I SA/Po 386/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 04 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku GK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi GK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2008 r., styczeń, luty, wrzesień, październik i listopad 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz umorzenia postępowania w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia, czerwiec, lipiec i od września do listopada 2008 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] odrzucił skargę GK na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżący GK złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest rencistą o dochodach [...] miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że jego rodzina składa się z [...] osób, przy czym dzieci studiują. Skarżący podał, że żona pracuje, z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód w wysokości ok. [...]. Małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący podał, że jest zadłużony w ZUS i z tego tytułu prowadzone jest postępowanie. Wnioskodawca wskazał, że wydaje miesięcznie na [...]. Skarżący podał, że ponoszą również koszty dojazdu dzieci do P na studia oraz wyżywienie, ubranie, środki higieny. Z posiadanych dochodów nie są w stanie dokonać żadnych oszczędności. Skarżący podał, że nie posiada samochodu ani innych drogocennych rzeczy. Jest osobą schorowaną, a tym samym musi leczyć się i kupować lekarstwa. Nie jest w stanie zgromadzić kwoty niezbędnej do opłacenia kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z synem i z córką. Posiada mieszkanie o pow. [...] m2, nie posiada domu, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają nieruchomości i wartościowego majątku odrębnego. Skarżący podał, że jego zadłużenie powstało w związku z prowadzeniem spółki z o.o., która upadła i pozostawiła zadłużenie. Był zgłoszony do Sądu wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, jednakże z uwagi na niewystarczający majątek Sąd postępowania upadłościowego nie przeprowadził. Skarżący oświadczył, że z tytułu renty uzyskuje dochód w wysokości [...], żona z tytułu umowy o pracę w wysokości [...]. Skarżący dodatkowo wskazał, że z uwagi na stan zdrowia i leczenie ma ograniczoną możliwość podjęcia zatrudnienia, przy czym istotną rolę odgrywa również jego wiek. Obecne zadłużenia, w szczególności do ZUS powodują, że jego sytuacja może się jeszcze pogorszyć. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że dzieci studiują i nie mają dochodów, stąd nie składały zeznań podatkowych za [...]. Natomiast małżonka z uwagi na rozdzielność majątkową odmawia złożenia swoich zeznań podatkowych. Skarżący wskazał, że rozdzielność majątkowa trwa od [...]. Wnioskodawca podał, że posiada rachunek bankowy w A, na który wpływają jego dochody z tytułu świadczeń ZUS oraz dodatkowej pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżący wskazał, że na [...]. Skarżący podał, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Dzieci nie mają własnych dochodów, studiują, małżonka posiada jedno stałe źródło dochodów, wnioskodawca natomiast dodatkowo pracuje w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżący oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają udziałów w spółkach. Spółka, którą prowadził upadła i nie prowadzi działalności. Skarżący podał, że żona nie posiada żadnych nieruchomości. Z uwagi na obowiązującą w ich małżeństwie rozdzielność majątkowa żona odmówiła skarżącemu przekazania zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości dochodów za ostatnie [...] miesięcy. Skarżący wskazał natomiast, że dochody małżonki kształtują się na poziomie [...]. Wnioskodawca podał, że ma znaczne zadłużenie wobec ZUS i Urzędu Skarbowego. Do pisma załączył kserokopie: zeznań podatkowych, z których wynika, że dochody skarżącego w [...] z tytułu wynagrodzenia wyniosły [...], z tytułu renty [...], w [...] z tytułu wynagrodzenia [...], z tytułu renty [...], wydruki z rachunku bankowego w A, z których wynika, że w dniu [...] na rachunek bankowy skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wpłynęła kwota w wysokości [...], w dniu [...] z tytułu emerytury w wysokości [...], w dniu [...] z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...], w dniu [...] z tytułu renty [...], w dniu [...] z tytułu wynagrodzenia [...], w dniu [...] z tytułu renty [...], w dniu [...] z tytułu wynagrodzenia [...], w dniu [...] z tytułu renty [...], w dniu [...] z tytułu wynagrodzenia [...], w dniu [...] z tytułu renty [...], w dniu [...] z tytułu wynagrodzenia [...], w dniu [...] z tytułu renty [...], w dniu [...] z tytułu wynagrodzenia [...], w dniu [...] z tytułu renty [...]. Skarżący do pisma załączył kserokopie: faktur VAT za lekarstwa wystawione w [...], faktury VAT wystawionej przez B z dnia [...] na kwotę [...], faktur za [...], decyzji Dziekana C z dnia [...] o przyjęciu syna wnioskodawcy na I rok studiów, terminarz wpłat czesnego, zaświadczenie o dochodach skarżącego z dnia [...], z którego wynika, że wnioskodawca jest zatrudniony w D w K od [...] na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku: [...], wynagrodzenie miesięczne brutto w okresie [...] wynosiło [...], umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim i że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i z dziećmi, które studiują. Wnioskodawca posiada mieszkanie o pow. [...] m2, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają odrębnego majątku. Skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji oraz udziałów w spółkach. Skarżący podał, że z tytułu renty uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...], żona z tytułu umowy o pracę [...]. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie podał natomiast, że uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia w niepełnym wymiarze czasu pracy, które wynoszą ok. [...]. Skarżący podał w jakiej wysokości i na co ponoszą miesięczne opłaty, koszty leczenia i zakupu lekarstw plus koszty wyżywienia, środków higieny i odzieży, przy czym nie podał tych kosztów nawet w przybliżeniu. Skarżący mimo wezwania nie złożył wyciągów z rachunku bankowego żony, nie wyjaśnił nawet czy małżonka rachunek bankowy posiada, nie przedłożył również zeznań rocznych podatkowych żony za [...] oraz zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia jakie uzyskała małżonka w okresie ostatnich miesięcy. Skarżący podał, że żona z uwagi na rozdzielność majątkową małżeńską odmówiła jemu przekazania w.w dokumentów. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sytuacja finansowa żony wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Ponadto zauważyć należy, że wnioskodawca spłaca kredyt, rata kredytu wynosi [...]. Skarżący podał, że kredyt zaciągnął na leczenie operacyjne. Wnioskodawca nie wyjaśnił natomiast kiedy kredyt został zaciągnięty i w jakiej wysokości. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że poniósł koszty leczenia operacyjnego. W tym miejscu wskazać natomiast należy, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto na uwagę zasługuje również okoliczność, że skarżący mimo wezwania nie przedłożył wyciągów ze swojego rachunku bankowego, przedłożył natomiast jedynie wydruki, z których wynika w jakim dniu wpłynęły w okresie ostatnich sześciu miesięcy na jego rachunek bankowy środki pieniężne z tytułu wynagrodzenia za pracę i z tytułu renty. Skarżący podniósł, że na jego rachunku bankowym jest debet, nie podał w jakiej wysokości. Z uwagi na okoliczność, że wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego, referendarz sądowy nie mógł ustalić w jakiej wysokości skarżący ma debet. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.