załączył zeznania roczne podatkowe za 2013 r., z których wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskał dochód w wysokości [...] zł, z tytułu prowadzenia działalności na własne nazwisko uzyskał przychody w wysokości [...] zł, wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2015 r., z którego wynika, że skarżący jest zatrudniony w Zakładzie Murarskim prowadzonym przez X.C od dnia [...] lipca 2013 r. na czas nieokreślony za wynagrodzeniem netto z ostatnich 3 miesięcy w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto, ewidencję przychodów za 2014 r., z której wynika, że przychody wnioskodawcy wyniosły 0,- zł, deklaracje VAT-7 za miesiące od lipca 2014 r. do grudnia 2014 r., z których wynika, że podstawa opodatkowania wynosi 0,- zł, kserokopię dowodu rejestracyjnego, z którego wynika, że skarżący we współwłasności z X.D posiada samochód osobowy marki[...] , umowy darowizny z dnia [...] sierpnia 2011 r., na podstawie której skarżący darował swojej córce X.C własność nieruchomości gruntowej zabudowanej, córka ustanowiła na tej nieruchomości na rzecz swoich rodziców dożywotnią i bezpłatną służebność osobistą polegającą na prawie korzystania z całego budynku mieszkalnego – wszystkich pomieszczeń – ogrzanego i oświetlonego. W odpowiedzi z dnia [...] lutego 2015 r. na wezwanie z dnia [...] stycznia 2015 r. do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy skarżący oświadczył, że meritum skargi dotyczy wyłącznie jego stosunków prawnych z organami podatkowymi bez jakiegokolwiek związku z jego córką lub innymi członkami rodziny, z którymi pozostaje w odrębności majątkowej. Skarżący podał również, że córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i wobec tego nie dysponuje wymienionymi w punktach 1-10 w.w wezwania dokumentami i informacjami. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2015r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że badanie merytorycznej zasadności złożonego wniosku powinno dotyczyć wyłącznie jego stanu majątkowego i finansowego a nie osób trzecich. W złożonym wniosku i dalej na sądowe wezwanie do poszerzenia informacji o stanie majątkowym udzielił wszelkich informacji o swojej sytuacji materialnej. Podkreślił, że choć nie posiada bankowej zdolności kredytowej, to będąc dotychczas osobom wiarygodną i szanowaną w środowisku ma zdolność skorzystania z drobnego - doraźnego wsparcia dobrych ludzi, dla których wystarczającą jest jego gwarancja odwzajemnienia się w przyszłości ze środków jakie należą mu się od sprawcy problemu - tj.X.E . Skarżący nie zgodził się również ze stanowiskiem, że osobami zobowiązanymi do poniesienia ciężaru kosztów sądowych są córka i żona. Gdyby wolą ustawodawcy było rzeczywiście tak szerokie określenie kręgu zobowiązanych, to wówczas racjonalny ustawodawca (a takowym jest Sejm RP) wyartykułowałby w tym przepisie stosowną normę. Ponadto skarżący udzielił odpowiedzi na temat sytuacji majątkowej córki i żony na miarę swej wiedzy i możliwości. W ocenie skarżącego przeniesienie ciężarów kosztów dochodzenia sprawiedliwości na członków rodziny strony żyjących w odrębnych gospodarstwach domowych - tylko dla tego , że są formalnie rodziną zaprzecza zasadzie sprawiedliwości społecznej i obowiązkowi działania organów państwa w sposób budzący zaufanie do państwa. Tym bardziej, że nie wskazuje się normy prawnej konstytuującej taki obowiązek, ani też norm moralnych, które stanowiłyby takowe zobowiązanie faktyczne. Wnosząc powyższy sprzeciw wskazał również, że w postępowaniu karnym sygn. akt [...] jakie toczyło się przed Sądem Okręgowym w[...] , w tych samych i niezmiennych okolicznościach majątkowych Sąd udzielił oprawa pomocy. Rozbieżność postanowień Sądów w tej sprawie dla strony jako obywatela jest niezrozumiała. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Zdaniem Sądu skarżący przedstawiał tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo, że został o nie wezwany. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do alimentacji. Przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2012.788.j.t.) dalej "K.r.o.", określają stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie nawzajem wsparcia finansowego niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe. Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienia NSA z 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 i z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (z wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61(4) § 1 K.r.o.). Zatem bez względu na fakt nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżący może również oczekiwać ze strony swojej córki, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 K.r.o., zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Powyższe uzasadnia bowiem fakt darowania córce w 2011 r. domu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się również pogląd, iż w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienia NSA: z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 96/08; z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 142/08; z dnia 1 lipca 2008 r., sygn. akt I OZ 439/08; z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 682/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odmawiając przekazania informacji w ww. zakresie skarżący pozbawił Sąd możliwości oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych córki. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy córki podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa . Oceny dokonanej przez Sąd nie zmienia fakt przyznania przez Sąd Okręgowym w[...] w postępowaniu karnym (sygn..[...] ) pomocy prawnej w formie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.