I SA/Po 321/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WG o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi WG na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia do grudnia 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący WG pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia do grudnia 2011 r. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że w dniu [...] zmuszony był zawiesić działalność gospodarczą z uwagi na stan zdrowia, którą podjął w dniu [...]. Wskazał, że od dnia ponowienia działalności gospodarczej nie zatrudniał nikogo. Skarżący podał, że w dniu [...] z uwagi na stan zdrowia znalazł się w szpitalu. Również w [...] był [...] razy w szpitalu i ma wyznaczone dalsze terminy następnych zabiegów [...]. Skarżący oświadczył, że w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej odnotował stratę podatkową i bilansową w wysokości [...]. Wskazał, że przy jego obecnym stanie zdrowia sytuacja finansowa firmy nie rokuje w najbliższym czasie dalszych szans poprawy ekonomicznej. Wnioskodawca podał, że obecnie nie dysponuje żadnym dochodem. Dochód z tytułu zatrudnienia osiąga jedynie małżonka i z tego tytułu otrzymuje [...] brutto, a do dyspozycji posiada jedynie [...]. Wskazał, że dochody żony w całości przeznaczone są na miesięczne wydatki. Skarżący ma do spłaty kredyt hipoteczny, który zaciągnął w [...] na dom, na nieruchomości została ustanowiona hipoteka, termin spłaty kredytu do [...]. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności. Nie jest również w stanie przygotować się na poniesienie kosztów sądowych. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami w wieku [...] i [...] lat. Skarżący posiada dom o pow. [...] m2, na nieruchomości ustanowiona została hipoteka na rzecz A. Skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Żona skarżącego z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...]. Skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzyskuje żadnego dochodu. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego pojazdu mechanicznego, w tym samochodu. Skarżący podał, że koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą łącznie [...], przy czym [...]. Wnioskodawca podał, że jego synowie uzyskują dodatkowe nieznaczne dochody z tytułu zatrudnienia w okresie wakacji na umowę zlecenia. Skarżący wyjaśnił, że żona z tytułu umowy zatrudnienia za ostatnie [...] miesiące otrzymała wynagrodzenie brutto w wysokości [...], netto [...], a to oznacza, że jej miesięczne wynagrodzenie brutto wynosi [...], netto [...]. Z otrzymywanego wynagrodzenia pracodawca zgodnie z zajęciem komorniczym potrąca miesięcznie kwotę [...], do dyspozycji żony na wydatki domowe pozostaje kwota netto w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że w okresie [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty w wysokości [...] i wobec tego strata wyniosła [...]. Skarżący podał, że jego firma nie posiada żadnych środków trwałych, skarżący nie zatrudnia pracowników, nie ma również firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, gdyż żadne operacje finansowe w ramach banku nie miały miejsca, jeśli wystąpiłyby jakiekolwiek operacje na kontach z dawnych czasów nie miałby żadnego dowodu, bowiem są one zablokowane a wszelkie wpływy przekazane na wierzycieli, w tym ZUS i US. Skarżący do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...] i [...] r., deklaracji VAT-7 za miesiące [...], wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez B za okres [...], wyciągu z rachunku bankowego żony prowadzonego przez C za okres [...], zawiadomienia z A z dnia [...] o wysokości raty kredytu, zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia małżonki z dnia [...]. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami w wieku [...] i [...] lat. Skarżący posiada dom o pow. [...] m2. Na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, przy czym w firmie nie ma żadnych środków trwałych, nie zatrudnia również pracowników, w [...], jak i w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej odnotował stratę. Synowie skarżącego studiują. Małżonka jest zatrudniona na umowę o pracę, jej miesięczne wynagrodzenie brutto wynosi [...], wynagrodzenie jest częściowo zajęte i wobec tego wypłacana jest jej kwota w wysokości [...]. Skarżący oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą [...], z czego rata kredytu hipotecznego [...]. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że w [...] z działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], dochód skarżącego wyniósł [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], strata [...], natomiast z zestawienia za miesiące [...] wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Z załączonych przez wnioskodawcę deklaracji VAT-7 wynika, że w [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], w [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], w [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], w [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...], w [...] podstawa opodatkowania wyniosła [...]. Zauważyć zatem należy, że skarżący w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał dochód, natomiast w [...], jak i w [...] poniósł stratę. Jednakże w orzecznictwie przyjął się pogląd, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Zauważyć również należy, że pomimo poniesionej straty w [...], jak i w [...], skarżący nadal ją prowadzi. Jednakże na szczególną uwagę przy rozpoznawaniu złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy zasługuje okoliczność, że - jak skarżący oświadczył - małżonka jego ma wypłacane wynagrodzenie w wysokości [...] miesięcznie, natomiast koszty miesięcznego utrzymania [...] rodziny wynoszą [...]. Skarżący nie wyjaśnił z jakich środków ponoszą nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanym dochodem. Przyjąć zatem należy, że koszty te są pokrywane albo z uzyskiwanych przez skarżącego przychodów z działalności gospodarczej, albo z innych dochodów uzyskiwanych przez niego lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, albo z oszczędności poczynionych w latach wcześniejszych, których we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w piśmie uzupełniającym ten wniosek skarżący nie wykazał. Wobec powyższego przyjąć należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowego strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Na marginesie zauważyć należy, że skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył odpisu z książki przychodów i rozchodów za okres [...]. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.