I SA/Po 545/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 17 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za październik 2013 r.; postanawia oddalić wniosek. W sporządzonym w dniu 23 lipca 2015 r. na urzędowym formularzu wniosku skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący wskazał na brak znacznych dochodów, utrzymywanie się z przychodów ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu jako właściciel dobrze działającej firmy. Wnioskodawca zwrócił również uwagę na "niemożność funkcjonowania w systemie sprzed [...] lipca 2010r." – tj. sprzed wydania przez Starostę K. zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący zaznaczył ponadto, że ponosi znaczne kwoty tytułem obsługi kredytów oraz rat leasingowych przy jednoczesnym braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Z oświadczeń skarżącego wynika ponadto, że posiada On nieruchomość rolną o pow. [...] ha, wnioskodawca nie posiada przy tym innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca zaznaczył, że jego żona nie osiąga żadnych przychodów. Skarżący zaznaczył, że posiada budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Obecnie w budynkach tych nie jest jednak prowadzona działalność gospodarcza, ponieważ Starosta K. wydał w dniu [...] lipca 2010 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była głównym źródłem utrzymania skarżącego. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...] zł. Zobowiązania te skarżący spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś wykonywał działalność gospodarczą. Skarżący wskazał również, że mimo korzystnego wyroku tutejszego Sądu, którym uchylono w.w decyzję, nadal nie może uruchomić w.w obiektu w takiej formie, jak przed dniem [...] lipca 2010 r. Pomimo to nadal musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i umowy leasingowe. Ze złożonego wniosku wynika, że wnioskodawca uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł. Pismem z dnia 31 lipca 2015 r. (k. [...] akt sądowych) referendarz sądowy tutejszego Sądu wezwał skarżącego do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów odnośnie sytuacji majątkowej skarżącego – w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Odpis omawianego pisma doręczono skarżącemu dnia 05 sierpnia 2015 r. (k. [...] akt sądowych). Oznacza to, że wynoszący 7 dni termin na przedłożenie żądanych przez referendarza sądowego dokumentów upływał z dniem 12 sierpnia 2015 r. Wnioskodawca w terminie otwartym do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił go. Następnie referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 545/14 oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. W tym też kontekście zaznaczono, że wnioskodawca nie zareagował na wezwanie z dnia 31 lipca 2015 r., czym uniemożliwił On ewentualne przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 04 września 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu. W piśmie tym skarżący podniósł, że w swoim postanowieniu Sąd dał dowód na to, że pokrzywdzony nie ma szans walczyć o swoje na legalnej drodze prawnej. Zaznaczono przy tym, że dochody skarżącego drastycznie spadły, w związku z czym skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W ocenie skarżącego jego sytuacja finansowa znacznie dobiega od tej przedstawionej przez Sąd. W kontekście powyższego zaznaczono, że sytuacja finansowa skarżącego uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku i związanego z tym przebywania na rencie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. Odnosząc powyższe rozważania do realiów zawisłem przed Sądem sprawy należy wskazać, że z oświadczenia zawartego we wniosku skarżącego z dnia 23 lipca 2015 r. wynika jedynie, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, wnioskodawca posiada ponadto nieruchomość rolną o powierzchni przeszło [...] ha. Żona wnioskodawcy nie uzyskuje żadnych dochodów, a skarżący z tytułu umowy o pracę osiąga miesięczny dochód w kwocie [...] zł brutto. Wnioskodawca posiada budynki, w których prowadził stację kontroli pojazdów, obecnie w budynkach tych nie prowadzi działalności gospodarczej. Część budynków dzierżawi, z przychodów z dzierżawy spłaca zobowiązania, które wynoszą ok. [...] zł. Skarżący podał również, że musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i raty leasingowe. W oparciu o powyższe dane nie jest możliwe rozstrzygnięcie wniosku skarżącego zgodnie z jego żądaniami bowiem zawarte we wniosku dane są niewystarczające dla kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a., wezwał pismem z dnia 31 lipca 2015 r. wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę sytuacji skarżącego. Podkreślić przy tym należy, że skarżący nie wywiązał się z skierowanego do niego wezwania i nie przedłożył dokumentów pozwalających na merytoryczne rozpatrzenie wniosku. W świetle powyższego należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, w pełni aprobowany przez tutejszy Sąd – zgodnie z którym to niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy [por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14 – dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. W świetle powyższego mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na marginesie należy podkreślić, że niniejsze orzeczenie jest trzecim orzeczeniem tutejszego Sądu wydanym w niniejszej sprawie dotyczącym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wcześniej postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt I SA/Po 545/14, jak też postanowieniem z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 545/14 – oddalono wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Oba z wyżej wymienionych postanowień tutejszego Sądu zostały utrzymane w mocy postanowieniem NSA z dnia 28 listopada 2014 r. sygn. akt II FZ 1576/14 oraz postanowieniem tego Sądu 23 czerwca 2015 r. sygn. akt II FZ 384/15. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.