I SA/Po 386/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku GK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi GK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące grudzień 2008 r., styczeń, luty, wrzesień, październik i listopad 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz umorzenia postępowania w części dotyczącej orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia, czerwiec, lipiec i od września do listopada 2008 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi postanawia: oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] o sygn. akt [...] odrzucił skargę kasacyjną GK od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...] odrzucającego skargę GK na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. W zażaleniu z dnia [...] na powyższe postanowienie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika. Skarżący wskazał, że jego sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu z powodu długotrwałej choroby. Pismem z dnia [...] przesłał do tut. Sądu kserokopie dokumentacji medycznej. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Wskazał, że jego sytuacja majątkowa na skutek perturbacji zdrowotnych uległa znacznemu pogorszeniu. W przeciągu [...] przeszedł [...], [...] przebywał w szpitalu. Wnioskodawca podał, że podlega specjalistycznemu leczeniu i dla ratowania życia przypisane zostały jemu drogie lekarstwa, na które wydaje ok. [...] miesięcznie. Skarżący wskazał, że ponosi koszty przejazdów do szpitali i placówek specjalistycznych i nie stać go na żadne dodatkowe wydatki. W tym czasie jego dochody uległy zmniejszeniu. Na skutek choroby otrzymuje wyłącznie [...] wynagrodzenia dodatkowego. Firma zatrudniająca zapowiedziała zwolnienie go z pracy. Skarżący podał, że jego wydatki związane z mieszkaniem i jego eksploatacją nie uległy zmianie, nadal spłaca pożyczkę bankową w A w kwocie [...] miesięcznie. Obecne jego dochody to renta [...] oraz [...] dochodów wykazanych na zaświadczeniu. Skarżący podał, że utrzymuje syna, który studiuje i nie posiada własnych dochodów. Pożyczka, którą spłaca, była związana z próbami spłat ZUS i zaległości skarbowych, nie pokryła jednakże tych zobowiązań. Skarżący podał, że stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Wyjaśnił, że wcześniej również był operowany. Skarżący podał, że na rachunku bankowym ma debet. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...]-letnim synem. Wnioskodawca wyjaśnił, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej od [...] i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący oświadczył, że nie posiada nieruchomości. Mieszka w pokoju o pow. [...] m2, pokój nie jest jego własnością. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł, samochodu. Wnioskodawca podał, że syn studiuje i nie ma własnych dochodów. Skarżący powtórzył, że z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej i wobec tego nie przekazuje ona jemu wiadomości o własnych dochodach. Wnioskodawca podał, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne. Oświadczył, że z uwagi na stan zdrowia jest niemożliwe, by mógł podjąć jakąkolwiek pracę. Skarżący podał, że jego dochód z tytułu renty wynosi [...] netto, z tytułu wynagrodzenia za pracę [...] zł netto, t.j. łącznie [...] netto. Skarżący powtórzył, że syn studiuje i pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu. Wnioskodawca podał, że opłaty za mieszkanie wynoszą [...]. Skarżący wskazał, że do w.w opłat i wydatków dochodzą koszty wyżywienia, środki higieny, czesne za studia syna i inne koszty utrzymania. Wnioskodawca podał, że nie jest w stanie dokonać żadnych oszczędności. Do wniosku załączył kserokopie kart informacyjnych z leczenia szpitalnego. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że syn uczy się i nie posiada rachunku bankowego. Skarżący podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej i w faktycznej separacji, wobec czego małżonka nie udostępnia mu swoich rachunków bankowych. Skarżący wskazał, że utrzymuje syna i ponosi połowę kosztów utrzymania mieszkania, druga połowa w.w kosztów regulowana jest przez żonę, do której mieszkanie należy. Wnioskodawca podał, że ponosi następujące koszty: [...]. Skarżący oświadczył, że on i syn nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący podał, że jego dochody to renta w wysokości [...] oraz [...] z tytułu pracy dodatkowej. Obecnie, t.j. od [...] wnioskodawca choruje i do pracy już nie wróci. Skarżący podał, że coraz bardziej się zadłuża i że będzie renegocjował z Bankiem o zmniejszenie wysokości spłaty kredytu. