I SA/Po 351/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 02 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku BP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...] w sprawie ze skargi BP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2007 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę BP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2007 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Pismem z dnia [...] skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła skargę kasacyjną od w.w wyroku. Do skargi kasacyjnej załączyła kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...]. Następnie w odpowiedzi z dnia [...] na wezwanie z dnia [...] przedłożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie: zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...]. W uzasadnieniu wniosku podała, że wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi w niniejszej sprawie [...]. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada majątku umożliwiającego jej uiszczenie wpisu ponad kwotę [...]. Skarżąca wskazała, że obecnie jest osobą ubogą, kilka lat temu przekazała posiadany majątek swoim synom. Resztę posiadanych oszczędności przeznaczyła na zapłatę wpisu sądowego w kwocie [...] w sprawie toczącej się przed WSA pod sygn. akt [...]. Ponadto musi zapłacić Dyrektorowi Izby Skarbowej kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zakończonego wyrokiem NSA z dnia 03.12.2015 r. Skarżąca podała, że nie jest już wierzycielem z tytułu pożyczki udzielonej wiele lat temu spółce A, jak również nie posiada obecnie żadnej nieruchomości bądź udziału w nieruchomości. Nie posiada również cennej biżuterii, ponieważ musiała ją sprzedać, aby pozyskać pieniądze potrzebne na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb bytowych. Skarżąca podała, że ma obecnie [...] lat, choruje i dlatego musi wydawać dużo pieniędzy na lekarstwa. Wnioskodawczyni podała, że utrzymuje się przede wszystkim dzięki pomocy materialnej jej dzieci oraz ze świadczeń emerytalnych otrzymywanych z ZUS. Wskazała, że nie jest w stanie otrzymać kredytu lub pożyczki z banku, ponieważ nie posiada zdolności kredytowej. Skarżąca podała, że boi się wziąć pożyczkę w instytucji parabankowej z uwagi na lichwiarskie oprocentowanie, którego nie będzie mogła spłacić z powodu braku wystarczających dochodów. Skarżąca oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, dzieci prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Dochód wnioskodawczyni z tytułu emerytury wynosi [...] netto. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] wskazała, że ponosi następujące koszty utrzymania: [...]. Skarżąca poza dochodami z tytułu emerytury uzyskuje przychody z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej (przychody z działalności wykonywanej osobiście). Przychody te wyniosły w [...], natomiast w [...] wyniosły [...]. Skarżąca podała, że okresowo mieszka w W w lokalu należącym do syna SP, natomiast gdy bywa w P, to mieszka w domu należącym do syna TP. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Skarżąca do pisma przedłożyła kserokopię zeznania rocznego za [...], wydruk historii rachunku bankowego w B za ostatnie [...], wydruk informacji B o braku kart płatniczych, wydruk informacji z B o braku lokat. Skarżąca przedłożyła kserokopie [...] umów darowizn z lat [...] wraz z deklaracjami na podatek od spadków i darowizn, na podstawie których przekazała majątek swoim synom. Skarżąca wskazała, że majątek przekazała swoim synom na długo przed wszczęciem postępowania kontrolnego, które nastąpiło na podstawie postanowienia Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...]. Na wezwanie z dnia [...] skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie wykonać wezwania w zakreślonym terminie z uwagi na fakt, że posiada jedynie szczątkowe informacje na temat sytuacji majątkowej swoich synów i nie jest w stanie podać informacji na temat ich miesięcznych dochodów oraz kosztów utrzymania, stanu majątkowego bądź źródeł zarobkowania. Skarżąca podała, że nie jest w posiadaniu dokumentów wskazanych w wezwaniu i nie ma prawnej możliwości zobowiązania swoich synów do wydania tych dokumentów celem przedłożenia w sądzie administracyjnym. Skarżąca wniosła o rozpoznanie wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w oparciu o dotychczas przedłożone dokumenty oraz przedstawione informacje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przepisów ustawy wynika, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż zachodzą przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zatem ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...], a zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie starszego referendarza sądowego wniosek skarżącej należy oddalić, gdyż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonych przez skarżącą oświadczeń wynika, że wnioskodawczyni ma [...] lat, utrzymuje się z emerytury z ZUS, otrzymuje wynagrodzenie z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej (w [...] roczne wynagrodzenie z tego tytułu wyniosło [...], w [...], z załączonego wyciągu z rachunku bankowego za okres od [...] wynika, że z tego tytułu na rachunek bankowy w dniu [...] wpłynęła kwota w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...]). Wnioskodawczyni nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, dzieci prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe. Skarżąca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawczyni okresowo mieszka w W w lokalu należącym do syna SP, natomiast gdy jest w P to mieszka w domu należącym do syna TP. Skarżąca podała, że jej koszty miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że [...] temu przekazała majątek swoim synom. Z załączonych przez skarżącą kserokopii umów darowizn wynika, że skarżąca w dniu [...] darowała swojemu synowi JP [...] , wartość przedmiotu darowizny strony ustaliły na kwotę [...], w dniu [...] darowała swojemu synowi PP [...], wartość przedmiotu darowizny strony ustaliły na kwotę [...], w dniu [...] darowała swojemu synowi JP [...], wartość przedmiotu darowizny strony ustaliły na kwotę [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi JP [...], wartość przedmiotu darowizny strony ustaliły na kwotę [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi TP część wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki z [...], wartość przedmiotu darowizny [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi JP część wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki z [...], wartość przedmiotu darowizny [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi PP część wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki z [...], wartość przedmiotu darowizny [...], w dniu [...] darowała swojemu synowi TP część wierzytelności wynikającej z umowy pożyczki z dnia [...], wartość przedmiotu darowizny [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi PP kwotę [...], w dniu [...] skarżąca darowała swojemu synowi JP kwotę [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania we własnym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2008 r. o sygn. akt I FZ 96/08, z dnia 10.04.2008 r. o sygn. akt I FZ 142/08, z dnia 01.07.2008 r. o sygn. akt I OZ 439/08, z dnia 28.11.2011 r. o sygn. akt II FZ 682/11, z dnia 26.11.2014 r. o sygn. akt II FZ 1501/14, z dnia 09.07.2015 r. o sygn. akt I FZ 243/15, publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto art. 897 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.) stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Dlatego, żeby stwierdzić czy synowie skarżącej są w stanie w niniejszej sprawie pomóc swojej matce w ponoszeniu kosztów sądowych ustalić należało jaka jest sytuacja finansowa, materialna i rodzinna synów wnioskodawczyni, a także osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i czy są oni w stanie partycypować w ponoszeniu tych kosztów. W tym celu pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do podania jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej synów JP, PP i TP oraz osób, z którymi pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. W tych okolicznościach należy uznać, że nieodpłatne uzyskanie od skarżącej składników majątkowych o znacznej wielkości uprawnia do stwierdzenia, że synowie skarżącej powinni wspomóc matkę w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania, w ramach oczywiście swoich możliwości (które pomimo wezwania pozostają nieznane), i to niezależnie od faktu czy prowadzą z nią, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe. Bez znaczenia jest przy tym to, kiedy miała miejsce darowizna. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 postanowiono, jak w sentencji.