I SA/Po 318/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku GR o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi GR na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Z akt sprawy wynika, że na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] w związku z treścią postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] o sygnaturze [...] doręczono skarżącej GR odpis prawomocnego zarządzenia z dnia [...] o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżąca pismem z dnia [...] wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...], pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do nadesłania wypełnionego urzędowego formularza PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca w odpowiedzi przedłożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż przedmiot zaskarżenia wynosi [...], natomiast wpis od skargi [...]. Skarżąca oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawczyni nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnych, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawczyni podała, że posiada samochód osobowy marki O, rok prod. [...], o wartości [...]. Skarżąca z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] odrzucił skargę GR na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawczyni podała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z małżonkiem, a zatem wszystkie koszty, t.j. czynsz, ogrzewanie, opłaty za wodę, prąd, telefon komórkowy, abonament RTV, zakup lekarstw, wyżywienie pokrywa z jedynego źródła dochodu, t.j. wynagrodzenia za pracę, które wynosi [...]. Wnioskodawczyni podała, że w.w kwota nie starcza na pokrycie wszystkich zobowiązań. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada udziałów w spółkach. Podała, że z uwagi na rozdzielność majątkową nie posiada informacji o stanie majątkowym męża. Wnioskodawczyni wskazała, że mąż nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada nieruchomości. Wyjaśniła, że mieszka na działce będącej własnością Urzędu Miasta i Gminy, działkę dzierżawi, działka ma powierzchnię [...] m2, natomiast dom [...] m2. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada środków pieniężnych z tytułu sprzedaży mieszkania. Do wniosku załączyła kserokopie: umowy o pracę z dnia [...], informacji o wysokości wynagrodzenia za [...], umowy majątkowej z dnia [...] ustanawiającej rozdzielność majątkową, umowy częściowego podziału majątku z dnia [...], potwierdzeń wypłat gotówki z bankomatu. Następnie skarżąca pismem z dnia [...] wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...], pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do nadesłania wypełnionego urzędowego formularza PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca w odpowiedzi przedłożyła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawczyni nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, posiada natomiast samochód marki V, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...]. Skarżąca podała, że uzyskuje z tytułu umowy o pracę dochód w wysokości [...] brutto. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Skarżąca wskazała, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z małżonkiem. W jej małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska. W związku z powyższym, jak wyjaśniła, nie dysponuje odpisem zeznania rocznego podatkowego męża, nie posiada również wiedzy dotyczącej majątku i dochodów męża. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z oświadczeń skarżącej wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, wnioskodawczyni nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę za wynagrodzeniem w wysokości [...] brutto. Skarżąca podała, że posiada samochód osobowy marki V z [...] o wartości ok. [...], nie posiada innego majątku. Ze złożonych przez skarżącą informacji na wcześniejszym etapie postępowania wynika, że w dniu [...] sprzedała mieszkanie za kwotę [...]. Z uzyskanych z tytułu sprzedaży środków za kwotę [...] nabyła urządzenia i obiekty znajdujące się na działce w G na terenie Ogrodów Działkowych, zapłaciła [...] za przyjęcie jej w poczet użytkowników Ogrodów Działkowych oraz podatek od czynności cywilnoprawnej w wysokości [...]. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada środków z tytułu sprzedaży mieszkania. Na uwadze należy mieć również, że skarżąca mimo wezwania nie przedłożyła wyciągów ze swojego rachunku bankowego, przedłożyła jedynie potwierdzenia wypłat gotówki z bankomatu. Skarżąca mimo wezwania nie podała również jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej męża. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy małżonce w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to mąż nie może pomóc swojej żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonka skarżącej dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest wzywanie strony skarżącej do podania czy pozostaje w związku małżeńskim, a następnie, jeżeli okaże się, że w związku małżeńskim pozostaje, do ustalenia w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonek uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonka wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącej. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego przyjąć należy, że złożone przez skarżącą oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jej i jej męża. Skoro wnioskodawczyni nie udzieliła pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu finansowego strony i małżonka, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i małżonka. To właśnie na wnioskodawczyni ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.