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiadają udziałów w spółkach, nie pełnią funkcji członka zarządu bądź rady nadzorczej w spółkach lub innych organach, nikt nie pełni funkcji prokurenta. Wnioskodawca podał, że syn nie otrzymuje alimentów od matki, ponieważ matka utrzymuje córkę i zadecydowane zostało, że w takiej sytuacji alimenty wzajemnie się znoszą. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje z żoną w separacji sądowej, pozostaje natomiast w separacji faktycznej i że w ich małżeństwie obowiązuje od [...] ustrój rozdzielności majątkowej. Skarżący podał, że prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe i wobec tego nie ma możliwości uzyskania informacji o dochodach żony. Wnioskodawca podał, że wie, iż małżonka nie prowadzi własnej działalności gospodarczej, jest natomiast zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Mieszkanie, w którym mieszka skarżący jest własnością żony i córki. Zostało wykupione ze Spółdzielni Mieszkaniowej, w czasie wykupu skarżący zrzekł się prawa do mieszkania. Do pisma załączył wyciąg z rachunku bankowego za okres [...], kserokopie: zaświadczenia o dochodach z dnia [...], orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...], umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim i że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, prowadzi natomiast wspólne gospodarstwo domowe z [...]-letnim synem, który studiuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Z oświadczeń skarżącego wynika, że syn pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej [...]. Syn, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, również nie posiada majątku. Skarżący nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji oraz udziałów w spółkach. Skarżący podał, że z tytułu renty uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ][...] netto, co łącznie daje dochód w wysokości [...] netto. Z załączonego natomiast przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego za okres [...] wynika, że na ten rachunek wpłynęły środki w wysokości [...] z tytułu wynagrodzenia, zasiłek rodzinny i świadczenie opiekuńcze w wysokości [...] oraz renta w wysokości [...], a zatem łącznie w wysokości [...]. Z oświadczeń skarżącego wynika, że koszty miesięcznego utrzymania jego i syna wynoszą od [...] (bez opłat za energię elektryczną i wodę oraz kanalizację) do [...]. Zatem koszty miesięcznego utrzymania są wyższe od uzyskiwanych przez skarżącego dochodów. Z oświadczeń skarżącego wynika, że syn nie uzyskuje żadnych dochodów, nie otrzymuje również alimentów od matki. Nie wiadomo zatem z jakich środków skarżący ponosi nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanym dochodem. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że mieszka w mieszkaniu należącym do jego żony i córki. Mimo wezwania wnioskodawca nie złożył wyciągów z rachunku bankowego żony, nie wyjaśnił nawet czy małżonka rachunek bankowy posiada, nie przedłożył również zeznań rocznych podatkowych żony za [...] oraz zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia jakie uzyskała małżonka w okresie ostatnich [...] miesięcy. Skarżący podał, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, w ich małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sytuacja finansowa żony wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Ponadto zauważyć należy, że wnioskodawca spłaca kredyt zaciągnięty w A. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący gdy po raz pierwszy wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy podał, że rata kredytu wynosi [...] i że kredyt zaciągnął na leczenie operacyjne. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że rata kredytu wynosi [...] i że kredyt został zaciągnięty na spłatę zadłużenia w ZUS i zaległości podatkowych. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy skarżący podał, że rata kredytu wynosi [...], kredyt został zaciągnięty na leczenie i że kredyt ten będzie jeszcze spłacał przez [...]. Wątpliwości budzi zatem oświadczenie skarżącego na jaki faktycznie cel kredyt w A został zaciągnięty. Wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił również kiedy kredyt został zaciągnięty i w jakiej wysokości. W tym miejscu wskazać natomiast należy, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto na uwagę zasługuje okoliczność, że skarżący mimo wezwania przedłożył wyciąg ze swojego rachunku bankowego jedynie za okres [...]. Tymczasem wnioskodawca został wezwany do złożenia wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie [...] miesięcy. Wskazać również należy, że skarżący został wezwany do złożenia odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Wnioskodawca natomiast przedłożył kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.